ShoR sözlüğü · madde
büt- fiil
Tanım
- Tamamlanmak, bitmek, gerçekleşmek; yetişmek: “kişi yaŋılsar iş bütmez” insan yanılırsa iş gerçekleşmez; “yaş turḳaru ekini bütmez” ekini hiç yetişmez; “büte boldı ilig yüzin körmedim” hükümdarın yüzünü görmeyeli (uzun zaman) tamam oldu; “saqınçı büte tüketser” düşüncesi tamamlanıp bitince; “yaġuḳ taḳı is bütüdi edgü” yakındaki iş tamamlandı, iyi; “saŋram taḳı bütmezken” manastır daha tamamlanmadan. Tanıklar: SekMaitTT2ShoRKB
- İyileşmek, kapanmak (yara için): “bütmiş başıġ ḳartadı” iyileşmiş yarayı kaşıdı; “bu til başıḳtursa bütmez, büter oḳ başı” dilin açtığı yara kapanmaz, (başka) yara kapanır. Tanıklar: DLT
- İnanmak, güvenmek: “köŋül bütti şeksiz” gönül şüphesiz inandı; “maŋa birmegeymü munu sözke büt” bana vermez mi, bu söze inan; “ayurlar: büttümiz” ‘inandık’ derler; “kimke büteyi” kime güveneyim; “maŋa bütsü mindin tiyü” bana güvensin diye; “sınamış bütülmiş kişig tut ḳatıġ” sınanmış, güvenilir kişiyi sıkı tut. Tanıklar: KuTKB5
- (Giysi için) örtmek, yetmek: “egin bütgü ton hem ḳarın toḍġu aş” sırtı örtecek giysi ve karnı doyuracak yemek. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
KuT’taki bit- (inanmak) yazımı ayrı maddededir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): büt- — yalın hâliyle 13 kez
Çekimli biçimler (36):
bütmez 10
büter 10
büte 9
bütse 8
bütüp 5
bütmiş 4
bütmese 4
büttümiz 4
bütti 4
bütme 3
bütülmiş 3
bütür 3
büteyi 2
bütgü 2
büteyin 2
bütmegü 2
bütügli 2
büttiler 2
bütsü 2
bütüdi 1
bütser 1
bütmek 1
bütsüni 1
bütmeki 1
bütgey 1
büttüm 1
bütmeyük 1
büttüŋizler 1
büttüŋüz 1
bütmedim 1
bütmezken 1
bütügliler 1
bütmezler 1
bütümiz 1
bütmegil 1
bütgüke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 1.3/4–5 | … mtı bo öŋ erser béşegü-nüŋ yumdaru-qı atı üçün iki törlüg yörüg -leri neçe | bütser | yme oq sama[z üz]eki-si yég ol : |
| Sho.Rosia 2.2.1 /10 | iki(niŋ) saqınçı | büte | tüketser : üçerig saqınġu ol : |
| Sho.Rosia 2.2.1 /11–12 | üçnüŋ saqınçı | büte | tükettükde bir evte toluġ saqınġu ol : |
| Sho.Rosia 2.2.1 /13 | bir evde tolu saqınçı | büte | tüketser : bir yoçanda toluġ saqınġu ol : |
| Sho.Rosia 2.2.1 /14–15 | bir yoçanta tolu saqınçı | büte | tüketser bo çambodivipta toluġ saqınġu ol : |
| Sho.Rosia 2.2.1 /16–17 | çambodivipta tolu saqınçı | büte | tüketser : üç miŋ uluġ miŋ yértinçüte toluġ saqınġu ol : |
| Sho.Rosia 3.1.1.R /6 | … // // t’ sürü /// [bur]ḫan alıp yérke tört[kil] ol çindan türtmiş [man]dal | büter | : |
| Sho.Rosia 3.1.4.R /4–6 | birök qayu kişiniŋ qutı bu[yan]ı yoq erip /// | bütmez | erser : ötrü küntemek üç qata ög [darniġ] // üçer qata sözleser montaġ qıl … |
Aynı gövdeden maddeler
“büt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).