Derlem sözlüğü · madde
inç isim
Tanım
- Esenlik, huzur, rahat; (sıfat gibi) esen, rahat; “inçke teg-” huzura kavuşmak: “ajun inçke tegdi tüzüldi törü” dünya huzura kavuştu, töre düzene girdi; “inç tirilgil” esen yaşa; “sen inçin tirilgil ay ilçi uluġ” ey büyük devlet adamı, sen esenlikle yaşa; “biz özümüzni inç meŋilik ḳılġalı üçün” kendimizi rahat ve mutlu kılmak için; “erdiŋ munda inç amul” burada rahat ve sakin idin (DLT); “tilekçe tiril inç fariġ ḳaḍġusuz” dilediğin gibi rahat, kaygısız yaşa (AH); “yalvara inçke ötüg ötünü” esenlik için yalvararak dilekte bulunarak. Tanıklar: MaitTövbeKB3DLTAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): inç — yalın hâliyle 25 kez
Çekimli biçimler (2):
Bağlamlar
Bütün geçişler (61) →KB Kutadgu Bilig
43 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 103 | ajun | inçke | tegdi tüzüldi törü / törü birle atın ḳopurdı örü |
| KB 1880 | negü tir eşit bu tapuġçı tili / begin | inçke | tegrür tapugsaḳ ḳulı |
| KB 2692 | ḳızıl til kara başḳa yawlaḳ yaġı / bu yawlaḳ yaġıġ bekle | inçin | salın |
| KB 3876 | ilig | inç | esenin tirilsün uzun / saŋa men bolayın yuluġ bu özün |
| KB 5706 | telim yattı | inçin | telekçe turu / bu kün tursu emdi aḍaḳın örü |
TT TT I-X
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 6.-124 | olurup körünçlegil . | inçke | yigürük at-larıġ . tapıŋça alıp işletgil |
| T II Y 36. 6.-132–133 | birök | inç | kelmek atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . yėl iyin eşidilür . |
| T II Y 36 .16. -210 | etüzüŋ . . . . . içgü-te ḳayarsar 31. T II Y 36. 4. sekiz otuz / //ke | inç | ḳılġıl . tebreme [.] edgü ḳılınç yaratınmaḳın egsütme [.] adın kişi-ler-ti … |
| T II Y 36. 4.-217–219 | … şi üze ḳapıġ-ıŋ üŋürser //// ur . adın kişi tişi üze etüzüŋ tegre körser . | inç | turmaḳ yawşur . |
| T II Y 36. 4.-221–224 | itüg tilek bulġuluḳı sarp . köŋül-üŋ yıġ | inç | tur . etüzüŋ bil şük tur . birök bu uluġ münükmek atlġ kelser . sawın inçe … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.003.40–43 | yalvara | inçke | ötüg ötünü et-özümin (uru)nçaḳ tutuzu kop ajuntaḳı et-öz--in yinçürü töpün … |
| Mai.Tek.009.00–03 | ? = 59 239 ... ... tünle | inç | bultımu erki.. ögire sevinü küler yüzin badari braman inçe tėp tėdi.. |
| Mai.Tek.009.04–08 | edgü edgü tözün oglum aŋsız | inç | artuḳ edgü erdim.. ne üçün tėp tėser yüz (yıl) yaşadım tünüg adıra sanasar … |
| Mai.Tek.010.23–27 | arka (bė)ş yüz yaratmaḳ kim bėrimim / -.. ötep | inçin | ereyin bu savag ėşidip emgeklig yüzin iye taya badari braman inçe tėp tėdi … |
| Mai.T-11.10a.23–25 | sansar-daḳı emgek alḳu alḳıntı .. eŋ mıntın üç tamuluġlar emgeklerinte | inçke | te[g]diler .. |
U Uigurica I-IV
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II B1-7-31 | ḳayu teginmek tıltaġınta az ḳıl … / | [inç] | bolur |
| U II, T. III M. 185.-19–21 | adı kötrülmis-a bu darnı-nıŋ | inçke | yanın osuġ-ı birle .. ḫılġuluġ çöke yaŋın kiŋürü-sinçe nomlayu yrlıġazun |
| U II, T. III M. 225.-5 | … ŋkada mali-ta ulatı-lar-nıŋ tutmaġ-lıġ ada-lar-ıntın alḳu tutdaçı--lar-tın | inç | esen ḳılzun mėni .. |
| U II, T. II Y 42.-19–27 | … . [ḳ]utluġ on . . [t]ürlüg krmbut . . . [t]sui ayıġ ḳılınç ḳıltım erser .. | inç | . . . . . . lti yinin ölüm [ö]lürdim erser atnaġu tavarın .. oġurladım ers … |
ŞU Şine Usu Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU G 7 | basmılıġ ḳo[dup] (... | ) -inç | ay bir otuzḳa ḳarluḳıġ btnt.. -dı yogra yarışda süsin anta sançdım ebi on … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 74 | Ḳança bardıŋ ay oġul / Erdiŋ munda | inç | amul / Attın emdi sen töŋül / Ḳıldıŋ erse ḳılmaġu |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 413–416 | … a artaḳ işlig sevinçin salın seniŋ ruzgarıŋ bu köŋülçe ḳılın tilekçe tiril | inç | fariġ ḳaḍġusuz ne yirke yıġar baz sini ne tilin |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.2 [U 3114]-9 | biz özümüzni | inç | meŋilik ḳılġalı üçün bilmetin uḳmadın ülgüsüz üküş tınl(ı)ġ-larıġ örletdim |
Aynı gövdeden maddeler
“inç” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).