iḍi isim

622 geçiş 43 biçim 11 eser KuT KB AH T KT Sek DLT BK Anlam haritasında göster

Tanım

Sahip, iye: “bu ḳuḍret iḍisi uluġ bir bayat” bu kudret sahibi yüce, tek Tanrı; “semiz at aġzı ḳatıg boltı idisi umaz” semiz atın ağzı sertleşti, sahibi (onu) zapt edemez; “öteŋler emanetlerni iḍisiŋe” emanetleri sahiplerine verin; “bu bitig idisi” bu kitabın sahibi; “ḳarar sarayı … ot iḍileri” ateş ehli. Tanıklar: IB Man KuT AH
Rab, Tanrı (iyelik ekleriyle): “törütgen igiḍgen keçürgen iḍim” yaratan, besleyen, bağışlayan Rabbim; “ey iḍim aça bėrgil meniŋ kögsümni” Rabbim, göğsümü aç; “seniŋ iḍiŋ haḳḳı” Rabbin hakkı için; “ėwiŋler yarlıḳamaḳḳa iḍiŋizdin” Rabbinizin bağışlamasına koşun; “muŋı yoḳ iḍi bir” ihtiyacı olmayan, tek Rab; Tanıklar: KuT3 KB2
(Zarf) pek, çok; (olumsuzla) hiç: “iḍi eḍgü beglik taḳı eḍgürek törü” beylik pek iyidir, töre daha da iyidir; “ötüken yışda yeg idi yoḳ ermiş” Ötüken ormanından iyisi hiç yokmuş; “türk sir bodun yėrinte idi yorımazun” Türk Sir halkının yerinde hiç (kimse) yürümesin; “idi oḳsuz kök türük” hiç (kimseye bağlı) olmayan Gök Türkler. Tanıklar: KT BK T KB

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Lemmatizer’ın ayırdığı iḍim, iḍiŋ, iḍisiŋe biçimleri de bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): iḍi — yalın hâliyle 4.559 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (41):

idim 147 iḍim 95 iḍisi 73 iḍiŋ 44 iḍileri 33 iḍimiz 26 iḍiŋiz 23 iḍisiŋe 20 iḍilerindin 12 iḍiŋizdin 11 iḍileriŋe 9 iḍiŋdin 8 iḍiŋizke 8 iḍiŋniŋ 7 iḍimdin 6 iḍimke 5 idisi 5 iḍimiza 5 iḍike 4 iḍimni 4 iḍisindin 4 iḍisini 4 iḍiŋni 4 iḍisin 3 iḍiŋe 3 iḍimizke 2 iḍidin 2 iḍilerinde 1 iḍini 1 iḍisidin 1 iḍide 1 iḍilerin 1 iḍisiniŋ 1 iḍileriniŋ 1 iḍilerike 1 iḍilerini 1 iḍiŋizde 1 iḍimizdin 1 iḍiŋizni 1 iḍiŋizniŋ 1 iḍimizniŋ 1

361 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Ku. T. 25/5b2	133 ėwiŋler yarlıḳamaḳḳa	iḍiŋizdin	hem uştmah anıŋ ėni köklerçe yerlerçe anutuldı saḳnuḳlarḳa
Ku. T. 30/27a3	56 aydı: kim umunçsuz bolur	iḍi	yarlıḳamaḳındın meger yolsuzlar
Ku. T. 32/1al	60 ... indürdi sizke kökdin suw ündürdimiz anıŋ birle bustanlar körk	iḍisi	bolmaz sizke ündürse sizler yıġaçlarını taŋrı mu bar taŋrı birle kendü …
Ku. T. 34/64b2	45 yad ḳılġıl ḳullarımıznı ibrahimni ishaḳnı ve yaʿḳubnı küç ḳuvvet	iḍileri	köz iḍileri
Ku. T. 36/49b2	… amarılarıŋa amarıda üstün derecatlar tutsun üçün amarı birle amarını efsus	iḍiŋniŋ	rahmeti yaḫşıraḳ andın kim tėrerler

234 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 1	… DİSİN AYUR / / bayat atı birle sözüg başladım / törütgen igiḍgen keçürgen	iḍim
KB 1343	bayat atı birle sözüg başladı / törütgen igiḍgen keçürgen	iḍi
KB 2891	bu aşçı iḍişçi bütün bolmasa /	iḍi	sarp bolur begke içşe yise
KB 4074		iḍi	yaḳşı aymış uḳuşluġ bügü / tegimsiz kişike bu ḳur birmegü
KB 5711	bu kün tevbe birle yanay ın mene /	iḍimdin	bu ‘uzruġ ḳolayın mene

12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

AH 19–20	bu ḳuḍret	iḍisi	uluġ bir bayat ölüglerni tirgüzmek asan aŋa
AH 121–124	bilig bide bilnür törütgen	iḍi	biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin bir ança boḍun öz elgin …
AH 245–248	aya mal	iḍisi	aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birme …
AH 301–304	… erke yavuz ḫaslėt ol harislıḳ soŋı ġam ökünç hasrėt ol bu baylıḳ çıġaylıḳ	iḍi	kismėti harislıḳ tek erke ḳuruġ zahmėt ol
AH 313–316	aya hırs	idisi	harislıḳ nerek ayu bir maŋa bu negüke kerek tar erse kiŋ erse bitildi ruzu …

T 11	… : b(e)n yırd(ı)nt(a) y(a)n : t(e)g(e)yin : türk sir bod(u)n / : y(ė)rinte:	idi	yor(ı)m(a)zun : us(a)r idi: yoḳ ḳıış(a)l(ı)m :
T 11	… : t(e)g(e)yin : türk sir bod(u)n / : y(ė)rinte: idi yor(ı)m(a)zun : us(a)r	idi	: yoḳ ḳıış(a)l(ı)m :
T 45	… r ḳ(a)p(ı)ġḳa: t(e)nsi oglı / tinsi oglı: (a)yt(ı)ġma t(a)ġḳa : t(e)gm(i)ş	idi	yoḳ (e)rm(i)ş : ol y(ė)rke : / b(e)n bilge : tunyuḳuḳ : t(e)gürtük üç(ü)n …
T 59	… türük sir bod(u)n : y(ė)rinte bod y(ė)me : bod(u)n / y(ė)me: kişi y(ė)me:	idi	yoḳ (e)rt(e)çi (e)rti

KT G 4	ötük(e)n : yışda : yeg :	idi	yoḳ : (e)rm(i)ş :
KT D 3	(e)kin (a)ra :	idi	oḳs(u)z : köök : türük : <iti> : (a)nça : ol(u)rur (e)rm(i)ş : bilge : ḳ(a …
KT K 3	öt]ük(e)n : y[ış]da : yeg :	i[di	yoḳ (e)r]m(i)ş: ėl [tuts(u)k yėr ö]tük[(e)n] : yış : (e)rm(i)ş

Jut.Sek.T-1.54 (IIc)	tutsar ol edgü ḳılınç sanı saḳaşı	idi	yoḳ kiniŋe terk ödün ol
Jut.Sek.T-1.247 (Ib)		idi	teg- şilmeki yoḳ tözün oġulum bo yirtinçüdeki kim ḳamaġ iligler

DLT I, 320	Ḳut(ıġ) ḳuwıġ birse	idim	ḳulıŋa / Künde işi yügsepen yoḳ (k) ar aġar
DLT III, 61	Tawar yıġıp suw aḳın indi saḳın / Ḳorum kipi	iḍisin	ḳodı yuwar