Derlem sözlüğü · madde
ed isim
Tanım
- Mal, eşya, varlık; hep “ed tavar” ikilemesiyle: “ed tavar kentü artayur buzulur” mal mülk kendiliğinden bozulur, yok olur; “ed tavar tileser bultuŋ” mal istersen buldun; “ediŋ twarıŋ yayıldı” malın mülkün çoğaldı; “ediŋ twariŋ ḳoḳtı” malın mülkün eridi; “tawġaç eḍi” Çin malı (ipekli). Tanıklar: Mait2TT4ShoRKB
- (Abhidharma çevirisinde) nesne, töz, varlık (dravya): “ḳamġ tınlġlı tınsızlı iki törlüg ed tuġar” bütün canlı cansız iki türlü nesne doğar; “bu kamag edler üze yme ḳaltı ıdmış boltı” bütün bu nesneleri de bırakmış oldu. Tanıklar: SekMan
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ed — yalın hâliyle 41 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ed 40 (Mait, Abh, U, TT) · eḍ 1 (KB)
- edi 7 (Abh, Mait, ShoR) · eḍi 1 (KB) · ėdi 1 (T)
- edig 4 (Abh, Mait) · ėdig 2 (Abh)
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (93) →Abh Abhidharma (Shogaito)
33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 685 | … maz tarġarġuluḳ basudçı -ḳa üç öd-ler-te barça yoḳ erip amtı tarġarur sayu | edig | tėp. |
| Abh.Sho. 3036 | 爲字 | ėdig | tėgüçi ujikig kėn inçip uḳıdu söz-legey biz munda sız tėptėmiş-i erser tıd … |
| Abh.Sho. 3390–3393 | ol baġ boldaçı | ed-i-niŋ | üküş-i az-ı ėyin bululur andaġ oḳ bilip öçmek tėp ḳaltı adı ködrülmiş sudu … |
| Abh.Sho. 3523–3524 | 如一有漏ḳaltı bir aḳıġ-lıġ | ed-ig | emgek-li tėrgin-li iki kėrtü-ler-ke ėrdeçi uġur üz-e aŋayu々bildükte. |
| Abh.Sho. 4368 | ėdip yaradıp | ed | tavar-ıġ anı işledip buşı bėrür-ler. |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
31 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.03 | ed | tavar kentü artayur buzulur yoḳ kurug emgek tözlüg adalıg turur.. | |
| Mai.Tek.012.09–10 | ed | tavar mıŋ (miŋ) tümen tümen kurla ... bėrdiŋiz.. | |
| Mai.Tek.023.01 | ? = 113 290 376 | edler | birle tuşmış erür (biz) |
| Mai.Tek.061.24–26 | satıg yul(ug) ogrınta ant antıḳtımız.. bir | edig | tavarıg alış bėriş ogrınta öŋi öŋi meŋzin tegşürüp |
| Mai.Tek.099.01–07 | … yine ... artamaduḳ ... - / ol dıntar künte kırk tümen altun yartmaḳ sataġı | ed | (tavar) aş içgü yėgeli yuŋlaġalı ... bolur taḳı ne ayıtmış (kergek k)içig … |
TT TT I-X
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-10 | ür oġul köseser bultuŋ [.] | ed | tavar tileser bultuŋ . taptıŋ . |
| T II Y 36.3.-49–50 | igiŋ aġrıġıŋ açıdı [. ] | ediŋ | twarıŋ yayıldı . saŋa udruntaçı kişi-ler ançulayu bolur ḳaltı . |
| T II Y 36.15-72–76 | … kiçig iş kötügler yme büdün ermez . til talaşur çasut yoŋaġ tikileşir [.] | ed | twar saçılur . yala yaŋaru ökliyür [.] oġramış iş bütmez edikmez . ḳılmış … |
| T II Y 36.17.-96–97 | tarḳrsar . ḳamġaḳ barır teg | ediŋ | kitdi . ḳas tıŋı teg edgüŋ basdı . |
| T II Y 36.7.-187–191 | yėg | edler | tegşilip bışıġ boltı [.] |
U Uigurica I-IV
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II B1-7-13–15 | ol oḳ teginmek tıltaġınta azunlar-ḳa | ed | tavar-ḳa erkke türkke azlanma--aḳ turur |
| T. III M. 225-2 | … arḳa yükin kötürü ünzüzin (=ünsüzin) önüp tavış-sızın yaşıḳıp adınlar-nıŋ | ed | tvar üzeki ėsig özin üzüp kntü et’öz--ümin igidtim erser .. er yutuzıŋa ya … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … n ḳılmaġuluḳ [st. ḳır-] ḳılınç-larıġ ḳıltım-m erser .. vrḫar saŋram sanlıġ | ed | tvar-ıġ alıp ısletip yanḳısın yantutın birmedim erser .. azu satıġ yuluġ o … |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … nç ütret burḫan-larıġ öp saḳınıp bu biziŋ et’özüg ertimlig ermiş ḳazġanmış | ed | tvar ḳaltaçı ermiş tėp bilip uḳup .. artamaḳsız bozulmaḳsız ed tavar buyan … |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … ş ḳazġanmış ed tvar ḳaltaçı ermiş tėp bilip uḳup .. artamaḳsız bozulmaḳsız | ed | tavar buyan edgü ḳılınç-ta adın yoġ tėp .. anın bu alḳu ayıġ ḳılınç-larıġ … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.1.2.2/9–19 | … tarıġlaġ]-ta [yaġ]m[u]r yaġmış [t]eg …… buyan edgü qılınç-lıġ aqın /// /// | [ed-i] | tavar-ı üklip atı küüs-i aşılıp …… yéter nirvan-lıġ tüş-üg/// ///-nynk 爲人 … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/8–14 | … ıġ : yalŋuz [toyın] /// /// [bolmaq] bulġalı bir tek bir yoluġ tép 其事ΟΟ ol | ed | /// [ya]v[l]aq savlıġ erser : alp ötlegülük erser : [u]tlı-sız yanqı-sız / … |
| Sho.Rosia 7.2 /248 | k[isi/// oġul/// ulatı | ed | tavar///] yme :: |
| Sho.Rosia 7.2 /251–254 | … n 見四諦 körüp tört kêrtü-ler[-ig ///] 等果 bulup yügerü uḳmaḳlıġ tüşüg 是事有故 bo | ed | bo(l)maḳ [üçün /// 誰於覺睡] 眠 kim siz oduġ-lar-nıŋ arasınta udır :: |
Man Manichaica I-III
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 176-103–105 | bu k(a)mag | edler | üze yme k(a)ltı ıdmış boltı |
| T II D 173d-366 | … kn(a)ŋ tıraŋak uçıŋa TM 282 (Vorderseite) : U 35 / kaltı uz kişi uzlangu | ed | bulmasar uzl[ar] işin barça kodur |
| T II D 172a-551–552 | k(a)mag … | edke | tük[e]llig … … … erti |
KB Kutadgu Bilig
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlarSukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II S-39–49 | … . .] [t]ŋrim emgeklik üç yavlaḳ yol[uġ . . .] [. . .]yin tŋrim mŋilig bir | ed[ | . . . . . . ] [. . . ]yin tŋrim işimin kötügümin b[. . . . .] ḳutın bulur e … |
| T II S-65–69 | … ėr suvuġ buz:ġuçı uluġ suv [. . . ] ol üç miŋ uluġ miŋ yėr [-tinçüde] adın | ed | közünmez ançulayu yme [yėr] suvda amita burḫan yaruḳı alḳu [. . .]ıġ kölit … |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 15 | … / (e)rs(e)r : öl(ü)rt(e)çi köök : üç(a)ġün : ḳ(a)b(ı)ş(ı)p : sül(e)l(i)m : | (ė)di | / yoḳ ḳıış(a)l(ı)m : t(ė)m(i)ş : türġ(ı)ş ḳ(a)ġ(a)n : (a)nça t(ė)m(i)ş : b … |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.322 (Ia) | ḳamġ tınlġlı tınsızlı iki törlüg | ed | tuġar blgürer tınlġ kntü |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 37/83b2 | 6 bütün | ed-din | toḳsuġlı |