Derlem sözlüğü · madde
birök bağlaç
Tanım
- Eğer, şayet (çoğunlukla “… erser” ile): “birök ḳız tileser yme körkle ḳız keltürür” eğer kız isterse güzel bir kız da getirir; “birök bu tuşuşmaḳ atlġ ırḳ kelser” eğer bu ‘karşılaşma’ adlı fal gelirse; “birök bo nomuġ eşidip” eğer bu öğretiyi işitip; “birök antaġ oḳ erser” eğer öyleyse; “apam birög munıteg arıġ nomlap ḳotmasar” eğer hiçbir zaman böyle arı öğretiyi bırakmazsa; “birükin bu yėr suvda tükel bilge burkan yėg ermedi erser” eğer bu dünyada her şeyi bilen Buda en üstün olmasaydı. Tanıklar: SekMait2UTT2
- (Maniheist metinde) sonra, derken: “birök başın yokaru kötürüp körti” sonra başını yukarı kaldırıp baktı. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): birök — yalın hâliyle 298 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- birök 297 (Abh, U, KİP, ShoR) · bir’ök 1 (Sek)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (313) →Abh Abhidharma (Shogaito)
212 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 79–82 | … z baḫşı-sın uḳıdmaḳ-nıŋ bar uġrayu ḳayu abipiray-ı tėp答şasdirakarė söz-ler | birök | uḳıdmaḳ-nıŋ erser tŋri burḫan-nıŋ anıŋ et’öz-si-nıŋ yėg ayaġuluḳ ertüki üz … |
| Abh.Sho. 769–770 | birök | bulmasar tıdıġ-sız tuduġ-suz bilge biliglig. | |
| Abh.Sho. 2269 | 若衆贤云 | birök | saŋga -badrė baḫşı söz-leser siz. |
| Abh.Sho. 2776 | 疏主云 | birök | mundaġ söz-leser. |
| Abh.Sho. 3699 | birök | bir kezig-te yindem bolur bir bilig tėp. |
U Uigurica I-IV
27 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-5 | birök | ḳız tileser yme körkle ḳız keltürür | |
| U II, T II Y 10-33 | … var uluġ …………………………………………………….. pusar ol tınlġ ……………………………………….-rur . . bu | birök | T. II Y. 18 und T. II Y. 10 süü başı tai sangun körkin körtkürü nomlayur … |
| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 11–12 | birök | ėlçi bilgeler körkin ḳurtulġu erser ḫuanşı ım pusar ol tınlġlar-ḳa ėlçi bi … | |
| U II, T. II Y. 52,1-4–5 | birök | ma . . . . yėrtinçüdeki beglerke krgek . . . . . . . . . . . . . . . . . l … | |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | birök | ḳayu--ta ḫaçan yalanguġ ajun-ınta toġmaġı bolsar yme . . anta ėrinç çıḳai … |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 9–10a | tözünüm | birük | bu yėrtinçüde sansız tümen t (ınlıġlar) … emgenser ol emgekinte ḳuanşi im … |
| KİP 90–92 | birük | taḳı bir kişi bir tek ḳuanşi im pusar atın atayu tek bir ödün tapınu udunu … | |
| KİP 110–111 | birök | ḥormuzta teŋri körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar ol tın … | |
| KİP 121–123 | birök | kiçig kiçig iligler körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi im pusar o … | |
| KİP 133–135 | birök | toyın şmnanç upasi upasançlar körkin körü ḳurtulġu tınlıġlar erser ḳuanşi … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.1 /18–36 | … yınlar bramanlar -ta ulatılar ol tép körüp : montaġ körü saqınu tükettükde | birök | olar emgek taginmiş üdte kent[ü] özleri : öz saqınçın ol kişilerke barıp t … |
| Sho.Rosia 3.1.3.V/4–8 | birök | bedizç [i ılatı] /// tégme nilakant sözl[egüçi] /// ’yyr qaç ermez törü q[ … | |
| Sho.Rosia 6.2.2.1/4–5 | 被身方當[ken et’özi témin ök bol…] tegiŋeli tüş-in 設我不Ο | birök | men bütürmedim ers[er köni tüz tuymaq-ıġ kaşip] -nıŋ uġrınta bütürgey erti … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … 得名世] 間説法 atı bolur mu yêrtincü-deki-lerke nom nomlamaḳ têp 若[世間向 kim-] ler | birök | yêrtinçü-deki-ler-ig ölentürser 調伏貪欲 az amranmaḳ-[ıġ turulturġuḳa] yavaltu … |
| Sho.Rosia 8.3 /102 | mundaġ 修習 ol {艹+廾} -lar | birök | kez-te tuymış 上 -ḳı yti 根 -lig erser. |
TT TT I-X
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-13 | birök | bu tuşuşmaḳ atlġ ırḳ kelser . sevin inçe ayur . | |
| T II Y 36.13. -41–45 | etüz -üŋin küzedser sn [.] kelen keyik müyüzi teg atıŋ küüŋ kötlürgei [.] | birök | bu taġ atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . taġ yėrinte taġ önti seŋir boltı . … |
| T II Y 36.14-81–88 | … [.] tegser sn yaŋı yıl-nıŋ ėki ygrminç ay-ıŋa . ançata timin iş ///////// | birök | bu sewinmk atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . sewinç ögrünç saŋa kelti . |
| T II Y 36. 6.-132–133 | birök | inç kelmek atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . yėl iyin eşidilür . | |
| T II Y 36 .16. -205 | birök | bu igitmek atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr [.] |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.007.46–50 | … ür yėg yėg küvez kaġal kiçig balıḳ az ınallar inçe tėp saḳınç saḳıntılar.. | birükin | bu yėr suvda tükel bilge bur--kan yėg ermedi erser |
| Mai.Tek.009.09–12 | ol ança uzun üdte berü | birükin | tünle yėme tünki tünleki teg inçgülüg ... bilig udımışım yoḳ erdi.. ne (üç … |
| Mai.Tek.011.16–19 | ay munmış biligsiz braman | birükin | altun yaratmaḳ ... -r sen ... / / / şungin kanta ... / - ... |
| Mai.Tek.072.30–33 | birükin | biz kamag kuvragnıŋ tegingülüg anutmış aş içgüsin öŋre yėmedimiz yuŋlamadı … | |
| Mai.T-11.12a.13–16 | ḳamşa-dı .. emtı | bėrökin | atayım ḳaŋıçıŋ-ḳa amranmaḳ köŋülü(n) bar erser başım üz<e> irklegil .. ḳop … |
Sek Sekiz Yükmek
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.45 (IIc) | ayıġ ḳılınçlġ tınlġlar | birök | bo nomuġ eşidip siziksiz köŋülin |
| Jut.Sek.T-1.56 (IIc) | inçe biliŋ | birök | ḳayu tınlġ biligsiz ayıġ ḳılınçlıġ erip trs |
| Jut.Sek.T-1.70 (IIc) | adasız bolur --- bitig oḳımış edgü ḳılınç edremi bo erür | birök | ḳayu tınlġnıŋ |
| Jut.Sek.T-1.109 (Ia) | saḳınmışı alḳu --- koŋülinçe bolur | birök | ḳıynlḳḳa kirser azu |
| Jut.Sek.T-1.191 (IIc) | bo erür | birök | --- kim ḳayu tınlġlar bolarnı ötgürü usar --- yaŋılmadın |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 176-501–503 | ol tözün er esröki adıntı usınta oduntı | birök | başın yokaru kötürüp körti |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-45–59 | … ı üküş telim açıġ tarḳa emgek-ig teginür-te öyü saḳınu ḳonşi im bodistv-ıġ | birök | adasar öŋi ödrülür-ler ada-tın tėp ėşidmiş üçün uġrayu soḳ-a öz begim yol … |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | yme | birök | ḳıltım erser: bėş tür--lüg anantiras atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım … |