Derlem sözlüğü · madde
işle- fiil
Tanım
- İşlemek, yapmak, iş görmek; çoğu kez “iş işle-”: “uḳuş birle işle ḳamuġ iş küḍüg” her işi akılla yap; “iwe işleme iş meger din işi” din işi dışında hiçbir işi aceleyle yapma; “uḳuş işke tutsa bilig başlasa / üküş işler itlür kişi işlese” insan aklı işe koşup bilgiyle başlarsa, yaptığı birçok iş yoluna girer; “ayıġ ḳılınçlġ iş işleser” (Sek) kötü iş yaparsa; “neçe işlemesig irünçülüg iş işleyür biz” (Huast) yapılmaması gereken nice günahlı iş yapıyoruz; “işin işlegüçi” (U II) işini yapan; “alḳunı barça işlegeli umaḳlıġ küsün” (ShoR) hepsini yapabilecek güç. Tanıklar: HuastSekUShoRKB3
- (Kur’an çevirisinde) “işlegen” görevli: “sadaḳalar çıġaylarḳa yoḳsuzlarḳa işlegenlerke” sadakalar yoksullara, düşkünlere, (onu toplayan) görevlilere. Tanıklar: KuT
- (Abhidharma çevirisinde) “iş işlemek” işlev, etkinlik: “iş işlemeklig yörügin” işlev anlamını; “iş işlemekniŋ yörügi” işlevin anlamı. Tanıklar: Abh2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Man’daki işledemez (işleyemez) ve ayrı madde görünen biçimler de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): işle- — yalın hâliyle 6 kez
Çekimli biçimler (23):
Bağlamlar
Bütün geçişler (48) →KB Kutadgu Bilig
20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 161 | uḳuş birle | işle | ḳamuġ iş küḍüg / bilig birle bekle bu bulmış öḍüg |
| KB 1924 | negü teg kerek beg munı başlasa / çawı barsa atı işin | işlese | |
| KB 2606 | uḳuş işke tutsa bilig başlasa / üküş işler itlür kişi | işlese | |
| KB 4557 | başım kökke tegsün tise sen turup / bilig birle | işle | ḳamuġ iş körüp |
| KB 5253 | bilig birle | işle | ḳamuġ türlüg iş / biligdin kelir ol ḳamuġ körklüg iş |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.012.30 | alku | işleyü | tükedi--miz.. |
| Mai.Tek.026.23–28 | asanki ... inçe üdlerde ö / ... ... üçün et-özlüg ... bėrip nom satġın ... | işlegü | iş ködügüg / - ... nom nomlap tınlıglarka / - ... ... kiring ezrua ... |
| Mai.Tek.051.39–43 | … ı kodup şmnanç bolur-men siz--ler yėme et-öz- -üŋüzlerke edgülükin körü iş | işleŋler | .. katun--lar inçe tėp tėrler.. |
| Mai.Tek.065.10–11 | arıg arıg şznıg küzedmedimiz.. yam işin | işlemedimiz | .. yoḳsuz savlar sözlep ertürdümüz.. |
| Mai.Tek.084.20–29 | kim kayu eren ekeler siŋiller kızlar analar dıntar birle yavaz iş | işlep | yazınsar.. kim yėme işiler bolup kentü oglı içisi yurçı dı(n)tarlar birle … |
Sek Sekiz Yükmek
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.58 (Ib) | ayıġ ḳılınçlġ iş | işleser | ötrü ḳamaġ ayıġ ḳılınç- -lġ şamnu trs |
| Jut.Sek.T-1.98 (Ia) | -lar yoḳadurlar yirig topraḳaġ iş | işleyürler | orunuġ booş |
| Jut.Sek.T-1.284 (IId) | oḳıp iş | işleser | neŋ ada tuda bolġusı --- yoḳ yene ölügke |
| Jut.Sek.T-1.300 (Ib) | yılı yılı ertüŋü edgü artuḳ yavaş bitig oḳıp iş | işleser | yitinç |
| Jut.Sek.T-1.332 (Ia) | üküş törlüg törüsüz tsuyluġ irinçülüg anıġ ḳılınçlġ iş | işleyürler |
Abh Abhidharma (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 3196–3199 | … birikmez且止斯事az turz-un bu sav-lar öŋ anda yorıyur erip tėptėmiş-i erser iş | işlemeklig | yörügin tuda uḳıdmış ol kök ḳalıḳ-nıŋ bar-ın tėp. |
| Abh.Sho. 3209–3210 | ikinti iş | işlemekin | tuda tıdıġ-sız töz-lüg ol tėptėmiş-i erser erür töz töz-i-niŋ yörügi tıdıġ … |
| Abh.Sho. 3211–3212 | erür iş | işle -mek-niŋ | yörügi tėp karik söz-ler擇滅謂離繁bilip öçmek erser ḳaltı baġ-tın öŋi üdrülmek … |
| Abh.Sho. 3743 | bu basudçı-nıŋ iş | işlemek-lig | yörügin. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 8.3 /220 | ançan ançan 八 törlüg bar belgüm | işlegülük | iş küdök-ler erser. |
| Sho.Rosia 8.3 /221 | alḳu -nı barça | işlegeli | umaḳ-lıġ 力 küsün-le tegir-ler :: |
| Sho.Rosia 8.3 /236 | işlegülük-çe | iş-lerig tükel işlep. | |
| Sho.Rosia 8.3 /236 | işlegülük-çe iş-lerig tükel | işlep | . |
Huast Huastuanift
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 III.-12 | … ŋ kişi-h orunçaḳın yid[di]miz erser kün ai t(e)ŋri-i taplamaz işi-i-g neçe | işledimiz | erser . . yme [i]lki-i özün bu-u özün üzuntonluġ Rückseite. / [ur]ılar ö … |
| T. II D. 178 V.-10–11 | neçe | işlemesig | irünçülüg iş işleyür biz . |
| T. II D. 178 V.-10–11 | neçe işlemesig irünçülüg iş | işleyür | biz . |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173d-340–342 | ançulayu k(a)ltı uzlar edsiz neŋ iş | işleyü | umaz |
| T II D 173a2-433–436 | sizeŋ küçüŋüzke esenin bardamaz esenin keltemez ayduk işeŋez(e)n tüketi | iş-ledemez |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,1- III 21-25–27 | birök öziŋe . . . . . . . . . teg nė nėgü i | işlegeli | oġrasar . . . . . . . . . . . . [ol oġu]rda bu muntaġ tül tüşeyür-mn tėp . … |
| U II, T. II Y 42.-5–17 | … işi ölürgüçi çantal boltum erser bu ėki ygrmi türlüg asravrkı . . . i işin | işlegüçi | bolup irinç yrlġ tınlġlaraġ yarlıġançsız kö . . . . . [ŋülte] ėsig özlerin … |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP II-4–5 | böz batatu ḳars toḳıyur taḳı yeme adruḳ uzlar kentü kentü uz işin | işleyür | . . |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 29/42b2 | 60 bütünlükin sadaḳalar çıġaylarḳa yoḳsuzlarḳa | işlegenlerke | anıŋ üze köŋüllerini islamḳa amıtı ḳılġularḳa boyun içindekilerke borçluġl … |
Aynı gövdeden maddeler
“işle” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).