Derlem sözlüğü · madde
iç- fiil
Tanım
- İçmek: “bor içme aya borçı boġzı ḳulı” ey şarapçı, boğazının kulu, şarap içme; “bor içse açıldı çıġaylıḳ yolı” şarap içerse yoksulluk yolu açılır; “yėgil hem içgil yaruḳ bolsun közüŋ” ye iç, gözün aydın olsun; “terŋük suwın içelim” Terŋük suyunu içelim; “sub içipen yaş yipen ölümda ozmiş” su içip yaş (ot) yiyip ölümden kurtulmuş; “ḳatıġsız süt siŋgen içiglilerke” içenlere kolayca geçen saf süt; “ḳan içdeçi” kan içen. Tanıklar: TövbeKuT2KBDLT
- (Budist metinlerde) almak, benimsemek: “abidarimḳa tayaḳlıġın içip” Abhidharma’ya dayanarak (onu) alıp. Tanıklar: Abh
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
KB’deki içme (olumsuz emir) içme maddesinden buraya alındı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): iç- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (36):
içerler 47
içer 32
içme 31
içse 31
içmek 25
içe 21
içmez 15
içmiş 13
içti 8
içip 7
içtim 6
içelim 5
içür 5
içteçiler 4
içgüde 3
içigli 2
içser 2
içşe 2
içipėn 1
içgil 1
içmeki 1
içmeserler 1
içerbiz 1
içgüke 1
içmişim 1
içgüte 1
içeyi 1
içtekiler 1
içiglilerke 1
içgenlerke 1
içtiler 1
içdeçi 1
içtiŋ 1
içtüküŋ 1
içgey 1
içmedin 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (117) →KB Kutadgu Bilig
80 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 23 | uçuġlı yorıġlı tınıġlı neçe / tirilgü seniŋdin bulup bir | içe | |
| KB 2096 | bor içme aya borçı boġzi ḳulı / bor | içse | açıldı çıġaylıḳ yolı |
| KB 2764 | bor | içmez | kerek hem özin tutġuçı / özin tutġuçı er ḳutuġ tapġuçı |
| KB 4469 | … RLE ḲATILMAḲNI AYUR / / bularda basası çıġaylar turur / neŋin eḍgülük ḳıl | içür | hem yitür |
| KB 6057 | ıḍışlıġ suwuġ men tükel | içmişim | / tiriglikke yördüŋ uzattıŋ yaşım |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.019.47–55 | … mag şastrlarag koduru uḳa yarlıḳa--daçı .:. .:. vaybaş şastarlarag arsayın | içmiş | aryaçntri bodis(a)v(a)t kşi açarı enetkek tilintin tohrı tilinçe yara--tmı … |
| Mai.Tek.044a.bėş | arka yigirminç (o)n bilig | içser | amrılsar tutyaḳ öçer amrılur.. |
| Mai.Tek.069.43–48 | vaybaş şastrlıg noş suvsuş | iç(miş) | (kutlug) (aryaçan)ri bodis(a)v(a)t kşi aça(rı) (enetkek) (tilintin) (to)hr … |
| Mai.Tek.072.09–12 | … ış ėşiçler irklıḳler üze kötürüp sızġurmış kızıl baḳır örtlüg kamçın susup | içerler | .. |
| Mai.Tek.109.16–24 | … teŋrisi bur(kan) şririn ... alku çmbudvip uluşta ... (tü)men tört mıŋ ... | içgey |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 30/62b1 | … rke andın kim ḳarınları içinde turur tezekli ḳanlı ara ḳatıġsız süt siŋgen | içiglilerke | |
| Ku. T. 31/10b2 | 26 yėgil hem | içgil | yaruḳ bolsun közüŋ eger körse sen ademidin kimerseni ayġıl: men nezr ḳıldı … |
| Ku. T. 33/72a2 | 12 teŋ bolmaz iki derya bu süçüg tatlıġ siŋen suw ol anıŋ | içmeki | bu açıġ şur turur ḳamuġdın yėyür siz etni taze taḳı çıḳarur sizler ėtigler … |
| Ku. T. 37/12a2 | … wdın yıḍıġ ermez arıḳlar sütdin aḍnamaz anıŋ mezesi arıḳlar ḫamrdın tatlıġ | içgenlerke | arıḳlar ʿasel-i musaffadın yaʿni arıġdın olarḳa anıŋ içinde ḳamuġ mivelerd … |
| Ku. T. 38/2a3 | 2 anlar kim zihar andı | içerler | sizdin uraġutlarındın ermezler olarnıŋ anaları anaları ermez olar meger ol … |
U Uigurica I-IV
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 225-21.-2 | … vairoçana [siksil ḳundaçı-lar .. ḳarın-taḳı kenç-ig] / ḫundaçı-lar .. ḫan | içteki-ler | .. münçig as-lıġ--lar et as-lıġ-lar .. yaḳrı as-lıġ-lar .. yilik as-lıġ-la … |
| U II, T. III M. 225-21.-2 | … tmis-ig yėteçi-ler .. arıġ-sız as-lıġ-lar .. ḳalınçu as-lıġ-lar .. ḳasanıġ | iç--teçi-ler | .. ne negü as-lıġ-lar .. köŋül-üg ḳundaçı-lar .. munçulayu .. bular-nıŋ al … |
| U II, T. III, M. 182-9–27 | buu siksil ḳundaçılar ḳarın-taḳı kenç-ig ḫundaçı-lar .. ḫan | içteçi-ler | .. münçig as-lıġ--lar .. et as-lıġ-lar .. yaḳrı as-lıġ-lar .. yilik as-lıġ … |
| U II, T. III, M. 182-9–27 | … mis-ig yėteçi-ler .. arıġ-sız as-lıġ-lar .. ḳalınçu as-lıġ-lar ⟨…⟩ ḳasanıġ | içteçi-ler | .. ne negü as-lıġ-lar köŋül-üg ḳundaçı-lar .. munçulayu bular-nıŋ alḳu köŋ … |
| U II, T. III, M. 182-30 | … erser-ler .. buu siksil ḳundaçı-lar ḳarın-taḳı kenç-ig ḫundaçı-lar .. ḳan | içteçi-ler | .. münçig as-lıġ--lar .. et as-lıġ-lar ⟨…⟩ yaḳrı as-lıġ-lar .. yilik as-lı … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 5 | Tünle bile köçelim / Yamar suwın keçelim / Terŋük suwın | içelim | , / Yuwġa yaġı uwulsun |
| DLT I, 47 | Anıŋ işin keçürdüm / işin yeme ḳaçurdum / ölüm otın içürdüm / | İçti | bolup yüz turı |
| DLT I, 142 | Ottuz | içip | ḳıḳralm / Yoḳar ḳopup sekrelim / Arslan-layu kükrelim / Ḳaçtı saḳınç sewne … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 245–247 | kim abidarim-ḳa tayaḳ -lıġ-ın | içip | yaradmış üçün bu şasdr-ıġ anın basa şlok-ta söz-lemiş ol 攝彼勝義依彼故tudulur-la … |
| Abh.Sho. 2503–2505 | ikileyü | içmedin | yėmetin munuŋ tıldaġ-ında ölüp tuġdı tŋri yėr-inde 彼時聞（法）之衆ol ödte nom eşi … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 17 | … ė yol sub körüp(ė)n, yiş üzė y(a)ş ot körüp(ė)n yorıyu b(a)- / rıp(a)n sub | içip(ė)n | yaş yip(ė)n ölümda ozmiş tėr. |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173d-353 | ol az yek kim taştan aşka | içgüke | kat(a)lap erür |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36 .16. -210 | etüzüŋ . . . . . | içgü-te | ḳayarsar 31. T II Y 36. 4. sekiz otuz / //ke inç ḳılġıl . tebreme [.] ed … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 261–264 | baḫıl nakės otun tavar pasbanı yıġar yimez | içmez | tutar berk anı taturmaz eseninde tuz dostıŋa ölür ḳalur aḫır yiyür duşmanı |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.4 [U 3116]-14–19 | adavaki pişanagi şarulumi ḳarini-ta ula--tı et yėdeçi ḳan | içdeçi | ḳad(a)r ḳaşl(ı)ġ tumlıġ bėş ptr / yüzlüg yavlaḳ yek içgekler-de taḳı artuḳ … |