Derlem sözlüğü · madde
başla- fiil
Tanım
- Başlamak: “bayat atı birle sözüg başladım” Tanrı’nın adıyla söze başladım; “başladım taŋrı atı birle” Tanrı adıyla başladım; “öziŋe basut ḳılsa iş başlasa” kendine yardım edip işe başlarsa; “ayaḳ tirki başlasa” kadehler dolaşmaya başlarsa; “iş küdük timin başlamış” işe hemen başlamış. Tanıklar: SekKuTKB2
- Önderlik etmek, yönetmek; (-yu biçimiyle) başta olmak üzere, önderliğinde: “ḳalın satıġçılarıġ başlap” kalabalık tüccarlara önderlik edip; “tatabı bodun başlayu udar seŋün kelti” Tatabı halkı başta olmak üzere Udar Sengün geldi; “ḳaġanḳa başlayu baz ḳaġanıġ balbal tikmiş” babam kağana ilk balbal olarak Baz Kağan’ı dikmiş; “tözün maytrı başlayu” soylu Maitreya başta olmak üzere; “ḳu seŋün başadu” Ku Sengün önderliğinde. Tanıklar: KTBK2Mait
- (başlan- biçimiyle) yönelmek, bir yerden başlamak: “kün ortudın başlanıp” güneyden başlayıp; “uyġur tapa başlanıp” Uygurlara doğru yönelip. Tanıklar: MaitDLT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): başla- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (102) →KB Kutadgu Bilig
40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1 | TEŊRİ AZZE VE CELLE ÖGDİSİN AYUR / / bayat atı birle sözüg | başladım | / törütgen igiḍgen keçürgen iḍim |
| KB 1952 | bilig birle begler boḍun | başladı | / uḳuş birle il kün işin işledi |
| KB 2497 | yol aġzında erse kişi | başlaġu | / törüsin toḳusın yazım ḳılmaġu |
| KB 3126 | negü tir eşit emdi ḫaḳan tili / ajun | başlamış | bütrü basmış ili |
| KB 4125 | ḳalı oldurur erse öz ḳur bulup / oḳıp | başlasa | ötrü kirgil turup |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
28 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/29b1 | başladım | taŋrı atı birle üküş rahmetlig ulaşu yarlıḳaġan ol. | |
| Ku. T. 31/4a1 | başladım | taŋrı atı birle üküş rahmetlig ulaşu yarlıḳaġan | |
| Ku. T. 34/46b1 | başladım | taŋrı atı birle uluġ baḫşişlıġ ulaşu yarlıḳaġan | |
| Ku. T. 36/74b1 | başladım | taŋrı atı birle üküş rahmetlig ulaşu yarlıḳaġan | |
| Ku. T. 38/39b1 | başladım | taŋrı atı birle üküş ralımetlig ulaşu yarlıḳaġan. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.1.2.2/9–19 | … lqdaçı yoqatturdaçı 人道 ya(l)ŋuq aj-unı alp bulġuluq/// /// örki kişi-lerig | başlayu | : qamaġ kişi-ler-niŋ başı baştıŋ[ı]/// //ġu | | | | qamaġ kişi-ler-niŋ iş- … |
| Sho.Rosia 6.1.2.2/20 | 經 | | | ayar | başlayur | mn tép 以言/// [arta]ġuluq savıġ yme tér 無有自在 bolmaz |
| Sho.Rosia 8.3 /26 | ol | başlayġ-lıġ-ın | 仏 ḳutın bulġu-ḳa. |
| Sho.Rosia 8.3 /54 | azu-ça erser idiş 世成 / | başlamış-taḳı | 一 éyin ky-e parmanu. |
| Sho.Rosia 8.3 /100–101 | … ramanéri 戒 -ın közedü burḫan ḳutı üz-eki 心 -lerin bek yarp ḳılġu üçün buşı | başlap | 六 paramit-larda ançan ançan 修 -lar :: |
BK Bilge Kagan Yazıtı
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 13 | … törüg : ḳ(a)zg(a)n(ı)p : uça : b(a)rm(ı)ş :] ḳ(a)ŋ(ı)m : [ḳ(a)g(a)n / -ḳa] | b(a)şl(a)yu | : b(a)z ḳ(a)g(a)n(ı)g : b(a)lb(a)l: tik[m(i)ş : |
| BK D 20 | b(a)şl(a)yu | : kırḳ(ı)z : ḳ(a)g(a)n(ı)g [b(a)lb(a)l : tikd(i)m : ] | |
| BK G 5–7 | ]ŋk(e)r : t(a)gḳa: ⟨…⟩ / G 8) ḳu s(e)ŋün : | b(a)ş(a)du | : tört : tüm(e)n : sü k(e)lti : |
| BK G 11 | buḳ(u)g : totoḳ: ḳ(a)ŋı : lisün : t(a)y s(e)ŋün : | b(a)ş(a)d[u] | : bėş yüz : (e)r(e)n : k(e)lti : |
| BK G 13–15 | … (a)d(a)pıt : b(e)gl(e)r : öŋre : töl(i)s : b(e)gl(e)r : (a)pa t(a)rk[(a)n] | b(a)şl(a)yu | : ul(a)yu : ş(a)d(a)pıt : b(e)gl(e)r : bu [ ] / t(a)m(a)n t(a)rḳ(a)n : tun … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.006.01–04 | ? son = 221 433 (kün) ortudın | başlanıp | (nırvan-) -ka) barı yarlıḳadı kaş(i)p bu(rkan) (kün) batsıḳtın başlanıp nı … |
| Mai.Tek.006.01–04 | … ın başlanıp (nırvan-) -ka) barı yarlıḳadı kaş(i)p bu(rkan) (kün) batsıḳtın | başlanıp | nırvan--(ka) (bar)ı yarlıḳadı.. |
| Mai.Tek.006.07–13 | anın may(trı) (burka)n yėme kün (tugsıḳ)dın yıŋaḳ | başlanıp | (nırvan)ka barı yarlıḳar.. on--(tun) (sıŋar) ... maytrı burkan ... - / unl … |
| Mai.Tek.019.14–25 | … dı anta ötrü ayagka tegimlig teŋri (teŋrisi) burkan tözün maytrı bo(disvt) | başlayu | kırk tümen yaŋı / - ... toyın kuvragka inçe t(ėp) yarlıḳadı.. |
| Mai.Tek.050.13–16 | … ḳr(v)rt ėlig kan başın sekiz tümen tört mıŋ ėligler begler arşidati puranı | başlap |
KT Kül Tigin Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 16 | … g] törüg : ḳ(a)zġ(a)n(ı)p : uça : b(a)rm(ı)ş : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)ġ(a)nḳa : / | b(a)şl(a)yu | : b(a)z ḳ(a)ġ(a)n(ı)g : b(a)lb(a)l : tıḳm(i)ş : |
| KT D 25 | b(a)şl(a)yu | : ḳıırḳ(ı)z ḳ(a)ġ(a)n(ı)g : b(a)lb(a)l : tıḳd(i)m : | |
| KT K 8 | … y(a)zıŋa : oġ(u)zġ(a)ru : sü t(a)ş(ı)kd(ı)m(ı)z : kül t(i)ġ(ı)n : (e)b(i)g | b(a)şl(a)yu | : (a)ḳıt(tı)m(ı)z : |
| KT K 12 | yogçı : sıġ(ı)tçı : ḳııt(a)ń : t(a)t(a)bı : bod(u)n: | b(a)sl(a)yu | : ud(a)r s(e)ŋün : k(e)lti : t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nta : iş(i)yi : lıḳ(e)ŋ : … |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.8.-148 | … I Y 36.1.⟧ altı ḳırḳ / saŋa [.] ton üze ton ketilti saŋa [.] özüŋe öŋ işin | başlaġıl | [.] aşnu -ḳına öŋi bu saw-ḳa köŋleme [.] amtı-ḳına turḳaru işingin türüŋ t … |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.82 (Ia) | ḳaza tam toḳıyu titig yoġuru iş küdük timin | başlamış |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 41–47 | … z satıġçılarda bir bilür er sartbav satıġçılar uluġı ol ḳalın satıġçılarıġ | başlap | yolçısı yėrçisi bolup ėrtiŋü üküş aġı barım aġır yükler birle ol yaġılar a … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 235 | Kimi içre oldurup / Ila suwın keçtimiz / Uyġur tapa | başlanıp | / Mıŋlaḳ ilin açtımız |
Abh Abhidharma (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2583 | 印於初巻了了也。第二 | başladı | ymu :: |
Aynı gövdeden maddeler
“başla” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).