TT sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
biligim 4
bilige 4
biliglerte 3
biliginiŋ 3
biliginde 2
bėligin 2
biligeler 1
biligkeke 1
biligiŋeh 1
biligiŋniŋ 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligimizni 1
biliglerke 1
biligtin 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
biliginte 1
biligçe 1
bėligke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →TT TT I-X
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 178b. 180-25–37 | az | bilig | iy(i)n tetrülmk -ig ayıġ ḳılınç iy(i)n bulup közünür ajun -ta ayıġ tüşke-e … |
| T II D 178b. 180-25–37 | … -ler . . dud oj dib //// kojend . kodom ç //// oe ud oh //// çod yana öpke | bilig | iy(i)n tetrülmek yme ḫayu ol. muna anıi yme inçe bilmiş krgek . |
| T II D 178b. 180-38–47 | … olġatġuluḳ . irin -türgülük bosantu -rġluḳ işler kötükler erser barça öpke | bilig | iy(i)n tetrülmek tin törüyür belgürer [.] |
| T II D 178b. 180-48–59 | bidi im dibohr-don zovor / stor guron nomron . . taḳı yme bu oḳ öwkw | bilig | aş -ilsar küçetser / ol aġır aġruş amil yabaş kişi lerig . tar ////////// … |
| T III D 2603.-31 | bėş ajun-taḳıı tınlġ-larıġ . biligsiz | biligdin | öŋii ötür -tüŋüz . |
| T III D 2603.-31 | bilge | bilig-te | yaratddiŋiz . |
| T III D 26023-39–45 | … . . . ilkiteberü atḳanıp . . . . . . . . . . . . . . .tınlġ-lar . biligsiz | bilig | . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . /ḳıp/ . . . tınlġ-lar . oruḳuŋuz ü … |
| T III D 2605.-133 | yruḳ | bilig-lerii | yaltrıyu . yrlıḳançuçı köŋül-lerii ökliyü . yazınçsızın ermek çḫşaptġ küze … |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).