AH sözlüğü · madde
büt- fiil
Tanım
- Tamamlanmak, bitmek, gerçekleşmek; yetişmek: “kişi yaŋılsar iş bütmez” insan yanılırsa iş gerçekleşmez; “yaş turḳaru ekini bütmez” ekini hiç yetişmez; “büte boldı ilig yüzin körmedim” hükümdarın yüzünü görmeyeli (uzun zaman) tamam oldu; “saqınçı büte tüketser” düşüncesi tamamlanıp bitince; “yaġuḳ taḳı is bütüdi edgü” yakındaki iş tamamlandı, iyi; “saŋram taḳı bütmezken” manastır daha tamamlanmadan. Tanıklar: SekMaitTT2ShoRKB
- İyileşmek, kapanmak (yara için): “bütmiş başıġ ḳartadı” iyileşmiş yarayı kaşıdı; “bu til başıḳtursa bütmez, büter oḳ başı” dilin açtığı yara kapanmaz, (başka) yara kapanır. Tanıklar: DLT
- İnanmak, güvenmek: “köŋül bütti şeksiz” gönül şüphesiz inandı; “maŋa birmegeymü munu sözke büt” bana vermez mi, bu söze inan; “ayurlar: büttümiz” ‘inandık’ derler; “kimke büteyi” kime güveneyim; “maŋa bütsü mindin tiyü” bana güvensin diye; “sınamış bütülmiş kişig tut ḳatıġ” sınanmış, güvenilir kişiyi sıkı tut. Tanıklar: KuTKB5
- (Giysi için) örtmek, yetmek: “egin bütgü ton hem ḳarın toḍġu aş” sırtı örtecek giysi ve karnı doyuracak yemek. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
KuT’taki bit- (inanmak) yazımı ayrı maddededir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): büt- — yalın hâliyle 13 kez
Çekimli biçimler (36):
bütmez 10
büter 10
büte 9
bütse 8
bütüp 5
bütmiş 4
bütmese 4
büttümiz 4
bütti 4
bütme 3
bütülmiş 3
bütür 3
büteyi 2
bütgü 2
büteyin 2
bütmegü 2
bütügli 2
büttiler 2
bütsü 2
bütüdi 1
bütser 1
bütmek 1
bütsüni 1
bütmeki 1
bütgey 1
büttüm 1
bütmeyük 1
büttüŋizler 1
büttüŋüz 1
bütmedim 1
bütmezken 1
bütügliler 1
bütmezler 1
bütümiz 1
bütmegil 1
bütgüke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (4) →AH Atebetü’l-Hakâyık
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 137–140 | … elim başnı yidi bu söz til boşı öçüktürme erni tilin bil bu til başıḳtursa | bütmez | büter oḳ başı |
| AH 137–140 | … şnı yidi bu söz til boşı öçüktürme erni tilin bil bu til başıḳtursa bütmez | büter | oḳ başı |
| AH 145–148 | ne kim kelse erke tilindin kelür tilindin kim eḍgü kim isiz bolur eşit | büt | bu sözke ḳamuġ taŋda tėn turup tilke yüknüp tazarru‘ ḳılur |
| AH 329–332 | yaraġlıġ aşıŋnı kişike yitür yaraġ bulsaŋ opraḳ yalıŋnı | bütür | küç emgek tegürme kişike ḳalı saŋa tegse emgek kişidin kötür |
Aynı gövdeden maddeler
“büt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).