ShoR sözlüğü · madde
ert- fiil
Tanım
- Geçmek, öteye geçmek; aşmak: “ögüz ertgeli oġratıŋ” ırmağı geçmeye niyetlendin; “anı ertdimiz yėnçü ügüzüg keçe” onu geçtik, İnci ırmağını aşarak; “yıraḳ barmış … ada ertgei edgü kelgei” tehlike geçecek, iyilik gelecek; “özini küḍezse ayı ertmese” kendini korusa, aşırı gitmese. Tanıklar: TTTKB
- (Zaman) geçmek; ölmek: “ertmiş ödün bir ulug balık bar erti” geçmiş zamanda büyük bir şehir vardı; “ertmiş kelmedük közünür” geçmiş, gelecek, şimdiki; “üç ai ertmekinge” üç ay geçince; “muna ertimlig et-özümüz ertip barsar” işte gelip geçici bedenimiz geçip gidince; “ertmiş aradın ajunḳa barmış” aramızdan geçip öbür dünyaya gitmiş. Tanıklar: MaitAbhManU2
- (Abhidharma çevirisinde) üstün gelmek, aşmak: “ertmişin aşmışın alḳu tüzünler ḳuvraġında” bütün soylular topluluğunu aşıp geçtiğini.
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ert- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ertmiş 48 (Abh, Mait, U, ShoR) · ėrtmiş 1 (Mait)
- ertgeli 1 (TT) · ėrtgeli 1 (KİP)
Çekimli biçimler (28):
Bağlamlar
Bütün geçişler (10) →ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.3/16–17 | ertdeçi | monta t[ép] 小留神 /// /// [ö]düg : uġrayu un[a]-qya 但时ΟΟ tek /// /// [erke]k … | |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … ım] erti 滅熾然法 öçürüp örtedeçi küyür-deçi nomlarıġ 清淨超出 ar[ıġın süzök-] in ’ | ertmek | ünmek üz-e 問如是道 nomlayur montaġ os[uġluġ nomuġ 宿命之] 業 öŋre aj-undaḳı ḳılın … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … ı bayaġut evinte 悶極 munġul bo[lup /// /// bulıt] örtürüp yaġmur yaġıtıp az | ertgülük | 可爾不bolġay [bolmaġay ///] erti têp 涼風亹々 esnemekin esneyü 従四方来 [tört yıŋaḳtı … |
| Sho.Rosia 7.2 /199 | ’ | ertip | aşıp m(e)n meniŋ-lig-ti[n :: |
| Sho.Rosia 7.2 /295 | ’ | erter | öŋünki buy[annıŋ üzesinte :: |
| Sho.Rosia 8.3 /93 | … luġ ḳuvraġ-nıŋ (çoġıŋa yalın-ıŋa) ḳorḳmaḳ-ta ulatı bo béş törlüg 怖 -lardın | ertmiş | ozmış bolmaz-lar:: |
| Sho.Rosia 8.3 /103 | yéél ada-sı üz-e tükegülük 大 kalp saḳış-ı 六十 kalp | ertginçe | 進 :: |
| Sho.Rosia 8.3 /105 | ötrü 八万. 六万. 四万. 二万. 一万 kalp üd-ler | ertginçe | 進 :: |
| Sho.Rosia 8.3 /110–112 | ḳaçan bo 四十 törlüg 心 kez-igindin | ertser -ler | 初 asanki üzlünçü-s, ,k,nt, ḳavranmaḳ tuş içinde otġuraḳ atırḍlamaḳ bölüki … |
| Sho.Rosia 8.3 /136 | 七 | ertmiş | üd -ki yüz kalp kelmedük üdki yüz kalp(-taḳı) savlarıġ bilgeli uyur-lar. |
Aynı gövdeden maddeler
“ert” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).