Abh sözlüğü · madde
adır- fiil
Tanım
- Ayırmak, ayırt etmek, seçmek; çoğunlukla “seç-” ile: “aḍırsa öḍürse seçe bilse öz” ayırsa, seçse, ayırt edebilse; “halal hem haram aḍrar erse” helalı haramı ayırırsa; “köni yalġanıġ aḍra tutmaz” doğruyu yalandan ayırıp tutmaz; “yaruḳuġ ḳaraġ atırġalı” aydınlığı karanlıktan ayırmak için. Tanıklar: KB3
- “aḍra seçe” ayırıp seçerek, ayrıntısıyla (anlatmak, bilmek): “saŋa sözledim emdi aḍra seçe” sana şimdi ayrıntısıyla anlattım. Tanıklar: KB2
- (Kuran çevirisinde) ayırt edip ortaya çıkarmak: “bilmekin aḍırmayın taŋrı” Tanrı (onları) bilerek ayırt etmedikçe; “aḍrar seçer-miz belgülerni” ayetleri ayrı ayrı açıklarız. Tanıklar: KuT2
- (Canından, sevdiğinden) ayırmak: “oġlın ḳızın amraġınta atırdım erser” oğlunu kızını sevdiğinden ayırdıysam; “isig özlerinte atırdımız erser” (onları) canlarından ayırdıysak. Tanıklar: UTövbe
- Bölerek saymak: “tünüg adıra sanasar” geceleri ayrı ayrı sayarsa. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adır- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aḍırmaḳ 5 (KuT) · adırmaḳ 2 (Abh)
- adırdılar 1 (Mait) · aḍırdılar 1 (KuT)
Çekimli biçimler (30):
aḍra 18
adırġalır 9
adırıp 8
adıra 7
adırur 6
aḍrar 5
aḍırmaḳ 5
adırmış 4
adırġalı 3
adırmaḳ 2
adırmaḳıġ 2
adıru 2
aḍırmaz 2
aḍırmayın 2
aḍırġu 2
adırmışı 1
adırdılar 1
atırdım 1
atırdımız 1
atırġalıı 1
aḍırdılar 1
aḍırdım 1
aḍrara 1
aḍırdı 1
aḍırmasa 1
aḍrarmiz 1
aḍırsa 1
aḍırtıŋ 1
aḍırġan 1
aḍırġıl 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (39) →Abh Abhidharma (Shogaito)
39 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 346 | adırġalır | üçün erür adın baḫşı-lar-ıġ. | |
| Abh.Sho. 1356–1360 | … i türlüg asıġ ḳılmaḳ-lıġ edgü-ler-inde taş sėzik ayıtduḳ-ta ḳayu tıldaġ-ın | adırıp | uḳıtdı tėp kikinç bėrgelir üçün bu sėzik-ke vasubandu baḫşı basa kentü kik … |
| Abh.Sho. 1571 | adırġalır | üçün erür alḳu şasdrlar-ıġ. | |
| Abh.Sho. 1605 | adırġalır | üçün aḳıġ-lıġ-ın anın söz-lemiş ol aḳıġ-sız tėp. | |
| Abh.Sho. 1697 | aḳıġ-lıġ tėptėmiş-i erser | adırur | aḳıġ -sız-ıġ. |
| Abh.Sho. 1919–1920 | altı türlüg | adır-a | ḳabşuru yörgülük samaz-lar -nıŋ ar-a-sında üçünç üküş tavar-lıġ tėmiş-teki … |
| Abh.Sho. 2082–2085 | … aldaġ yoḳ-ın tėp 問ḳayu tıldaġ-ın nomladı ol abidarim-ıġ tėp答為擇簡法 bölgelir | adırġalır | üçün nomuġ. |
| Abh.Sho. 2123 | bu abidarim erser ḳudruldaçı vaynikė-lar ėyin töz -ler-in | adırmış | üçün. |
| Abh.Sho. 2331–2337 | … mundaġ bi{l}geli所謂契經ḳaltı sudur-aa sudur-uġ應頌gėyaa t(a)ḳşud-uġ記別vyakarana | adır-a | yrlıḳamaḳ-ıġ諷誦gada şlokuġ自説idivridaka evriş-ig縁起udan-a evdimek-ig 譬喩avadan … |
| Abh.Sho. 2477 | tek munda ujik-in | adır -mış | erür. |
| Abh.Sho. 2602 | adırġalır | üçün alḳu tal anaḳ nom -luġ-lar-nıŋ nom-ın. | |
| Abh.Sho. 2728 | bu tıldaġ-ın vasu -bandu baḫşı karikda kentü | adırıp | söz-lemiş ol. |
| Abh.Sho. 2918 | üçünç | adırıp | bölüp adırtlayur aḳıġ-lıġ nom-lar-ıġ. |
| Abh.Sho. 2923 | ikinti padak üz-e büdün | adırıp | uḳıdur aḳıġ-lıġ nom-larıġ. |
| Abh.Sho. 2971–2980 | … kim anı odġuraḳ-la -ġalır üçün anın kergek ḳadnayu söz-lemek従有為ėdiglig-tin | adırmaḳ | üz-e neçe bililser yme yol kėrtü-nüŋ anıŋ aḳıġ-sız ertüki amtı aḳıġ-sız-ta … |
| Abh.Sho. 2997–3000 | yoḳ ol çınkėrtü töz üz-e tėp疏主云esdiramati baḫşı söz-ler aḳıġ-lıġ nom-tın | adırmaḳ | üz-e bilip öçmek ėdigsiz-ig bililü tüketdi aḳıġ-sız erdüki uḳıdġalır bildü … |
| Abh.Sho. 3010–3015 | … ėyin üklimez üçün adamış ol aḳıġ-sız belgü tėp öŋdün aḳıġ -lıġ-ıġ yörgü-te | adıru | tükedmek üz-e yol kėrdüg neçe yörügin tuda bililser yme aḳıġ-sız erdüki am … |
| Abh.Sho. 3046–3048 | amtı uḳıdmaḳ üz-e bular ikigü-ni | adırur | adın öŋi öçmek-ler-tin問 öŋdün söz-leti erti ḳaltı nomuġ adırtlamaḳ-ta öŋi … |
| Abh.Sho. 3098–3101 | … ḳ tıdıġ-sız töz-lüg erür tėp此中者munda tėptėmiş-i erser bu üç ėdigsiz-ler-te | adırıp | almış kergek. |
| Abh.Sho. 3225–3227 | munı üz-e uḳıdur ḳayu yörügüg tėp | adırġalır | üçün erür tört türlüg öçmek-ler-tin一者aŋ’ilki tuġup öçmiş-teki öçmek-tin wa … |
| Abh.Sho. 3230–3231 | … e barça erür erser yme öçmek baġ-tın öŋi üdrülmek töz-lüg ermez anın munda | <adırmış> | ol. |
| Abh.Sho. 3232–3234 | … öçmek ol adın öçmek-ler birle bir ikinti-ke alış-sız erür negül kergek-lep | adırmaḳ-ıġ | . |
| Abh.Sho. 3239 | bililü tüketdi erti | adırmış-ı | öŋi adın öçmek-ler-tin. |
| Abh.Sho. 3241 | tėmin ök yaŋırtı | adırmaḳ-ıġ | öŋi adın öçmek-ler-tin. |
| Abh.Sho. 3318–3322 | bir tek bir yörüglüg üçün öŋin öŋin | adırıp | böldeçi adırtladaçı tört türlüg tüz-ün-ler kėrtü-sin bu ürlügsüz -te ulatı … |
| Abh.Sho. 3318–3322 | … ltı ygrmi uġur-lar-ta bir bir kėrtü-ke ėrdeçi öŋin öŋin öz uġur-lar-ı üz-e | adırıp | bilig üçün bilige bilig-niŋ adırtı erser ol oḳ oḳsuz yol-taḳı bilge bilig … |
| Abh.Sho. 3604 | munı üz-e | adırur | bėş türlüg öçmek-ler-te adın tördegü-tin. |
| Abh.Sho. 3605 | adırur | ürlügsüz öçmek-tin. | |
| Abh.Sho. 3608–3610 | birdemleti tėptėmiş-i erser | adırur | iki dyan -lar-taḳı öçmekig ulatı tuġup öçmiş-teki öçmekig bu iki dyan -lar … |
| Abh.Sho. 3612 | adırur | öŋdün söz-legüçi bilip öçmekig bilmetin öçmek munda öŋi üçün. | |
| Abh.Sho. 3613 | anın amtı | adırmış | erür bilmek tėgüçi sav-ta ne yörüg’ol tėptėser. |
| Abh.Sho. 3787 | adırġalır | üçün erür aḳıġ-sız-ıġ. | |
| Abh.Sho. 3900 | amtı | adırġalır | üçün munı. |
| Abh.Sho. 3903–3906 | ozmaḳ ḳudrulmaḳ-ıġ bilmek körmek-te ulatı bėş yükmek -lerig amtı yene | adırġalır | üçün bular-nı urmış ol öŋde ulatı tėgüçi savıġ tėp問yene tek söz-leser öŋde … |
| Abh.Sho. 4025 | ad erser uġur | adırġalı | ün-üg bu ad bolur sav. |
| Abh.Sho. 4109 | munda | adırġalı | umaḳ ėdigligig. |
| Abh.Sho. 4112 | uyur üçün | adırġalı | ėdigsiz-ig tėp. |
| Abh.Sho. 4353–4356 | … -lar-nıŋ arasında bėşinç tın vibakdi üz-e luġ li ḳab şėg tėgme altı türlüg | adır-a | ḳabşuru yörgülük samaz-lar-nıŋ arasında er-ke tayaḳ -lıġ tėmiş-teki nıŋ sa … |
| Abh.Sho. 4391–4394 | … -lar-nıŋ arasında altınç nıŋ vibakdi üz-e luġ li ḳab şėg tėgme altı türlüg | adır -a | ḳabşuru yörgülük samaz-lar-nıŋ arasında er-ke tayaḳ-lıġ tėmiş -teki niŋ sa … |
Aynı gövdeden maddeler
“adır” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).