İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

yaruḳ

Tanım

Bu maddenin tanımı henüz yazılmadı. Aşağıdaki bağlamlar sözcüğün derlemdeki kullanımını gösterir.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): yaruḳ — yalın hâliyle 101 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • yaruḳ 85 (KB, Mait, Sek, KuT) · yaruk 14 (Man, IB, KB) · yaruq 2 (ShoR)

Çekimli biçimler (13):

KB Kutadgu Bilig

40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 12 barıŋ belgülüg sen kün ay teg yaruḳ / neteglikke yetgü köŋül ögde yoḳ
KB 835 meniŋ ḳılḳımı kör yime bir yaŋın / özüm tegşürülmez yaruḳta öŋin
KB 3033 er at bolsa begdin sewinçlig yaruḳ / ḳayu il tilese bulur beg anuḳ
KB 4134 ne türlüg bu işke tegir erse öz / baġırsaḳlıḳın teg yaruḳ ḳılġa köz
KB 5018 ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı kiçe / yaruḳ dünya meŋzi tünerse çiçe

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Mai.Tek.013.22–30 … küsin ėşidip alku et-özinteki tü tüpleri barça yoḳaru turdı süzük köŋülin yaruḳ yüzin aŋsız ögrünçü--lügin eŋite et-özin kül--çire yüzin teŋri tapa körü i …
Mai.Tek.056.05–08 … inç ... (iti)glig yarataglıg erü(r) ... ... -tin ünmiş yaruḳ ... ... - / i yaruḳınta yigidmiş ... yaruḳları ay / -..
Mai.Tek.069.31–34 ol yaruḳka börtülüp tamuluglar antran kurtulup kitu--mati kent uluşta ulatı sekiz tüm …
Mai.Tek.088.11–17 isig tumlug t- ... ajunınta b / / / ... -lar.. yaruḳla(r) ... -lar belg(ü)l(ü)g yaltraḳlar ... -lar örtenmek ... -lar kurtulurlar..
Mai.T-11.9b.15–27 ol yaruḳ-lar ara ḳaltı upaşati ilig ḫan-nıŋ töpüsinte murtagati ilig ḫan blgülüg bolmış …

Man Manichaica I-III

12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T I - 44–51 tört y(a)ruk küçin birle bu y[ėr] suvka enti apamu bo[lg]ınça .. … .. . … … … … … … … … …
T II D 176-112 … roş(a)n t(e)ŋri agd[uk y]aŋı petkaçi teŋlep ol tıntura t(e)ŋri yrl t(e)ŋri y(a)ruk t(e)ŋri suv t(e)ŋri ot t(e)ŋri bolar barça ezrua t(e)ŋri üze kedilip birle …
T. II K. 2a-138 … im k(e)ntü ol kamag t(e)ŋri yėrinteki t(e)ŋriler-niŋ ecesi apası süzök kut yaruk ög ürüŋ … … [kö]ŋül odug sak … … … … küçlüg … … … … … yėrden k(e)ntü y(a)r …
T II D 171-174–225 … rtü yaŋlag türülüg üç üdki ad(ı)rtlag üdürtlüg [y]örüglüg tirig öz bėrigli y(a)ruk t(e)ŋri yėriŋe tegürdeçi noşda tataglagrak t(e)ŋridem bilge bilig yme edgü …
T II D 171-263–269 men yapgun ėki yaruk ordoka k(e)rtgün[ç]lüg n(i)goşak k(ı)tay-tın k(e)lm(i)şte bu em(i)g ėki ka …

Sek Sekiz Yükmek

10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Jut.Sek.T-1.242 (Ib) kün tŋri ay tŋri iki yaruḳ ordu
Jut.Sek.T-1.345 (Ib) bolġay bo erür edgü edgüke ulaġ sapaġ bolmışı yaruḳ yaruḳuġ içgermişi
Jut.Sek.T-1.383 (Ib) sekiz törlüg yaruḳ bilge
Jut.Sek.T-1.396 (Ib) yaruḳ bitig tip atantı sekiz törlüg
Jut.Sek.T-1.413 (IId) uluġ yaruḳ yltrıḳlıġ atlġ burḫan blgürer bo meniŋ koŋülüm nom tözi

Abh Abhidharma (Shogaito)

10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 13 mn uġradım kadyot ḳurt-nuŋ yaruḳ-ı kün tŋri-niŋ yaruḳ-ıŋa basudlayur-ınça.
Abh.Sho. 66 sav-ı tuduġ-luġ yörügi üküş telim ertüki üz-e yörüg töz-in yaruḳ yaşuḳ yaltrıdtaçı erür. öz bilige bilig üz-e ḳılmış erür.
Abh.Sho. 1237 inçe ḳaltı kün tŋri-niŋ yaruḳ-ı yarudup yėrdinçüg tüzü umış-ı teg açġalı yarġalı.
Abh.Sho. 3114–3118 … nıŋ söz-lemiş-i mundaġ belgü-ler üz-e söz-ler bu kök ḳalıḳ-ta alḳu nom-lar yaruḳ yaşuḳ uḳulur üçün anın adamış ol kök ḳalıḳ tėp 疏主云esdiramati baḫşı söz-ler …
Abh.Sho. 3122 inçip nedegin parmanu ülüş-indeki kök ḳalıḳ-ta alḳu nom-lar yaruḳ yaşuḳ uḳulur.

Huast Huastuanift

9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II D. 178 IV.-3 y(a)ruḳ t(e)ŋrilerdde atrıltı-ı
T. II D. 178 IV.-4 … ı)znı azġurduḳın a/////ḳ ? // uun biligsiz ögsüz boltuḳumuz [ü]çün ḳam(a)ġ y(a)ruḳ üzütlerniŋ t[özin]ge [yil]tizi[ŋe] arıġ y(a)ruḳ ezrua t(e)ŋriken-[ke?] yaz …
T. II D. 178 III.-2–11 … a)nastar ḥirza-h ḳutluġ pads//////// ėkinti-i yme kün ai-i t(e)ŋrike ėki-i y(a)ruḳ orddu-u içre oluruġma t(e)ŋrilerke ḳam(a)ġ burḫanlarnıŋ arıġ nomnuŋ edgü-ü …
T. II D. 178 III.-2–11 … gerü-ü barsar öŋü[-ü] ḳapıġı-ı kün ai-i t(e)ŋri-i ol bėş t(e)ŋrig boşuġalı yaruḳuġ ḳaraġ atırġalı-ı tegde tolı-ı tegzinü-ür
T. II Y. 60 a.-15–20 tört y(a)ruḳ tamġa köŋülümüz [de tamġalad(ı)m(ı)z bir] amranmaḳ ez[rua] t(e)ŋri tamġası …

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 26/26a1 53 azu olarḳa ülüş mü mülkdin andaġ erse bėrmesler boḍunḳa hurma yaruḳınça
Ku. T. 27/53a1 … uḍmaġıl tilekleriŋizke andın kim keldi saŋa haḳdın ḳamuġḳa ḳıldımız sizdin yaruḳ yol hem çeraġ eger tileseti taŋrı ḳılġatı sizni bir boḍun ançası bar sınay …
Ku. T. 30/12b1–3 … körer men. bitig indürdümiz anı saŋa çıḳarsa sen boḍunnı ḳaraŋḳuluḳlardın [yaruḳ]-–luḳḳa iḍi fermanı birle olar küşüş…
Ku. T. 32/7a2 9 aydı firʿavn uraġutı asiye Ḥatun: meniŋ közüm yaruḳı maŋa hem saŋa öldürmeŋler anı bolġay kim asıġ ḳılġay bizke azu tutġay-miz …
Ku. T. 33/74a1 25 ... açuḳ yaruḳ

Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II S-10 … kle tŋri[m. . . ] [. . . ] yėrde yalıŋuḳ-lar alḳu ḳutr[ul . . . ] [. . . ] yaruḳuŋuz : yaltrımış yėrde [. . . ] [. . . ] yėr alḳu yırġanur :
T II S-50–60 … ig [ . . . bo[l]ġay ḳ[. . . kim ol [ . . . [. . . ] [. . . [. . . ] [. . . yaruḳ yal[trıḳ . . . ol ėşidm [. . . [uluġ yaruḳ] ıdtı
T II S-50–60 … [. . . ] [. . . [. . . ] [. . . yaruḳ yal[trıḳ . . . ol ėşidm [. . . [uluġ yaruḳ] ıdtı
T II S-65–69 … miŋ yėr [-tinçüde] adın ed közünmez ançulayu yme [yėr] suvda amita burḫan yaruḳı alḳu [. . .]ıġ kölitdi
T II S-70–80 yiteŋ amita yaruḳı atımın işidser k[i]rtgünser [artuḳraḳ meŋilig uluş] -ta tuġar şaraputri-a …

KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KİP 69–70 yaruḳ bilge alḳınçsız kögüzlüg bodisvt ḳuanşi im pusarnıŋ ḳutadmaḳ küçi erdemi a …
KİP 197 arıġ turuġ yarlıḳançuçı yaruḳuŋuz kün teŋri teg
KİP 198 bilge biliglig yaruḳuŋuz ḳop ḳamaġ yalaŋuḳlar kögüzin yarutır siz

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 46 Bardı közüm yaruḳı / Aldı özüm ḳonuḳı / Ḳanda erinç ḳanı-ḳı / Emdi udın odġarur
DLT 1, 96 Yay yarupan ergüzi / Aḳtı aḳın munduzı / Tuġdı yaruḳ yulduzı / Tıŋla sözüm, külgüsüz
DLT III, 194 Yaruḳ yulduz tuġarda odnu kelip baḳar men / Satulayu sayraşıp tatlıġ ünün ḳuş öt …

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 1.3/11 neçe ya[ruq] qaraŋġ-ta ulatı-lar :
Sho.Rosia 2.2.5.R /1–2 üç üdki savlarıġ ötgürü yaruq yaşuq bilteçi alqu ters nomluġ tirtilarıġ adaq asra qılıp yaşurdaçı :
Sho.Rosia 7.2 /272 üküş eşidmek-lig yar[uḳ/// ozup nomuġ] ::

ŞU Şine Usu Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
ŞU K 12 Doğu / / D 1: tutdım (...) birl[e] (...) anta bükegük<k>e yėtelim kiçe yaruḳ batar erkli süŋüşdim anta sançdım kün ḳıb ... -miş tün tėrilmiş bü..gükde …

IB Irk Bitig

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
IB 26 k(a)m(a)g üzė y(a)ruk boltı tėr.

Aynı gövdeden maddeler

“yaruk” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).