Derlem sözlüğü · madde
belgür- fiil
Tanım
- Görünmek, belirmek, ortaya çıkmak: “yıpar kizlese sen yıḍı belgürer” miski saklasan kokusu belli olur; “kayu üdün burkan yėrtinçüde belgürser” ne zaman Buda dünyada belirirse; “yalavaçḳa köni yol belgürmişde kiḍin” doğru yol belli olduktan sonra elçiye; “belgürmez” görünmez; “tüzünlük seniŋdin kelür belgüre” iyilik senden gelir, belirir; “maytrı burkan belgürer yaŋı kün” Maitreya Buda belirdiği yeni gün. Tanıklar: MaitKB2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): belgür- — yalın hâliyle 1 kez
Çekimli biçimler (25):
belgürer 19
belgürmiş 13
blgürer 11
belgürdi 6
belgürüp 4
belgürmişde 4
belgürtü 3
begürer 1
belgürdiler 1
belgürdükte 1
belgüre 1
belgüreyin 1
belgürginçe 1
belgürginçeke 1
belgürmedük 1
belgürmek 1
belgürmez 1
belgürser 1
belgürmişiŋe 1
belgürse 1
belgürsersiz 1
belgürmişin 1
belgürserler 1
blgürmiş 1
blgürü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (79) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
26 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.008.31–38 | … altı p(a)t(a)r ..... amtı yine tükel bilge (burkan)nıŋ yirtinçü yėr suvda | (belgürmişin) | uḳup ėşidip kadaşı ... (bir)le ıḳigü dkşnapt (iltin) yine maġat ėlke kelir … |
| Mai.Tek.016.12–14 | emgek--(lig) (b)usuşlug bolmaŋ burkan | (belgürmek) | ıraḳ ol tėp tėgülüg törü (bultu)kmaz ne üçün tėp tėser |
| Mai.Tek.051.22–27 | teŋri teŋri--si maytrı burkan yirtinçüde | belgür--mişiŋe | şanki ç(a)ḳr(a)v(a)rt ėlig kan yėti erdnisin ıdalap maytrı burkan nomınta … |
| Mai.Tek.107.10–13 | (t)uġup kızartmış temir kazġuḳ ... - / ėligimizte | belgürüp | ... ... / / / -siz kent(ü) ... / - ... -zta üner |
| 3b-10 | altı tümen yaşta wiş-wabu burḫan | b(e)lgürmiş | erdi . . |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/79a1 | 115 kim kim ḫilaf ḳılsa yalavaçḳa | belgürmişde | kiḍin aŋar köni yol uḍsa müᵓminler yolında aḍın yolḳa ḳoḍu bėrgey-miz anı … |
| Ku. T. 29/36b1 | … er ök fitneni anda burun aḫtardılar saŋa işlerni ançaḳa tegi keldi haḳiḳat | belgürdi | taŋrınıŋ fermanı olar unamaġlılar. / 49 olardın ol kim aytur: destur bėrgi … |
| Ku. T. 31/90a1 | 121 yėdiler ikegü andın | belgürdi | olarḳa anlarnıŋ uwut yerleri yapışturu aġazladılar ol iki üze uştmah yapra … |
| Ku. T. 35/5b3 | 48 | belgürdi | olarḳa yawuzluḳlar anı kim ḳazġandılar indi olarḳa ol kim erdiler anı füsu … |
| Ku. T. 31/78b2–3 | … her-ayine biziŋ nişanlarımıznı yer uçlarında hem özleri içinde ançaḳa tegi | belgürginçe | anlarḳa .. |
Sek Sekiz Yükmek
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.322 (Ia) | ḳamġ tınlġlı tınsızlı iki törlüg ed tuġar | blgürer | tınlġ kntü |
| Jut.Sek.T-1.404–405 (Ib) | ol oḳ kün ay tŋri yirinten yine kün ay yartıḳlġ tip burḫan | belgürer | |
| Jut.Sek.T-1.409 (Ib) | tŋri yiri titir ol oḳ tŋri yirinten yine nom ögrünçü atlġ burḫan | belgürer | |
| Jut.Sek.T-1.413 (IId) | uluġ yaruḳ yltrıḳlıġ atlġ burḫan | blgürer | bo meniŋ koŋülüm nom tözi |
| Jut.Sek.T-1.415 (Ib) | agam bitig nirvan bitig | belgürer |
KB Kutadgu Bilig
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 312 | yıpar kizlese sen yıḍı | belgürer | / bilig kizlese sen tilig ülgüler |
| KB 3006 | er at birle begler küçi | belgürer | / er at birle begler tügünler yörer |
| KB 3080 | ḳalı kelse keldrür ḳamuġ arzular / ajunda çawıḳar atı | belgürer | |
| KB 3414 | yaġı bolmaġınça er ersigliki / ḳaçan | belgürer | ilde atı köki |
| KB 5872 | tüpiŋe tegü irte artuḳ ayıt / negü | belgürer | erse ḳılġıl iwit |
U Uigurica I-IV
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.21-3 | ne üçün toġmaġ | b(e)lgürer | tėp ötrü munçulayu-u titrü saġınıp utġuraġ tuidum |
| U II, T II Y.21-4 | bolmaġ-ta ötkürü . . [tö]rüyür bolmaġ üçün toġmaġ | blgürer | |
| U II, T II S.2b-14–15 | tıltaġ-sız kntün | blgürer | tėp olar-nıŋ sözlemiş-leri teg yme ermez |
| U II, T II S.2b-31 | … tutyaḳ nızvanı yme negüde Überschrift: bėş ygminç yėti = XV. 7. / ötkürü | blgürer | |
| U II, T. II, Y., 48-54–56 | … açan ḳayu kün tükel bilge maitri tŋri tŋrisi burḫan bu yėrtinçü yėr suv-ta | blgürü | yrlıḳasar .. ol oġurta bu adiştit üze tutmış ayıġ ḳılınçımın anta kşanti ö … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh. Sho. 360 | … gin tėptėser vasubandu baḫşı adı ködrülmiş-niŋ nomıŋa tayaḳ-lıġ-ın nom-tın | belgür -üp | tuġup. |
| Abh.Sho. 1272 | burḫan-lar neçe bu yėrdinçü-te | belgürser(-ler) | yme. |
| Abh.Sho. 2492 | adı ködrülmiş ündükte | belgürdükte | yėrdinçü-te anılayu oḳ bolmatı ozġalı. |
| Abh.Sho. 2627–2628 | ödrü bolmaġay erti alḳu burḫan-lar-nıŋ ünüp | belgürüp | yėrdinçü -te körgidmeki sekiz tüz-ün köni yol-uġ nomlamaḳ-ı nirvan-ıġ tanu … |
| Abh.Sho. 2630–2631 | ödrü bolur alḳu burḫan-lar-nıŋ ünüp | belgürüp | yėrdinçü-te körgidmeki tüz-ün yol-ta ulatı nom-larıġ. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.3.1.R /7 | barça öskinte | belgürer | :: |
| Sho.Rosia 3.3.1.R /9 | … amaġ taġlar açılıp altun kümüş /// [erdini] / / V törtünç yéti ygrmi -ler | blgürer | |
| Sho.Rosia 3.3.1.V/2–3 | … luu ḫanlarınıŋ orduları qarşıları kentün açılıp erdini yinçü çeç qaş üner | blgürer | : |
| Sho.Rosia 8.3 /121–122 | … öz-lüg 見 yol-ḳa tayaḳ-lıġ-ın témin ök anta basa belgü töz -lüg 見 yol tuġar | belgürer | :: |
TT TT I-X
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.3.-59–62 | … ada bar . asıġlıġ bolġunuġ yoluŋ közünmez [.] inçgülüg bolġuluġ belgülg . | belgürmez | . taġ içinte ėki yek bar . |
| T II D 178b. 180-38–47 | … -rġluḳ işler kötükler erser barça öpke bilig iy(i)n tetrülmek tin törüyür | belgürer | [.] |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 172 | Kizlep tutar sewüg-lüg adrış küni | belgürer | / Başlıġ közüg yapsama yaşı anıŋ sawruḳar |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-5 | baŋ üj-ikdin | b(e)lgürmiş |
Aynı gövdeden maddeler
“belgür” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).