eḍgü sıfat

Tanım

1. İyi, güzel, hayırlı; nitelikçe üstün: “edgü bilge kişig edgü alp kişig yorıtmaz ermiş” iyi bilge kişiyi, iyi yiğit kişiyi (iş başına) getirmezmiş; “eḍgü sawıġ tilengil” iyi söz dile; “tılda çıḳar eḍgü söz” dilden iyi söz çıkar; “edgü kün tileyür edgü künte edgü ödke” uğurlu gün ister, uğurlu günde, uğurlu vakitte; “edgü yıdlag kuzişay” güzel kokulu kuzişay; “ḳılıḳlarda eḍgü ḳılıḳ ḳoḍḳılıḳ” huyların iyisi alçakgönüllülüktür. Tanıklar: KTSekMaitDLT2AH
2. İyilik, hayır; iyi olan şey: “eḍgüke eḍgü yoluġ” iyiliğe karşılık iyilik; “eḍgüsin ḳoldı” iyiliğini (esenliğini) diledi; “isizmü saŋa yig azu eḍgümü” sana kötü mü yeğ, yoksa iyi mi; “edgü ḳılmatımız yavız ḳıltımız” iyilik yapmadık, kötülük yaptık; “edgüg anıġaġ ḳop teŋri yaratmış” iyiyi kötüyü hep Tanrı yaratmış; “edgüli ayıġlı ėki türlüg ḳılınç” iyi ve kötü iki türlü eylem. Tanıklar: HuastUTövbeKB3
3. (Budist ve Maniheist metinlerde) “buyan edgü ḳılınç”, “edgü ḳılınç” sevap, iyi eylem: “bu buyan edgü ḳılınç küçinte” bu sevabın gücüyle; “edgü ḳılınçıġ buşi küçün ḳılzun” iyi işi sadaka gücüyle yapsın; “öz ḳazġançım üze edgü ḳılınç ḳılayın” kendi kazancımla iyi iş yapayım. Tanıklar: KİPSekKP2Mait2ManU3TT2ShoRKB
4. “edgü ögli” iyilikçi dost, manevi rehber (Sanskritçe kalyāṇamitra): “alḳu meniŋ edgü öglilerim boltılar” hepsi benim iyilikçi dostlarım oldular; “baġır böşük edgü ögliler birle” yakın iyilikçi dostlarla. Tanıklar: KİPSekKPMait2AbhManShoR2
5. (Budist metinlerde) erdem, üstünlük; yarar: “arhantlarnıŋ edgüsin erdemin bulġalı” arhatların erdemini, üstünlüğünü bulmak için; “yég adruḳ edgülerin eşidserler” en üstün, eşsiz erdemlerini işitirlerse; “edgü asıġı tususı antaġ tėtir” iyiliği, yararı, faydası öyledir denir. Tanıklar: KİPUShoR
6. (Irk Bitig’de fal hükmü) “ėdgü ol” (bu fal) iyidir: “ança biliŋ: ėdgü ol” öyle bilin: iyidir. Tanıklar: IB2SekMaitAbhManKuTKBAH

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

edgü, eḍgü, ėdgü yazımları ve lemmatizer’ın ayırdığı edgüsiŋe, edgüli, edügü, edgü-ḳılurlar vb. biçimler bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): eḍgü — yalın hâliyle 1.021 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

• eḍgü 687 (KB, KuT, AH, DLT) · edgü 289 (Mait, ShoR, Sek, Abh) · ėdgü 45 (IB, AH)
• eḍgüsi 34 (KB) · edgüsi 26 (Abh, ShoR, Mait) · ėdgüsi 3 (IB)
• edgülerin 31 (Abh, ShoR) · eḍgülerin 1 (KB)
• edgüsin 31 (Abh, Mait, Sek, Sukh) · eḍgüsin 6 (KB)
• eḍgüke 27 (KB, KuT) · edgüke 12 (Mait, Sek, Abh, ShoR)
• edgülerke 13 (Abh, ShoR) · eḍgülerke 3 (KuT, KB)
• eḍgüg 10 (KB) · edgüg 6 (Abh, KT, BK, Huast)
• eḍgüler 8 (KB, KuT) · edgüler 3 (Abh, Mait)
• edgülerig 6 (Abh, ShoR) · eḍgülerig 4 (KB)
• edgüsiŋe 5 (U, Mait, ShoR) · eḍgüsiŋe 1 (KB)
• eḍgün 5 (KB) · edgün 3 (ShoR)
• eḍgüŋ 3 (KB) · edgüŋ 1 (TT)

Çekimli biçimler (52):