Tanım
- Basmak, bastırmak, üstüne çökmek: “üze teŋri basmasar, asra yėr telinmeser” üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe; “bastı ölüm aġtaru” ölüm bastırıp devirdi; “ediŋ kitdi, edgüŋ basdı” malın gitti, iyiliğin çöktü. Tanıklar: KTBKTTDLT
- Boyun eğdirmek, yönetmek; (düşmanı) basmak: “boḍun basġuḳa ög kerek hem yürek” halkı yönetmek için akıl ve yürek gerekir; “yaġıġ basġu bolsa” düşman basılacaksa; “ḳalı basnu tegse” baskın yaparak saldırırsa; “tört buluŋuġ ėtmiş yıġmiş yaymiş basmiş” dört yanı düzene koymuş, toplamış, yaymış, bastırmış. Tanıklar: OKB3
- (İstek, tutku) bastırmak, yenmek: “hava arzu bas” hevesi, arzuyu bastır; “isiz yası bas” kötünün zararını bastır; “et öz baş kötürse bilig birle bas” nefis baş kaldırırsa bilgiyle bastır. Tanıklar: KB3
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II “bas aḳrıġ igig” örneğindeki bas ‘baş’ anlamındadır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bas- — yalın hâliyle 15 kez
Çekimli biçimler (20):
Bağlamlar
Bütün geçişler (3) →DLT DLT’deki Türkçe parçalar
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 74 | Erdi aşın taturġan / Tawlaḳ yaġıġ ḳatarġatı / Boynıtı tutup ḳadırġan / | Bastı | ölüm aġtaru |
| DLT II, 74 | Erdi aşın taturġan / Yawlaḳ yaġıġ ḳaçurġan / Oġraḳ süsin ḳaytarġan / | Bastı | ölüm aḫtaru |
| DLT I, 434 | Tünle bile | bastımız | / Tegme yaŋaḳ bustımız / Kesmelerin keştimiz / Mıŋlaḳ erin bıçtımız |
Aynı gövdeden maddeler
“bas” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).