KuT sözlüğü · madde
adır- fiil
Tanım
- Ayırmak, ayırt etmek, seçmek; çoğunlukla “seç-” ile: “aḍırsa öḍürse seçe bilse öz” ayırsa, seçse, ayırt edebilse; “halal hem haram aḍrar erse” helalı haramı ayırırsa; “köni yalġanıġ aḍra tutmaz” doğruyu yalandan ayırıp tutmaz; “yaruḳuġ ḳaraġ atırġalı” aydınlığı karanlıktan ayırmak için. Tanıklar: KB3
- “aḍra seçe” ayırıp seçerek, ayrıntısıyla (anlatmak, bilmek): “saŋa sözledim emdi aḍra seçe” sana şimdi ayrıntısıyla anlattım. Tanıklar: KB2
- (Kuran çevirisinde) ayırt edip ortaya çıkarmak: “bilmekin aḍırmayın taŋrı” Tanrı (onları) bilerek ayırt etmedikçe; “aḍrar seçer-miz belgülerni” ayetleri ayrı ayrı açıklarız. Tanıklar: KuT2
- (Canından, sevdiğinden) ayırmak: “oġlın ḳızın amraġınta atırdım erser” oğlunu kızını sevdiğinden ayırdıysam; “isig özlerinte atırdımız erser” (onları) canlarından ayırdıysak. Tanıklar: UTövbe
- Bölerek saymak: “tünüg adıra sanasar” geceleri ayrı ayrı sayarsa. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adır- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aḍırmaḳ 5 (KuT) · adırmaḳ 2 (Abh)
- adırdılar 1 (Mait) · aḍırdılar 1 (KuT)
Çekimli biçimler (30):
aḍra 18
adırġalır 9
adırıp 8
adıra 7
adırur 6
aḍrar 5
aḍırmaḳ 5
adırmış 4
adırġalı 3
adırmaḳ 2
adırmaḳıġ 2
adıru 2
aḍırmaz 2
aḍırmayın 2
aḍırġu 2
adırmışı 1
adırdılar 1
atırdım 1
atırdımız 1
atırġalıı 1
aḍırdılar 1
aḍırdım 1
aḍrara 1
aḍırdı 1
aḍırmasa 1
aḍrarmiz 1
aḍırsa 1
aḍırtıŋ 1
aḍırġan 1
aḍırġıl 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (13) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/10b2 | 142 azu sėzindiŋiz mü kim kirse siz uştmahḳa bilmekin | aḍırmayın | taŋrı anlarnı kim ḳatlandılar sizdin bilmekin aḍırmayın sergenlerni |
| Ku. T. 25/10b2 | … uştmahḳa bilmekin aḍırmayın taŋrı anlarnı kim ḳatlandılar sizdin bilmekin | aḍırmayın | sergenlerni |
| Ku. T. 27/36b3 | 25 aydı: idim men erklig bolmaz men meger özümke ḳadaşımḳa | aḍırġıl | biziŋ ara fasıḳ boḍunlar ara |
| Ku. T. 28/23a3 | 145 bitidimiz aŋar tahtalar içinde ḳamuġ neŋdin pend | aḍırmaḳ | açmaḳ ḳamuġ neŋni tutġıl anı küç birle fermanlaġıl boḍnuŋa tutsun anıŋ kör … |
| Ku. T. 28/49a3 | 174 andaġuḳ | aḍrar | seçer-miz belgülerni bolġay kim olar yanġaylar |
| Ku. T. 28/79a3 | 29 ey anlar kim bittiler eger ḳorḳsa sizler taŋrıdın ḳılur sizke | aḍırmaḳ | örter sizlerdin yawuzluḳlarıŋıznı yarlıḳaġay sizlerni taŋrı uluġ artuḳluḳ … |
| Ku. T. 28/84a3 | 37 | aḍırmaḳ | üçün taŋrı arıġsıznı arıġdın ḳılmaḳ üçün arıġsıznı amarısını amarı üze üze … |
| Ku. T. 29/8b2 | … rıḳa aḍaḳın ḳılsalar namaznı bėrseler zekatnı ḳadaşlarıŋız erür din içinde | aḍrar-miz | belgülerni bilür boḍunḳa |
| Ku. T. 30/11a1–3 | 111 … anda öŋdin erdi belgürtü | aḍırmaḳ | tegme nerseni köni yolḳa köndürmek yarlıḳamaḳlıḳ ol boḍunḳa kim kirtgünürl … |
| Ku. T. 30/98a3 | … im ḳılındı şenbeni anlar üze kim aḍnattı anıŋ içinde bütünlükin seniŋ iḍiŋ | aḍrar | seçer olar ara ḳopmaḳ küni anıŋ içinde kim sözledi anıŋ içinde aḍnaġlılar |
| Ku. T. 33/62b2 | 54 | aḍırdılar | olar ara andın kim arzular ėrdiler neçük kim ḳılındı olar teg ögürlüriŋe a … |
| Ku. T. 34/21a3 | 21 bu | aḍırmaḳ | küni ol kim erdiŋiz anıŋ birle yalġan tutuġlılar siz |
| Ku. T. 38/36a1–3 | … maz sizke yaġuḳlarıŋız yime oġlanlarıŋız ḳıyamet küninde yaʿni ḳopmaḳ küni | aḍ[r]ar | siziŋ ara ol taŋrı anı kim ḳılur siz körgen turur |
Aynı gövdeden maddeler
“adır” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).