KB sözlüğü · madde
ata- fiil
Tanım
- Adlandırmak, ad vermek; unvan vermek: “bu ma‘ni üçün atım ay toldı tip atadı” bu anlam için adımı Aytoldı diye koydu; “yabġu atadı” yabgu unvanı verdi; “mahaḳaşip tėp atayurlar erdi” (ona) Mahakaşip derlerdi. Tanıklar: ŞUMaitKB
- (Birinin) adını anmak, adını çağırmak: “ḳuanşi im pusar atın atasar” Kuanşi İm bodhisattvanın adını anarsa; “atın ataŋlar” adını anın; “meni atayu yarlıḳazunlar” beni ansınlar. Tanıklar: KİP2Man
- Saymak, … diye nitelemek: “kim anı er atayı” onu kim er sayar. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ata- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- atadı 4 (KB, ŞU, Man) · ataḍı 1 (KB)
- atamaḳ 1 (KİP) · atamaq 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (27):
Bağlamlar
Bütün geçişler (16) →KB Kutadgu Bilig
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 748 | bu ma‘ni üçün atım ay toldı tip / | atadı | biliglig sözin yinçke yip |
| KB 1166 | oġul ḳızda ötrü ata yir etin / oġul ḳız | atamaz | atası atın |
| KB 1993 | ḳayu erde bolsa uḳuş birle ög / anı er | ataġıl | neçe ögse ög |
| KB 1995 | ne eḍgü turur bu kişike öge / ögi bolsa ötrü | ataġu | öge |
| KB 2165 | ḳayu erde bolsa bu erdem törü / anı beg | atap | ilke tikgü örü |
| KB 2986 | kişi emgeki bilmegüçi kiş i / kişi tip | atamaġu | yılḳı tuşı |
| KB 3011 | örüŋ ḳuş ḳutı teg bu erdem ḳutı / yorı ḳuş | ataġıl | sen erdem atı |
| KB 3358 | yaratsa yaratmasa erklig bayat / tapuġ atı tilde | atamasa | at |
| KB 3389 | oġul ḳız isizi atada kiḍin / | atamaz | atasın anasın aḍın |
| KB 3441 | ḳayu neŋ bulup ḳoḍtuŋ emdi anı / ḳayu tilwe zahid | atadı | sini |
| KB 3474 | oḳımış ilig emdi kelgil tiyü / ḳamuġ eḍgülükni | atamış | sayu |
| KB 4026 | maŋa ayġıl emdi törüni neçe / toḳularnı sayu | atayu | biçe |
| KB 4215 | ḳalı umdusın bulsa ol umduçı / | ataġay | sini ol ini ya içi |
| KB 4640 | öḍ öḍlek keçip bolmasa er bügü / kişi tip | atamaġu | yılḳı tigü |
| KB 5442 | elig tarttı aştın yimedi aḍın / şükür ḳılḍı rabḳa | ataḍı | atın |
| KB 6583 | apaŋ andḳa erse iminlik bütünlük / bu and tutġuçı kim anı er | atayı |
Aynı gövdeden maddeler
“ata” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).