Man sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
biligim 4
bilige 4
biliglerte 3
biliginiŋ 3
biliginde 2
bėligin 2
biligeler 1
biligkeke 1
biligiŋeh 1
biligiŋniŋ 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligimizni 1
biliglerke 1
biligtin 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
biliginte 1
biligçe 1
bėligke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →Man Manichaica I-III
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 176-106–109 | bu bilge | biligig | m(e)n sizlerke üküş körkün üküş yörügün tanukun sözleyü ayu bėrtim |
| T II D 176-112 | … t(e)ŋriler kim k(e)ntü ol yuşo k(e)nig w(a)hm(a)n roş(a)n t(e)ŋri inçip bu | bilige | bilig kim k(e)ndü ol [k(e)]nigroş(a)n t(e)ŋri agd[uk y]aŋı petkaçi teŋlep … |
| T II D 176-112 | … ler kim k(e)ntü ol yuşo k(e)nig w(a)hm(a)n roş(a)n t(e)ŋri inçip bu bilige | bilig | kim k(e)ndü ol [k(e)]nigroş(a)n t(e)ŋri agd[uk y]aŋı petkaçi teŋlep ol tın … |
| T II D 171-151–155 | d[in]tarag nigoşakag bilge | biligin | ig(i)dür … … … … neteg yme köz ad[akka] s(e)vüg neteg yme elig agazka s(e) … |
| T II D 171-174–225 | … e üçünç yme körtle körkün inçe k(a)ltı y(a)ruk kün t(e)ŋriçe törtünç bilge | biligin | ançulayu k(a)ltı ölügüg tiriglügli beg ay t(e)ŋriçe yme bėşinç körk meŋiz … |
| T II D 171-174–225 | … ėrigli y(a)ruk t(e)ŋri yėriŋe tegürdeçi noşda tataglagrak t(e)ŋridem bilge | bilig | yme edgü üdke koluka yme irülüg edgü künke yme aklatmış ayka yme yėgedmiş … |
| T II D 176-485–488 | yme esrökin biligs(i)zin üçün ölügüg kuçup uvutsuz | bilig | sürüp ol ölügke katıltı küçedükinte ötrü ölüg yarıltı |
| T II D 176-492–498 | … özün er k(a)mag özi tonı baştan adakka t(e)gi kanka iriŋke örgenip uvutsuz | biligin | üçün esrökün ögsüz bolup köŋüliŋe anıg ögrünçülüg boltum tėp sakıntı |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).