bas- fiil

55 geçiş 21 biçim 13 eser KB BK DLT KT TT KuT O T Anlam haritasında göster

Tanım

Basmak, bastırmak, üstüne çökmek: “üze teŋri basmasar, asra yėr telinmeser” üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe; “bastı ölüm aġtaru” ölüm bastırıp devirdi; “ediŋ kitdi, edgüŋ basdı” malın gitti, iyiliğin çöktü. Tanıklar: KT BK TT DLT
Boyun eğdirmek, yönetmek; (düşmanı) basmak: “boḍun basġuḳa ög kerek hem yürek” halkı yönetmek için akıl ve yürek gerekir; “yaġıġ basġu bolsa” düşman basılacaksa; “ḳalı basnu tegse” baskın yaparak saldırırsa; “tört buluŋuġ ėtmiş yıġmiş yaymiş basmiş” dört yanı düzene koymuş, toplamış, yaymış, bastırmış. Tanıklar: O KB3
(İstek, tutku) bastırmak, yenmek: “hava arzu bas” hevesi, arzuyu bastır; “isiz yası bas” kötünün zararını bastır; “et öz baş kötürse bilig birle bas” nefis baş kaldırırsa bilgiyle bastır. Tanıklar: KB3

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

U II “bas aḳrıġ igig” örneğindeki bas ‘baş’ anlamındadır.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): bas- — yalın hâliyle 15 kez

Çekimli biçimler (20):

BK D 19	üze : t(e)ŋri:	b(a)sm[(a)s(a)r	: (a)sra] y(ė)r: t(e)l(i)nm(e)s(e)r : türük : bod(u)n : ėl(i)ŋ(i)n : tör(ü …
BK D 27	… )n : kögm(e)n : yış(ı)g : toġa : yo[rıp] : kıırḳ(ı)z : bod(u)n(u)g : uda :	b(a)sd(ı)m	:
BK D 27	türg(i)ş : bod(u)n(u)g] uda	b(a)sd(ı)m	:

“bas” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).