Derlem sözlüğü · madde
ayaġ isim
Tanım
- Saygı, hürmet, itibar: “aġar ayaġ ḳılurlar” büyük saygı gösterirler; “ayaġın çiltegin” saygısını hürmetini; “uluġ türlüg aḳır ayaġ üze” türlü türlü büyük saygıyla; “etüzüŋde ayaġ çilteg ornanġu” kendinde saygınlık yerleşecek; “asıġıŋ ayaġıŋ egsüdi” kazancın ve itibarın azaldı. Tanıklar: Mait2TT2
- “ayaġḳa tegimlig” saygıya layık, saygıdeğer; bodisatvalar ve ulu kişiler için unvan (Çince 尊者 karşılığı): “ayaġḳa tegimlig tözün maytrı bodisavat” saygıdeğer soylu Maitreya bodisatva; “ayaġḳa çiltegke tekimlig tınlıġlar” saygı ve hürmete layık canlılar. Tanıklar: Mait2AbhShoR
- (KB) Kadeh; makam belgesi olarak verilen kadeh: “ayaġ birdi tamġa at üstem keḍüt” kadeh, mühür, at, eyer takımı ve elbise verdi. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Köktürk yazıtındaki “ayagma” bir unvan olarak geçer; KB’deki kadeh anlamı için ayak maddesine de bakınız.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ayaġ — yalın hâliyle 24 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ayaġḳa 80 (Abh, Mait, U, ShoR) · ayagka 34 (Mait) · ayaġqa 3 (ShoR)
- ayaġ 18 (Abh, Mait, KB, U) · ayag 6 (Mait)
- ayaġın 3 (Mait, ShoR) · ayagın 1 (Man)
Çekimli biçimler (10):
Bağlamlar
Bütün geçişler (152) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
77 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.003.35–39 | tujit teŋri yėrinteki uçadivaç atlıg karşıda oluru yarlıḳar | ayagka | tegimlig tözün maytrı bodis(a)v(a)t kutıŋa yene yene |
| Mai.Tek.039.04–12 | anta ötrü | ayagka | tegimlig bodis(a)v(a)t tebrençsiz et-özin tütrüm teriŋ dyan saḳınç yügerü … |
| Mai.Tek.074.44–48 | ayagka | tegimlig teŋrim.. kimler erki bular muntag emgeklig ne ayıg kılınç küçinte … | |
| 2a-21 | … mraḳ oġul]ḳıasın ėkin ara ḳuçup sewer amrayur erser . . antada taḳı yėgrek | ayaġḳa | tegimlig maitri bodi-swt nizwaniliġ barslarḳa buu altızmış ḳamaġ bėş ajun … |
| Mai.T-11.9b.15–27 | … yarataġlaġ körkle körkin körü ḳanınçsız üç mıŋ uluġ mıŋ yir suwuġ yaltrıtı | ayaġḳa | tegimlig maitri bodiswt blgülüg bolur .. ötrü tört buluŋ yıŋaḳ yaruyur (.) … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 4 | 尊者 | ayaġ-ḳa | tegimlig悉 地羅末提造esdiramati baḫşı yaradmış erür. |
| Abh.Sho. 293 | ayaġ-ḳa | tegimlig vasubandu baḫşı sėzinmiş üçün kėnki yavız ödteki. | |
| Abh.Sho. 2108–2109 | prakaranapt şasdr-ıġ | ayaġ-ḳa | tegimlig vasumidrė baḫşı yaradmış erür 識身足論vidyanakayapt şasdr-ıġ dėvaşarm … |
| Abh.Sho. 2143 | ayaġ-ḳa | tegimlig darmatiratė baḫşı yıġıp ḳılmış ol bölük şlok. | |
| Abh.Sho. 3665 | 阿闍梨 | ayaġ-ḳa | tegimlig saŋgabadrė baḫşı söz-ler. |
U Uigurica I-IV
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II S.2b-1-9–11 | ötrü | ayaġ-ḳa | tekim -lig bodistv sansar -nıŋ baru evril-–mekin uḳup nerü tevrilmekin emg … |
| U II, T. III M. 225-7b-1–3 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ġa | tekimlig köni tözüni tuimıs vçir tut-daçı taloi ögüz-üg üveteçi burḫan ḳut … |
| U II, T. III M. 225-3-5 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ T. III M. 225 -ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs yėg üstünki linḳu-a çeçek ėligi ḳan-ı burḫan ḫ … |
| U II, T. III M. 225-7a-3–4 | adı kötrülmis ançulayu kelmis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni tözüni tuimıs samantabadiri burḫan ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III, M. 225.-12.-5 | … -ınta .. adın-lar tı[n] . . . . alḳu türlüg suu çerik-lerde . . . . . -mis | ayaġ-ḳa | tekimlig köni t . . . . . [özüni] T. III M. 225. tatakada usnis-a sitada … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.5.V /1–6 | kelmiş | ayaġqa | tegimlig köni tüz tuyuġlı : bilge bilig : çḫşaptqa tükellig edgün barmış y … |
| Sho.Rosia 3.1.1.V/3–5 | … iş mandal içinte tütsük köyürüp yula tamdurup burḫan [-qa tapı]ġ uduġ aġır | [aya]ġ | qılıp süzök [kért]günç köŋül [öritgü] ol : |
| Sho.Rosia 5. 1 | ötrü | ayaġqa | tegimlig bodistv sansarnıŋ berü evrilmekin uqup naru tevrilmekin emgeksiz … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /29–31 | qut qolu teginürbiz tuġġalı | ayaġ -ın | kelmiş ayaġ-qa tegimlig tözün maitri bodistv-nıŋ teŋridem ıdoq iç luu -sı- … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /29–31 | qut qolu teginürbiz tuġġalı ayaġ -ın kelmiş | ayaġ-qa | tegimlig tözün maitri bodistv-nıŋ teŋridem ıdoq iç luu -sı-nıŋ içine lénhu … |
TT TT I-X
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.3.-58 | tegirmi-leyüki yaġıŋ telim boltı . ası -ġıŋ | ayaġıŋ | egsüdi . ediŋ twariŋ ḳoḳtı . |
| T II Y 36. 5. -114–115 | etüzüŋde | ayaġ | çilteg ornanġu birdi . köŋülüŋ-teki kösüşüŋ barça ḳantı . atıŋ atayu ḳut ḳ … |
| T III D 26027-76–79 | ayaġ-larıġ | barça siz / -iŋe emtertiŋiz . a ///maḳıġ ///anlanmaḳıġ ḳ/ . . . . . . /m - … |
KB Kutadgu Bilig
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT GD | … (a)ltunın : küm(ü)şin : (a)ġışın : b(a)r(ı)mın tör[t bıŋ] / y(ı)lk[ıs]ın : | (a)y(a)gma | : tuyġ(u)t : bu [ ] b(e)ġ(ı)m : tėġ(ı)n : / yüg(e)rü : t(e)ŋri bolça [ ]t( … |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173a2-456 | … el erdemlig y(a)rlagkançuçı bilge b(e)g t(e)ŋri m(a)r mew mani m(a)histaka | ay(a)gın | bu eki TM 159 (Vorderseite) : U 31 / … burhan t(e)ŋriken(i)m(i)z büg[ü h … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 172 | Ḳoḍġıl maŋa aḳılıḳ bolsun maŋa | ayaġa | / Idġıl meni toḳışḳa yöwgil maŋa ulaġa |
Aynı gövdeden maddeler
“ayag” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).