Derlem sözlüğü · madde
boḍun isim
Tanım
- Halk, kavim, ulus: “türük bodun, bunı eşidiŋ” Türk halkı, bunu işitin; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begli bodunlıg” beylerle halk; “anta ḳalmışı bodun on uyġur toḳuz oġuz” oradan kalan halk On Uygur ve Dokuz Oğuz; “ḳamag şaḳi tözlüg bodun buḳun” bütün Şakya soylu halk; “törü birle tüzse ili boḍnını” ülkesinin halkını töreyle düzene koyarsa. Tanıklar: KT2BK2ŞUMaitKBDLT
- (Kuran çevirisinde) kavim, topluluk; bir kişinin kavmi: “aydı musa boḍnıḳa: ey boḍnum” Musa kavmine dedi: ey kavmim; “fir‘avn boḍnı” Firavun’un kavmi; “bitig boḍnı” kitap ehli. Tanıklar: KuT3
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): boḍun — yalın hâliyle 328 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boḍun 179 (KB, KuT, DLT, AH) · bodun 149 (BK, KT, T, ŞU)
- boḍunḳa 102 (KB, KuT, DLT) · bodunḳa 8 (KT, ŞU, KÇ, BK) · boḍunka 2 (KuT) · bodunka 1 (ŞU)
- bodunug 58 (BK, KT) · boḍunuġ 7 (KB) · bodunuġ 5 (T, KÇ, Sek)
- bodunı 16 (KT, BK, Sek, O) · boḍunı 3 (KuT)
- bodunlıg 1 (KT) · bodunlıġ 1 (BK)
Çekimli biçimler (62):
boḍunḳa 102
bodunug 58
boḍnı 53
boḍunda 22
boḍundın 19
boḍnıḳa 18
bodunı 16
boḍnum 15
boḍunlar 15
boḍnını 10
boḍunnuŋ 10
bodunum 9
boḍnındın 9
boḍunnı 9
bodunḳa 8
boḍunuġ 7
buḍnı 7
bodunıg 6
boḍunlarıŋa 6
boḍnıŋa 6
bodunta 5
bodunuġ 5
boḍunlarnı 5
boduni 4
bodunin 3
boḍnuŋ 3
boḍnıdın 3
boḍunlarḳa 3
boḍunlardın 3
boḍunı 3
buḍunḳa 2
boḍnın 2
boduntın 2
bodunım 2
boḍunka 2
bodunuma 2
boḍunlarındın 2
boḍnuŋdın 2
bodunıŋ 1
bodunlıg 1
bodunın 1
bodunlıġ 1
boḍnumdın 1
boḍnumız 1
boḍnumızke 1
boḍunları 1
boḍunlarıda 1
boḍunlarını 1
bodunumın 1
boḍnuŋa 1
boḍnuŋnı 1
boḍnuŋuz 1
boḍunuḳ 1
bodunumız 1
bodunka 1
boḍın 1
buḍnuŋ 1
boḍnımız 1
buḍnıŋa 1
buḍun 1
buḍunuġ 1
bodummın 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (810) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
268 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/2b1–3 | 121 ançada erte bardıŋ | boḍnuŋdın | ornatur sen müʾminlerni oldurġu yerlerde toḳuşḳa ol taŋrı işitken bilgen o … |
| Ku. T. 27/55b3 | … Cahiliyyet mü tileyürler kim ol körklügrek taŋrıdın hükm ḳılġandın şeksiz | boḍunḳa | |
| Ku. T. 30/28b1 | 67 keldiler kend | boḍnı | sewnürler |
| Ku. T. 32/33a2 | … kim uḍtı hevasıŋa köni yolsuzın taŋrıdın bütünlükin taŋrı köndürmes zalim | boḍunlarnı | |
| Ku. T. 36/56a3 | … 6 rastlıḳ üze ıḍtımız yalavaçnı biziŋ belgülerimiz birle firʿavn tapa anıŋ | boḍnıŋa | aydı: men ʿalem iḍisiniŋ yalavaçı men |
KB Kutadgu Bilig
255 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 34 | YALAWAÇ ‘ALEYH İ’S-SELAM ÖGDİSİN AYUR / / sewüg sawçı ıḍtı baġırsaḳ iḍi / | boḍunda | talusı kişide keḍi |
| KB 1696 | köŋül ḳoḍḳı tuttı tilin söz süçig / | boḍunuġ | isitti taşıġ hem içig |
| KB 2242 | vezir eḍgü bolsa | boḍunḳa | asıġ / boḍun asġı birle iligke tatıġ |
| KB 3868 | ne erklig bolur ol | boḍunḳa | uluġ / yorıtmasa ilde bu yarlıġ ḳamuġ |
| KB 5359 | yaşıḳ teg yaruġıl ay ilçi bügü / | boḍun | bulsu sindin kör içgü yigü |
BK Bilge Kagan Yazıtı
114 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 1 | kül tėg(i)n: yeti ot(u)z : y(a)şıŋa : ḳ(a)rluḳ : | bod(u)n | : (e)rür |
| BK K 10 | … törün : (a)lı bert(i)m : y[(a) ]t² : (e)rtü[r]t(ü)m : tört [bul(u)ŋd(a)kı | bod(u)n(u)g] | b(a)z [kelt(i)m b](a)ş[l](ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rt(ü)m : tizl(i)g(i)g : sök … |
| BK D 11 | … y(ė)ti yüz (e)r: / bol(u)p : (e)l[s(i)r(e)m(i)ş : ḳ(a)g(a)ns(ı)r(a)m(ı)ş : | bod(u)n(u)g | : / küŋ(e)dm(i)ş : ḳuul(a)dm(ı)ş : bod](u)n(u)g : tü[rük: : tö]rüsin: / [ıç … |
| BK D 21 | içre : (a)şs(ı)z : t(a)şra : tons(u)z : y(a)b(ı)z : y(a)bl(a)k : | bod(u)nta | [üze ol(u)rt(u)m |
| BK D 29 | to[ḳ(u)z oġ](u)z : m(e)n(i)ŋ / : | bod(u)n(u)m | (e)rti: |
KT Kül Tigin Yazıtı
80 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 2 | ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : | bod(u)n(u)m | : bir(i)ye : ş(a)d(a)pıt b(e)gl(e)r : yır(ı)ya : t(a)rk(a)t : buyruk : b(e … |
| KT G 10 | türük : b(e)gl(e)r : | bod(u)n | : bunı (e)şid(i)ŋ : |
| KT D 11 | türük : | bod(u)n | : yooḳ : bolm(a)zun : tėy(i)n : bod(u)n : bolçun tėy(i)n : ḳ(a)ŋ(ı)m : ėlt … |
| KT D 21 | … a)nca itd(i)m(i)z : ḳuur(ı)ġ(a)ru : k(e)ŋü t(a)rm(a)nḳa : t(e)gi : türük : | bod(u)n(u)g | : (a)nça ḳoont(u)rt(u)m(ı)z : (a)nça itd(i)m(i)z : |
| KT D 29–30 | … )rl(ı)ḳ(a)zu : ḳut(u)m : b(a)r üç(ü)n : ülüg(ü)m : b(a)r üçün : ölt(e)çi : | bod(u)n(u)g | : tirg(ü)rü : ig(i)t(ti)m : y(a)l(a)ŋ : bod(u)n(u)g : tonl(u)g : çıġ(a)ń b … |
T Tunyukuk Yazıtı
32 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T | bilge tunyuḳuḳ : b(e)n öz(ü)m : t(a)bġ(a)ç ėl(i)ŋe : ḳııl(ı)nt(ı)m : türk | bo- / d(u)n | : t(a)bġ(a)çḳa : köör(ü)r (e)rti |
| T 11 | … tonra / (ė)ş(i)m(i)g : ıdm(i)ş : s(a)b (a)nça ıdm(i)ş : (a)zḳ(ı)nya : türk | [bod(u)n | ?] / yorıyur (e)rm(i)ş : ḳ(a)ġ(a)ni: (a)lp (e)rm(i)ş : (a)yġuçısi: bilge ( … |
| T 15 | … (a)l(ı)m : t(ė)m(i)ş : türġ(ı)ş ḳ(a)ġ(a)n : (a)nça t(ė)m(i)ş : b(e)n(i)ŋ / | bod(u)n(u)m | : (a)nta (e)rür : t(ė)m(i)ş : |
| T 32 | … nti : k(e)l(ı)ġme : b(e)gl(e)rin : bod(u)nin : it(i)p : yıġ(ı)p / (a)zça : | bod(u)n | : t(e)zm(i)ş (e)rti: on oḳ süsin : sül(e)td(i)m |
| T 51 | … : ḳ(a)zġ(a)ntuḳ(u)m / üç(ü)n: / / ėl y(ė)me : ėl boltı : bod(u)n y(ė)me : | bod(u)n | boltı: öz(ü)m ḳ(a)rı / bolt(u)m : ul(u)ġ bolt(u)m : |
ŞU Şine Usu Yazıtı
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU K 3 | su[b] .... anta ḳalmışı | bodun | on uyġur toḳuz oġuz üze yüz yı[l olurup] s(...) a/e orḳoon ügüz o/u |
| ŞU K 10 | … anta altım türük bodun anta ıŋaru yoḳ boḳı anta kėsre taḳıġu yıl[ḳa] (...) | bodun | (...) [-un] tuyup |
| ŞU D 2 | … lmadım ebin barḳın yılḳısın [y]ulımadım ḳıyın aydım turġuru ḳo<d>tım kentü | bodunım | tėdim udu keliŋ tėdim ḳodup bardım kelmadi yiçe |
| ŞU D 7 | tarduş tölis | bodunḳa | bėrtim ançıp bars yılḳa çıḳ tapa yondim ėkint[i] ay tört yėgirmike kemde / … |
| ŞU G 9 | … bėrti tug [taşıḳa]r bėş yüz kedimlig yadag bir ėki şaşıp kelti küŋim ḳulım | bodunıg | teŋri yėr anta ayu [bė]rti anta sançdım (...) |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 466 | Yir basruḳı taġ, | boḍun | basruḳı beg |
| DLT I, 155 | Usıtġan ḳuyaş ḳapsadı / Umunçluġ adaş tepsedi / Ertiş suwın keçsedi / | Bodun | anın ürküşür |
| DLT II, 223 | Keldi esin esneyü / Ḳaḍḳa tükel osnayu / Kirdi | boḍun | ḳasnayu / Ḳara bulıt kükreşür |
| DLT I, 352 | Ḳaçan körse anı türk / | Boḍun | aŋar aydaçı / Muŋar tegir uluġluḳ / Munda naru keslinür |
| DLT I, 45 | … rklüg tonuġ özüŋ-ke tatlıġ aşıġ aḍınḳa / Tutġıl ḳonuḳ aġırlıḳ yadsun çawıŋ | boḍunḳa |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.013.45–51 | … ezigi--nte tiziginte ġaudam oġuştın (t)özdin belgürmiş kamag şaḳi töz--lüg | bodun | buḳun üze erklig türklüg şudotan atlıg hormuzta teŋrıḳe yüleşi ėlig kan ba … |
| Mai.Tek.035.15–18 | erüş üküş balıḳlıg | boduntın | ayag çilteg aşayu.. kaltı ataḳavat(i) (a)tl(ıg) (teŋr)idem balıḳtın vayşir … |
| Mai.Tek.038.47–49 | (bu) tıltaġın uluş balıḳ | bodunı | buḳunı adasız tudasız ulug ögrü(nç)ün meŋin erürler.... |
| Mai.Tek.049.04–05 | ... / / lıḳlıg | boduntı(n) | ... kitumati balıḳtın ünüp |
| Mai.Tek.050.22–28 | … rkin türkin erdnilig evler--in kodup ıdalap ulug tikin çuġın balıḳ uluşlug | bodun | buḳun--tın aġır ayag teginü |
Sek Sekiz Yükmek
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.12 (Ib) | bolur ur ḳra | bodun) | kntünüŋ --- ülügsüzin üçüm (yoḳ |
| Jut.Sek.T-1.139 (IIc) | buluŋsuz buçġaḳsız atlġ | bodunı | alḳu bodistvlar yorıġınça yorıdaçı bolup |
| Jut.Sek.T-1.142 (IIc) | bodunta | bar erser ötrü anta sekiz bodistvlar ezrua ḫormuzta | |
| Jut.Sek.T-1.250 (Ib) | köŋülüg üçün ḳamaġ | bodunuġ | inçe saḳınur inçe igidür |
| Jut.Sek.T-1.252 (Ia) | erür üzeki yruḳ tŋriler yrlġıŋa dodı inerler ḳamġ | bodunḳa |
KÇ Küli Çor Yazıtı
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 4–5 | ... özlüki boz at erti. Kedim alpi erdemi anta tükedi. Türk | bodunḳa | .... Saġ(ı)r Çuluġan yaġı(t)toḳda [Küli] Çor [oplayu tegi]p, sançıp, ölürüp … |
| KÇ 6 | bulup Az ėlig tutdı. Kėrü Az erti. Küli Çor Türk | bodun | [ḳ]aġanıŋa eli[n törösin ] Bilgesin üçün, alpin erdemin [üçü]n ḳaz[g]antı |
| KÇ 13 | … n uduztuḳ[ı, ḳo]ntuḳı, itdüki, yer aldoḳı / [Işbara Bil]ge Küli Çor Tarduş | bodunuġ | ėt[i] ayu olortı |
| KÇ 14 | özlükin binip, o[playu tegi]p üç erig sançdı. Tü[rgiş / | bodun | ė]tdökde Küli Çor özlüki yegren at binip anta kėrü barıp, Yençü ügüzüg keç … |
| KÇ G 2 | [an]in üçün bunça | bodun | ḳuburap yoġladı. Ben Terben m[en]. |
O Ongin Yazıtı
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 2–3 | ḳaġanladuḳ ḳaġanıġ ıçġını ıdmiş Türk | bodun | öŋre kün tuġsıḳıġa k(i)sre kün batsıḳıġa tegi b(i)rye Tabġaçḳa yırye yış[ḳ … |
| O 3 | Türk | bodun | atı yoḳ bolu barmış erti Türk bodun y(i)tmez(ü)n tėyin üze Teŋri [tėr armi … |
| O 3 | Türk bodun atı yoḳ bolu barmış erti Türk | bodun | y(i)tmez(ü)n tėyin üze Teŋri [tėr armiş] …… |
| O 8 | ḳaŋım Şad ança ötünmiş Teŋriken al[ḳınmaz(u)n | bodu]n | anta [ḳut] ermezke t(u)ş[ulmaz(u)n ]……. |
| O 11 | kėrü barıġma bardı Bilge ḳaġanıġ | bodunı | bardı ülgen atḳa işig küçüg bėrti |
AH Atebetü’l-Hakâyık
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 121–124 | … ür törütgen iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin bir ança | boḍun | öz elgin but itip iḍim bu tidi |
| AH 257–260 | bu | boḍun | talusı aḳı er turur aḳılıḳ şėrėf cah cėmal arturur sevilmek tileseŋ kişile … |
| AH 397–400 | … badėt riya boldı ‘abid mėcaz ḫarabat oramı bolup abadan ḫarab boldı mėscid | boḍun | bi-nėmaz |
| AH 421–424 | boḍun | mallıġ erke urup yüzlerin tözü ḳul ḳılurlar azad özlerin kim ol malsız ers … |
Tes Tes Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Tes Kuzey 2 | … .ol(u)rm(ı)ş : (a)n(ı)ŋ (ė)li : üç yüz : yıl : (ė)l tutm(ı)ş : (a)nç(ı)p : | bod(u)nı | ... |
| Tes Kuzey 4 | ...[(e)b]di b(e)rs(i)l : ḳ(a)d(ı)r: k(a)s(a)r : (a)nta b(a)rm(ı)ş :ol : | bod(u)n(u)m | : k(e)ŋk(e)r(e)sde |
| Tes Doğu 5 | ... a b(i)lges(i)n üç(ü)n örŋre : kün toġşıḳd(a)kı : | bod(u)n |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP III-5–8 | yeme bodısavat tegin bu uluş | bodun | ayıġ ḳılınçlıġ(=lar?) ḳılmışın körüp ertüŋü buşuş-luġ ḳadġu-luġ bolup ıġla … |
| KP XI-1–2 | ḳaŋım ḳan | bodun | ḳutluġ tiliŋe ḳorḳup inçe yarlıġ-ḳadı |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 53 | boz bulıt yorıdı, | bodun | üzė y(a)gdı. k(a)ra bulıt yorıdı, k(a)- / m(a)g üzė y(a)gdı. t(a)rıg bişdi … |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-174–225 | … üçlüg freştilern(i)ŋ kongusı arıg turug süzök manistanlar içinte yme [kara | b]odunı | k[u]tlug ötmiş |