büt- fiil

111 geçiş 37 biçim 9 eser KB KuT TT ShoR DLT AH Mait Sek Anlam haritasında göster

Tanım

Tamamlanmak, bitmek, gerçekleşmek; yetişmek: “kişi yaŋılsar iş bütmez” insan yanılırsa iş gerçekleşmez; “yaş turḳaru ekini bütmez” ekini hiç yetişmez; “büte boldı ilig yüzin körmedim” hükümdarın yüzünü görmeyeli (uzun zaman) tamam oldu; “saqınçı büte tüketser” düşüncesi tamamlanıp bitince; “yaġuḳ taḳı is bütüdi edgü” yakındaki iş tamamlandı, iyi; “saŋram taḳı bütmezken” manastır daha tamamlanmadan. Tanıklar: Sek Mait TT2 ShoR KB
İyileşmek, kapanmak (yara için): “bütmiş başıġ ḳartadı” iyileşmiş yarayı kaşıdı; “bu til başıḳtursa bütmez, büter oḳ başı” dilin açtığı yara kapanmaz, (başka) yara kapanır. Tanıklar: DLT
İnanmak, güvenmek: “köŋül bütti şeksiz” gönül şüphesiz inandı; “maŋa birmegeymü munu sözke büt” bana vermez mi, bu söze inan; “ayurlar: büttümiz” ‘inandık’ derler; “kimke büteyi” kime güveneyim; “maŋa bütsü mindin tiyü” bana güvensin diye; “sınamış bütülmiş kişig tut ḳatıġ” sınanmış, güvenilir kişiyi sıkı tut. Tanıklar: KuT KB5
(Giysi için) örtmek, yetmek: “egin bütgü ton hem ḳarın toḍġu aş” sırtı örtecek giysi ve karnı doyuracak yemek. Tanıklar: KB

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

KuT’taki bit- (inanmak) yazımı ayrı maddededir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): büt- — yalın hâliyle 13 kez

Çekimli biçimler (36):

bütmez 10 büter 10 büte 9 bütse 8 bütüp 5 bütmiş 4 bütmese 4 büttümiz 4 bütti 4 bütme 3 bütülmiş 3 bütür 3 büteyi 2 bütgü 2 büteyin 2 bütmegü 2 bütügli 2 büttiler 2 bütsü 2 bütüdi 1 bütser 1 bütmek 1 bütsüni 1 bütmeki 1 bütgey 1 büttüm 1 bütmeyük 1 büttüŋizler 1 büttüŋüz 1 bütmedim 1 bütmezken 1 bütügliler 1 bütmezler 1 bütümiz 1 bütmegil 1 bütgüke 1

T II Y 36.13. -33	kişi yaŋılsar iş	bütmez	.
T II Y 36.13. -35–38	ötüg saw-ḳa yorıma [.] ögüz ertgeli oġratıŋ [.] işiŋ	bütmez	. beg bolġalı ḳılıntıŋ [.] yrlıġıŋ yorımaz . ḳılmış işiŋ yaġı-lıġ [.] söz …
T II Y 36.3.-51–52	ḳum üze ḳudu tartıp işi ködügi	bütmeyük	teg . yėr-ke tŋri-ke sewinç tut [.] edgü ḳılınçlıġ iş öküş ḳıl .
T II Y 36.15-72–76	… t yoŋaġ tikileşir [.] ed twar saçılur . yala yaŋaru ökliyür [.] oġramış iş	bütmez	edikmez . ḳılmış ḳılınç sıġmaz yaḳmaz .
T II Y 36.14-81–88	köŋülüŋ köküzüŋ ökünmeki üküş . köŋlüŋ köküzü -ŋ	bütmeki	az . ėl ḳan açıġın t///mekıŋ alp – edlig sanlıġ bolup yorımaḳıŋ /// [.] te …
T II Y 36.8.-137–138	tawarı telim . tebretük sayu ḳut kelir [.] ḳılıntuḳ sayu iş	büter	.
T II Y 36.8.-139–140	ıraḳ-ta saw eşi-düti edgü . yaġuḳ taḳı is	bütüdi	edgü . ataŋ tutaŋ kėtdi . ayıġ saḳınġuçı-lar tez-di .
T II Y 36.11-173	… rti utru k(e)lir . kösemiş kösüşüŋ ḳanmaz . köŋlüŋ saḳınçlġ . oġramış işiŋ	bütmez	[.]
T II Y 36.7.-187–191	… ornaġ-lıġ i-diş ol [.] tört uluġ çiu-lar-ta belgülüg i-diş ol . tatıġ-lar	bütgü-ke	tayaġı tėtir .

“büt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).