Derlem sözlüğü · madde
elig isim
Tanım
- El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
- (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT
elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
- elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
- eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
- elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
- ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
- elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
- eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (45):
elgi 36
elgin 31
eligleri 15
elgiŋ 15
eliglerini 9
ėligin 8
eligde 5
eligleriŋizni 5
eligleriŋiz 4
elgim 4
ėlgin 4
eligin 3
elgiŋde 3
eligke 2
elgiŋni 2
eliginte 2
eligler 2
elgimni 1
eilgin 1
eligim 1
eliglerde 1
elginde 1
eliglerimiz 1
eliglerinde 1
elgiŋe 1
elgiŋizke 1
eligi 1
eliġın 1
elleriŋiz 1
elġiŋ 1
ilgin 1
ilginte 1
élgim 1
elgini 1
éligim 1
éligleri 1
êliglerig 1
ėlgimizni 1
elginte 1
ėligimizte 1
eligdin 1
ėligintin 1
ėligiŋe 1
ėligleri 1
ėliglerinte 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (391) →KB Kutadgu Bilig
247 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 29 | saŋar oḳ sıġındım umınçım saŋa / muŋaḍmış yirimde | elig | tut maŋa |
| KB 1154 | ḳutulġu yirim yoḳ yitürdüm bilig / seniŋ raḫmetiŋ tutsu emdi | elig | |
| KB 2550 | şireni çıḳarda körüp saḳlasa / aŋar toġru yolda | elig | tegmese |
| KB 3884 | tilekim bu oḳ men bile bolsa men / | elig | bir ḳılıp keḍ tapuġ ḳılsa men |
| KB 5132 | … MİŞİN AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı ilig / bayat birsü barça tilekke | elig |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
51 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| 4 | 24 alıŋ azad tişiler uraġutlardın meger ol kim erklendi | eligleriŋiz | taŋrınıŋ bitigi siziŋ üze helal ḳıldı sizke ol kim anda aḍın ol kim tilese … |
| Ku. T. 27/25b1 | … etini siziŋ üze ançada oġradı boḍun kim sunsalar sizlerke eliglerini yıġdı | eliglerini | sizdin ḳorḳuŋlar taŋrıdın taŋrı üze köŋül ursun müʾminler |
| Ku. T. 29/10b2 | 14 toḳuşuŋ olar birle ḳınaġay olarnı taŋrı | eligleriŋiz | birle ḫ˅var ḳılġay olarnı yari bėrgen sizke olar üze şifa bėrgey müʾmin bo … |
| Ku. T. 33/12a1 | … ldımız saŋa cüftleriŋni anlar kim bėrdiŋ olarnıŋ terlerini ol kim erklendi | elgiŋ | andın kim ḳaytardı taŋrı seniŋ üze ʿammuŋ ḳızları ataŋ ḳız ḳarındaşınıŋ ḳı … |
| Ku. T. 37/31b2 | … ar seniŋ birle her-ayine ol beyʿet ḳılur taŋrı birle taŋrınıŋ ḳudreti olar | eliglerinde | kim andı sısa her-ayine ol sır öz özi üze yana kim vefa ḳılsa anı kim ʿahd … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.1.3.R /7 | miŋ köz miŋ | [élig] | /// montaġ sözleyür : |
| Sho.Rosia 3.2.2.R /6–8 | … nıŋ qop tö[rlüg qorqınçların] /// kétergelir üçün qorqınçsız ayın[çsız] /// | [élig | belgürttüŋüz :] |
| Sho.Rosia 3.2.2.V/4–5 | //// et’özdeki üküş törlüg ig ////////[üçün] sögüt butıq tutar | élig | blgü[rttüŋüz :] |
| Sho.Rosia 4.2.2/5–7 | üçünç énç qut qolu küsüş öritü teginür mn él uluş égesi | éligleri | begleri miŋ tümen yaşazunlar : |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | … çip [élig begke] men barıp monı élig [begke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er | élig] | begke barıp eşidtürser ötrü ol er élig begke barıp eşidtürser kim inçip él … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00256 | … bursoŋ kuvrag erdni kutıŋa men kirtülüg upası (bo)z bay tirek yidleg birle | (ė)lgimizni | kavşurup töpümin (yėr)ke tegürüp ayayu aġırlayu (yinçürü) (y)ükünür-mėn ta … |
| Mai.Tek.007.23–28 | … om nomlay(u) ya(r)lıḳamadı.. amtı bėş ay tün (kün) ulug ėlig ezrua teŋr(i) | (ėligi-) -ŋe | barnas kentde er- ... arıgda üç tegzi(ç) (ıḳi) yigirmi bölük nomlug t(ilge … |
| Mai.Tek.039.04–12 | … ŋ dyan saḳınç yügerü kılur anı körüp kop yıŋaḳ--(taḳı) (kut) vahşikler ... | (ėligin) | kavşurup bodi--(svtka) inçe tėp tėyür--(ler) ... (e)tözke olurup ... |
| Mai.Tek.083.24–29 | ne yėme yalaŋuḳlarnıŋ | elig | yėti kolti altı yüz tümen yıllar ertser tėmin ök raurap tamuda bir kün bir … |
| Mai.Tek.106.21–22 | kunçuylar et-özin belgürtip ıduḳ | elgin | igig tutup yip egire yarlıḳadı ... |
Man Manichaica I-III
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 176-88–98 | ol y(a)ruk kızı ögütmiş ög arıg yel kaŋ(ı)m(ı)z ulug | elig | t(e)ŋri hanı z(e)rua t(e)ŋri ekinti yulgak özi kim k(e)ntü ol k(e)nig roş( … |
| T II D 176-112 | bu | elig | t(e)ŋriler kim k(e)ntü ol yuşo k(e)nig w(a)hm(a)n roş(a)n t(e)ŋri inçip bu … |
| T II D 171-174–225 | … ŋriniŋ amrak kızı y(a)ltr(a)glı yaşın t(e)ŋriçe toşist w(a)hm(a)n yme ulug | elig | ezrua t(e)ŋri atıŋa yme agazlanmış boltı [ulu]g ögrünçün yme bitilm[iş] bo … |
| T II D 172a-553 | … … … … … … ançulayu k(a)ltı | elig | oglı teginig av(ı)rtalar eliginte igidürçe takı yme inçe k(a)ltı elig tonı … |
| T II D 172a-553 | … ig av(ı)rtalar eliginte igidürçe takı yme inçe k(a)ltı elig tonı uz yuguçı | eliginte | arı(y)urça takı yme inçe k(a)ltı katıklıg al[tu]n kısada arıyurça takı inç … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 29–30 | bu kün tegsü mindin dürud ol yarın | elig | tuttaçımḳa egirse muŋa |
| AH 89–92 | … süŋekniŋ yilig biligsiz yiligsiz süŋek teg ḫali yiligsiz süŋekke sunulmaz | elig | |
| AH 205–208 | ajun külçirer baz alın ḳaş çatar bir | elgin | tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinrek ḳaḍa … |
| AH 249–252 | … igi ‘adėt ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli | elig | alıp birmegen ol elig ḳutsuzı |
| AH 253–256 | baḫıllıḳ otalap oŋulmaz ig ol birimdin baḫıl | elgi | keḍ berklig ol tirip köŋli toḍmaz közi suḳ baḫıl ḳul ol malḳa malı aŋa erk … |
TT TT I-X
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 6.-125–126 | yinik edgü la-larıġ . tümen saw töküni simi-de boltı . yıl ai itilü | elgiŋde | kirdi. |
| T II Y 36. 6.-129–131 | beg tmġası | elgiŋde | [.] ornaġ -lıġ orun anıŋ-ta [.] yėr-ke tŋri-ke sewinç tut . burḫan-lar-ḳa … |
| T II Y 36.1.-159 | … oluŋ alp . künikeki işiŋ tıdıġ-lıġ [.] kiçig oġlan 23. T II Y 36.11. bėş | elig | . / y-a ḳurup oḳ atḳalır . yalıŋ ḳılıç tutup oḳ üzkelir . tıt sögüt budıḳı … |
| T II Y 36.11-173 | birök bu kün 25. T II Y 36.9. altı | elig | / kirü barır . suw adası saŋa öŋdürti utru k(e)lir . kösemiş kösüşüŋ ḳanma … |
| T II Y 36.9.-184–186 | … de tıtıġlıġ [.] yėrde ḳazḳuġ bekürü toḳayın tėser 27. T II Y 36.7. toḳuz | elig | . / ḳadıġ tatıġı-nıŋ erdinisi bultuŋ [.] |
Huast Huastuanift
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II Y. 60 a.-21–23 | toḳuzunç on ç(a)ḫşap(a)t tutduġumuzda baru üç aġzın üç köŋülün . . üç | elgin | .. bir ḳamaġ özin töketi tutmaḳ k(e)rgek erti . . |
| T. II Y. 60 b.-47 | [ėki y(i)]g(i)rminç bir yılḳa | elig | kün arıġ dintar ça [vusanti olurs]uḳ törü bar [er]ti |
| T. II D. 178 VI.-1–7 | … ] sözin ḳılınçın . yme köz [in] körüp ḳulḳaḳın eşidip . [til]i[n] sözlep . | elgin | su[nu]p . adaḳın yorıp . ürke üz[üksüz] emgetir biz . |
U Uigurica I-IV
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,2 - 25 | … uzunç ülüş yėti altmış = IX (Blatt:) 57. / körkinçe öpke köŋül-in büdiyü | ėlgin | adaḳın arçuni tongaġ ölürgülüg erig barıġ ḳılıp kimavant taġ ḳısılınta kir … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … r-intin önmis sitadapatiri atlġ utsuḳmaḳsız uluġ yanturdaçı uluġ arvıs-lar | ėligin | toz-ta yapırḳaḳ-ta kegde-te böz-te ban-ta erser yme bitip et’öz -inte erse … |
| U II, T. III, M. 225.-38.-1 | … sar yme .. bu utsuḳmaḳsız uluġ yanturdaçı .. . . . . . . [atl]ġ arvıs-lar | ėligin | uluġ türlüg aḳır ayaġ üze kögürser-ler .. anta ḳı-a oġ ėl ulus ada-sı-nıŋ … |
Sek Sekiz Yükmek
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.012 (IIc) | ilgin | ḳavlurup tmgri tŋrisi burḫanḳa inçe tip ötüg | |
| Jut.Sek.T-1.363–364 (Ia) | alḳuġun | eligin | ḳavşurup tŋri --- burḫanḳa inçe tip ötüg ötüntiler tŋrim |
| Jut.Sek.T-1.377 (Ib) | --- turup tizin söküdüp | eligin | ḳavşurup tŋri --- burḫanḳa inçe tip |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 328 | Eligim | arıġ ḳırçatur oḳ başaḳı / Ünmiş uluġ terŋek üze köp ḳaşaḳı | |
| DLT I, 43 | öç kek ḳamuġ kişi-niŋ yalŋuḳ üze alım bil / Eḍgülüküg uġança | elgiŋ | bile telim ḳıl |
| DLT I, 102 | ötrük utun oġrı-layu yüzke baḳar / | Elgin | taşup birmiş aşıġ başra ḳaḳar |
Abh Abhidharma (Shogaito)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 1197–1203 | … bolmış erti tınlġ-lar-ḳa tėp論ėyin yaraġınça bėrip köni nom nomlamaḳ-lıġ oŋ | ėlig -in | tardıp taşġarıp umuġ ınaġ bolup ündürü yrlıḳadı tėp 釋日köni nom erser edgü … |
| Abh.Sho. 1206–1207 | bėrü yrlıḳap köni nom nomlamaḳ-lıġ oŋ | ėligin | tėp. |
| Abh.Sho. 1212–1219 | … kök tidig-te çomrulmış badmış tınlġ -lar-ıġ sunup köni nom nomlamaḳ-lıġ oŋ | ėligin | tardıp taşġar -ıp umuġ ınaġ bolup kim ündürü yrlıḳamış üçün anın adamış ol … |
KT Kül Tigin Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 8–9 | … : t(a)bġ(a)ç : ātin : tut(u)p(a)n : t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nḳa : körm(i)ş : | (e)l(i)g | yıl : iş(i)g küç(ü)g : berm(i)ş : ėlg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : ḳ … |
| KT D 32 | … y(a)d(a)ġ(ı)n : opl(a)yu t(e)gdi : oŋ totoḳ : yurçin : / y(a)r(a)kl(ı)g : | (e)l(i)ġ(ı)n | tutdı : y(a)r(a)kl(ı)gdı : ḳ(a)ġ(a)nḳa : / (a)nçul(a)dı : |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 8 | (e)l(i)g | yıl] iş(i)g küç(ü)g : berm(i)ş : elg(e)rü : kün : tuġs(ı)k(k)a : bükli [k] … |
ŞU Şine Usu Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU K 4 | tür[ük ḳaġan] çaḳ | elig | yıl olurmış türük ėliŋe altı otuz yaşıma ıduḳ . o/u .. g (...) bėrti anta … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 63 | k(a)nl(ı)k süsi (a)bka ünmiş. s(a)gır içrė (ė)lik kėyik kirmiş. | (ė)l(i)gin | tutmiş. k(a)ra k(a)m(a)g süsi ögir(ė)r tėr. |
Aynı gövdeden maddeler
“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).