Derlem sözlüğü · madde
bitig isim
Tanım
- Yazı, yazılı şey; kitap, mektup: “bitip ḳoḍmış atın tirigke bitig” adını dirilere yazılı olarak bırakmış; “nom bitig” dinî kitap, sutra; “ilig me bitisü öz elgin bitig” hükümdar mektubu kendi eliyle yazsın; “bitigmü kerek ya söz” mektup mu gerekir, (sözlü) haber mi. Tanıklar: SekMaitManUKB3
- Yazıt: “bu bitig bitigme atısı yolluġ tėgin” bu yazıtı yazan (kağanın) yeğeni Yolluğ Tegin’dir; “belgümin bitigimin anta yaratıtdım” nişanımı, yazıtımı orada yaptırdım; “ataçımḳa bitig taşıġ toḳıtdım” atam için yazıtlı taş yonttum. Tanıklar: OKTŞU
- (Kuran çevirisinde) kitap; kader, yazgı: “bitig boḍnı” kitap ehli; “meger taŋrı yarlıġı birle, bitig zamanberilmiş” ancak Tanrı’nın izniyle, süresi belirlenmiş bir yazgıyla. Tanıklar: KuT2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bitig — yalın hâliyle 177 kez
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (281) →KB Kutadgu Bilig
107 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 258 | ölürin bilip ḳılmış özke itig / bitip ḳoḍmış atın tirigke | bitig | |
| KB 2628 | tetiglik bile bilse türlüg bitig / | bitig | bilse ötrü bolur er tetig |
| KB 3180 | neçe me özüm sözlese söz tilin / ilig yarlıġı bu | bitig | söz aḍın |
| KB 3732 | ilig yarlıḳamış bitig birle söz / oḳıdım | bitigin | yaruḳ boldı köz |
| KB 3911 | bitigke | yanut söz bitimiş özüŋ / tilin me ḳadaşıŋ tegürdi sözüŋ |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
88 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/12b2 | 145 bolmaz et-özke ölmek meger taŋrı yarlıġı birle | bitig | zamanberilmiş kim kim tilese dünya yanutı bėrür-miz aŋa andın kim kim tile … |
| Ku. T. 27/19a2 | 5 bu kün helal sizke arıġlar anlarnıŋ taʿamı kim bėrildiler | bitig | helal sizke siziŋ taʿamuŋuz helal olarḳa parsa uraġutlar müʾminlerdin pars … |
| Ku. T. 30/12a1 | 43 ... meniŋ aramda siziŋ araŋızda yana ol kim anıŋ üskinde ol | bitig | ʿilmi |
| Ku. T. 32/32b2 | 49 ayġıl: keldürüŋ bir | bitig | taŋrı dergahındın ol könirek ol ikidin uḍu bėreyin aŋa eger çın erse sizle … |
| Ku. T. 35/73a3 | 3 | bitig | belgürmiş anıŋ nişanları ḳurʾan tazi tilinçe bilgen boḍunḳa |
Sek Sekiz Yükmek
39 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.04 (IIc) | atlġ sudur nom | bitig | bir tegzinç |
| Jut.Sek.T-1.111–112 (Ib) | yme bo --- | bitigig | üç ḳata oḳısar alḳu boş bolur taḳı yme kim ḳayu tınlıġ |
| Jut.Sek.T-1.212 (Ib) | tözünlerim kim ḳayu tınlıġlar bo nom | bitigig | oḳıp tüpsüz |
| Jut.Sek.T-1.298 (Ia) | ödi taḳı edgü tuġmış ölmiş ödinte bo --- | bitigig | oḳısarlar |
| Jut.Sek.T-1.415 (Ib) | agam | bitig | nirvan bitig belgürer |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
28 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | … -özin bulmışım yoḳsuz bolġay anın amtı türk yigit erken kayu erser bir nom | bitig | biti--telim burkan şazınınta nomka ulag sapag asag tusu kılmış bolalım |
| Mai.Tek.027.27–29 | maytrısimit nom | bitigde | tėgin öge atıŋa abişıḳ kılmaḳ atlıg törtünç ülüş tükedi .:. .:. .:. |
| Mai.Tek.063.40 | … yaraḳş(it) (açarı) tohrı tilintin türk (tilinçe) evirmiş maytrısimit (nom) | (bi)tigde | igil kerti kişiler ... kiçig tamulug et-özleri(n) ... / / / / atlıg yigirm … |
| Mai.T-11.14a.18–24 | ḳop ḳamaġ bilge bilig boşġunmaḳḳa ujak | bitig | baḫşı osuġluġ erür .. titrüm teriŋ yörüglerig ujak ınaġıŋa bilgeli bolur . … |
| Mai.T-11.14b.09–16 | … ılar ayaġın çiltegin altaçı m(e)n erür m(e)n ... bu muntaġ türlüg ujak-lar | bitigler | atın işidmişim arıtı yoḳ erdi ... |
KT Kül Tigin Yazıtı
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 1 | bu | bit(i)g | : bit(i)gme : (a)tısı: yol(lu)g t[iġ(ı)n] üze kök : t(e)ŋri: (a)sra : y(a) … |
| KT D 1 | bu bit(i)g : | bit(i)gme | : (a)tısı: yol(lu)g t[iġ(ı)n] üze kök : t(e)ŋri: (a)sra : y(a)ġ(ı)z : y(ė) … |
| KT K 13 | … ş : ın(a)nçu çor : k(e)lti : b(a)rk itgüçi : b(e)d(i)z : y(a)r(a)t(ı)gma : | bit(i)g | t(a)ş : itgüçi: t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)n : çıḳ(a)nı: ç(a)ŋ s(e)ŋün : k(e)lti … |
| KT K 13 | … (a)y : y(e)ti ot(u)zḳa : yog : (e)rtürt(ü)m(i)z : b(a)rkin : b(e)d(i)zin : | bit(i)g | t(a)ş[in] : biçin : yėlḳa : yet(i)nç (a)y : yeti ot(u)zḳa : ḳoop (a)lkd[(ı … |
| KT K 13 | bunca : | bit(i)g | : bit(i)gme : kül tėġ(ı)n : (a)tısi : yol(lu)g tėg(i)n : bi- / tid(i)m : y … |
ŞU Şine Usu Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU D 7 | … a ėtitdim çıt anta toḳıtdım yay anta yayladım yaḳa anta yaḳaladım belgümin | bitigimin | anta yaratıtdım ançıp ol yıl küzin ilgerii yondim tataŋ ayıtdım tabışġan y … |
| ŞU D 9 | … yayladım örgin anta yaratıtdım çıt anta toḳıtdım bıŋ yıllıḳ tümen klinlik | bitigimin | belgümin anta yası taşḳa |
| ŞU G 14 | … -z yügürügme. gr .. begnig ban .... r1g1m ... t1g .. -nçig ban itdim bunça | bitigig | ... bitig [biti]dim b / / / / B 1: kelti ḳarluḳ bod[un?] k ... (...) t' … |
| ŞU G 14 | … . gr .. begnig ban .... r1g1m ... t1g .. -nçig ban itdim bunça bitigig ... | bitig | [biti]dim b / / / / B 1: kelti ḳarluḳ bod[un?] k ... (...) t'o/u (...) … |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II K. 2a-126–129 | bu | bi[tig] | idisi vidin bügülenmekin küsin kedin kamag t(e)ŋri yėrinteki t(e)ŋriler üz … |
| T II D 171-174–225 | … lmiş boltı … … … uyatmakın bu … … … … [t](e)ŋri t(e)ŋri dem u[lug] … … nom | bitig | kim yme … … … … tolu erüş ük[ü]ş türl[ü]g … [öz]ütlerig odguru-glı köŋülüg … |
KÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ G 3 | Bilmez biligin, biltökümün, ödökümün bunça | bitig | bitidim. |
O Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O ek 1–2 | [ataçım]ḳa | bitig | t[aşı]g [toḳıt]dım begigü [taşıġ urturtu]m |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK G 13–15 | öz(ü)me : bunça […………..] / (G-B) [ — belge) ḳ(a)g(a)n : | b[it(i)gin] | : yol(lu)g tėgin : bit(i)d(i)m : |
Tes Tes Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Tes Güney 3 | ...(e)ls(e)r (i)lg(e)rü : qoontı : b(e)lgüsin : | bit(i)gin | : bu : urtı : bu y(a)r(a)tdı: |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 65 | bu ırk | bitig | (ė)dgü ol. (a)nç(ı)p (a)lku k(ė)ntü ülügi (ė)rklig ol. |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II, Y., 48-54–56 | kşanti ḳılmaġ nom | bitig | bir tegzinç tükedi |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 459 | Bıçġas | bitig | ḳılurlar / And key yeme birürler / ḫandın basut tilerler / Basmıl Çomul ti … |
Aynı gövdeden maddeler
“bitig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).