Derlem sözlüğü · madde
ayıt- fiil
Tanım
- Sormak: “ayıttı bu ḫacib sözin yetrürek” hacip sözünü sürdürerek sordu; “bilirke ayıt tüş, ayıtma kiçe” rüyayı bilene sor, gece sorma; “ayıtma maŋa” bana sorma; “ayıtmazda aşnu sözüg sözlese” sorulmadan önce söz söylerse; “sezik ayıtsar” şüphelenip sorarsa; “toyınlar ayıtı ötünürler” rahipler sorarak arz ederler. Tanıklar: MaitManKB4
- (“inçe tėp ayıt-” biçiminde) şöyle diye sormak, söylemek: “teŋri burḳanḳa inçe tėp ayıtu tėginti” Tanrı Buda’ya şöyle diye sordu; “tapıġçılarıŋa inçe tėp ayıtdı” hizmetçilerine şöyle dedi. Tanıklar: KİPU
- (AH) Söylemek, dile getirmek: “ġalat ma‘nilerni ayıtmış” yanlış anlamlar söylemiş; “kaşġari til bile ayıtınış” Kaşgar diliyle söylemiş. Tanıklar: AH2
- (KB) “emanet … ayıtġa saŋa” (Tanrı) emaneti senden soracak.
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ayıt- — yalın hâliyle 11 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ayıtmışḳa 1 (U) · ayıtmışka 1 (KB)
Çekimli biçimler (40):
ayıttı 25
ayıtdı 21
ayıtġu 18
ayıtmış 11
ayıtduḳta 8
ayıtma 6
ayıtġıl 6
ayıtdım 5
ayıtmazda 4
ayıttuḳta 4
ayıtġay 4
ayıtu 3
ayıttıŋ 3
ayıtsa 3
ayıtsar 2
ayıtmadı 2
ayıttım 2
ayıtmaḳ 2
ayıtı 2
ayıtmışḳa 1
ayıtdıŋ 1
ayıtmazun 1
ayıtmaġuluḳ 1
ayıtmasa 1
ayıtmaḳta 1
ayıtmaz 1
ayıtmışda 1
ayıtur 1
ayıturlar 1
ayıtursen 1
ayıtzun 1
ayıtġa 1
ayıtġalı 1
ayıtmışka 1
ayıtmışnı 1
ayıtġuluḳ 1
ayıtayın 1
ayıtdıŋız 1
ayıtınış 1
ayıtıp 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (137) →KB Kutadgu Bilig
89 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 507 | ayıttı | bu ḫacib sözin yetrürek / tileki ne ermiş taḳı bütrürek | |
| KB 1069 | İLİG SU'ALI AY TOLDIḲA / / | ayıttı | ilig emdi köŋlüŋ neteg / negü ol igiŋ emdi udḳuŋ neteg |
| KB 2567 | ḳalı iglig erse | ayıtġu | kerek / yawalıḳ ḳılur erse tıḍġu kerek |
| KB 4386 | kön ay ḳutluġı bar yime ḳutsuzı / | ayıt | ḳutluġın tut ay yalŋuk tüzi |
| KB 5684 | turup kirdiler ewke alşıp elig / ḳadaşı | ayıttı | kör açtı tilig |
Abh Abhidharma (Shogaito)
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 895–898 | tŋri burḫan | ayıtduḳ-ta | şaripudrė-y-a sen bilir-mü sen ançulayu kel -miş-niŋ et’öz-üm-teki çḫşapt- … |
| Abh.Sho. 1356–1360 | … i tėp答 bu yme ök türmaz iki türlüg asıġ ḳılmaḳ-lıġ edgü-ler-inde taş sėzik | ayıtduḳ-ta | ḳayu tıldaġ-ın adırıp uḳıtdı tėp kikinç bėrgelir üçün bu sėzik-ke vasuband … |
| Abh.Sho. 2518 | tüz-ün upali | ayıtduḳ-ta | tŋri burḫan -ḳa kelmedük ötde bolġay alḳu toyın-lar. |
| Abh.Sho. 3167–3173 | biraman yene | ayıtduḳ-ta | inçe tėp yėėl tilgen-i ḳayu-ḳa tayaḳ-lıġ-ın inçip turur tėp adı ködrülmiş … |
| Abh.Sho. 3871 | anın sėzik turġurup | ayıtduḳ-ta | . |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.019.59 | namo but namo d(a)rm namo saŋ / / / / ? = 223 ... bu / gü / / ... yėg | ayıtur-sen | ... amtı titrü tıŋla kėŋürü ... muntada ınaru elig (k)olti altı yüz tümen … |
| Mai.Tek.038.25–26 | taḳı ne | ayıtmış | kergek teŋ tavar bolsar taḳı yėme ogrı teŋi bolġay.. |
| Mai.Tek.058.41–44 | antag yavız kılınçlar kıltı.. taḳı ne | ayıtmış | kergek.. adan adan ol üdteki tınlıglar--nıŋ körksüz kılınçların yėme (ö)k … |
| Mai.Tek.080.11–14 | toyınlar | ayıtı | ötünürler utl(ısı) ... ayıg kılınçlarnıŋ antag ... tük(el bilg)e maytrı b( … |
| Mai.Tek.099.01–07 | … altun yartmaḳ sataġı ed (tavar) aş içgü yėgeli yuŋlaġalı ... bolur taḳı ne | ayıtmış | (kergek k)içig yigit bolup |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.1.2.V/8 | ya yogaçari kergekiŋ qayu nom ol ne k[üsüş ol] /// sen tép : montaġ | ayıtı | yarlıqaduqta ınça tép ötün [ti] |
| Sho.Rosia 6.1.1.2/8 | … qo]p köŋül-tin /// /// twqd’ /// ///mys//y éyin :: yarp men /// /// yaŋluq | ayıtdıŋ | 異 | | | azıtıġ ol ym [e]/// [alplanmaq]-lıġ edrem-te iş-te küdök-te 策 | | … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … ġ turulturġuḳa] yavalturġu-ḳa已調伏 turulturdu yavalturdu tükedser 試問 sınay[u | ayıtdım] | erti 滅熾然法 öçürüp örtedeçi küyür-deçi nomlarıġ 清淨超出 ar[ıġın süzök-] in ’ert … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … ürtülür-ler neçe bürtm[ek ///] 作 işletür 此先問 monı aşnu-sınta tegimlig erti | ayıtġ[alı | ///] inçip saŋa nomlayın 薄食 az ḳy-a çaişim-in 下 [///] maḳ-lıġ turur 捷知而説 t … |
| Sho.Rosia 7.2 /324 | teriŋ yörüg sêz-ik | ayıtmaḳ-ta | uz-anmaḳ-lıġ :: |
Sek Sekiz Yükmek
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.133 (Ib) | ne törlüg itig yaratıġ bar erser körümçi yultuzçıḳa | ayıtmaz | |
| Jut.Sek.T-1.240 (IIc) | üçün ertiŋü krgeklig sav | ayıtdıŋız | amtı siz ḳoduru tıŋlaŋ otġuratı nomlayu |
| Jut.Sek.T-1.331 (Ib) | bilmetin uḳmadın körümçi yultuzçı --- ters tetrü törüçike bilig | ayıtıp | |
| Jut.Sek.T-1.342 (IIc) | edgüsin yvlaḳın alḳunı | ayıtmaġuluḳ | ol ulatı ootlı yaraşmazı künli --- |
| Jut.Sek.T-1.343 (IIc) | yultuzlı yaraşmazı yıllı ḳutlı yaraşmazı alḳunı | ayıtmazun | ḳızıġ taşġarmış |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,1-28 | tekreki tapıġçı-larıŋa inçe tėp | ayıtdı | |
| U II, T. II, Y., 48-67 | yana bu buyan edgü ḳılınçıġ avırar- mn çituŋ sali-ke .. | ayıtmışḳa | taġai toŋa saŋun-ḳa bu buyan edgü ḫılınç küçinte közünür-de igsiz bolup ki … |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 170–171 | ol ödün alḳınçsız kögüzlüg bodisvt şlok taḳşutın teŋri burḳanḳa inçe tėp | ayıtu | tėginti |
| KİP 172 | soġançıġ körkiŋe tükelligim teŋrim ėkileyü | ayıtu | tėginür mėn |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP V-1 | ḳaŋı ḳan inçe tėp | ayıttı | |
| KP XII-4–5 | anta ötrü atlıġ yüzlüg-ke inçe tėp | ayıttı |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 499–500 | tamamı erür kaşġari til bile | ayıtınış | ėdib riḳḳat-i dil bile |
| AH 507–508 | ‘ayıbḳa ḳoyuptur ḫalayıḳ ara ġalat ma‘nilerni | ayıtmış | yana |
ŞU Şine Usu Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU D 7 | … belgümin bitigimin anta yaratıtdım ançıp ol yıl küzin ilgerii yondim tataŋ | ayıtdım | tabışġan yıl |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T I - 52–53 | ş(i)mnug neçökleti ölürdi tėp sezik | ay(ı)tsar | inçe kikinç bėrgil |
Aynı gövdeden maddeler
“ayıt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).