Abh sözlüğü · madde
ert- fiil
Tanım
- Geçmek, öteye geçmek; aşmak: “ögüz ertgeli oġratıŋ” ırmağı geçmeye niyetlendin; “anı ertdimiz yėnçü ügüzüg keçe” onu geçtik, İnci ırmağını aşarak; “yıraḳ barmış … ada ertgei edgü kelgei” tehlike geçecek, iyilik gelecek; “özini küḍezse ayı ertmese” kendini korusa, aşırı gitmese. Tanıklar: TTTKB
- (Zaman) geçmek; ölmek: “ertmiş ödün bir ulug balık bar erti” geçmiş zamanda büyük bir şehir vardı; “ertmiş kelmedük közünür” geçmiş, gelecek, şimdiki; “üç ai ertmekinge” üç ay geçince; “muna ertimlig et-özümüz ertip barsar” işte gelip geçici bedenimiz geçip gidince; “ertmiş aradın ajunḳa barmış” aramızdan geçip öbür dünyaya gitmiş. Tanıklar: MaitAbhManU2
- (Abhidharma çevirisinde) üstün gelmek, aşmak: “ertmişin aşmışın alḳu tüzünler ḳuvraġında” bütün soylular topluluğunu aşıp geçtiğini.
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ert- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ertmiş 48 (Abh, Mait, U, ShoR) · ėrtmiş 1 (Mait)
- ertgeli 1 (TT) · ėrtgeli 1 (KİP)
Çekimli biçimler (28):
Bağlamlar
Bütün geçişler (48) →Abh Abhidharma (Shogaito)
48 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 77–78 | anıŋ et’öz-i-niŋ yėg ayaġu -luḳ ertüki üz-e | ertmiş-ın | aşmış-ın alḳu tüz-ün-ler ḳuvraġ-ında tėp. |
| Abh.Sho. 79–82 | … ıdmaḳ-nıŋ erser tŋri burḫan-nıŋ anıŋ et’öz-si-nıŋ yėg ayaġuluḳ ertüki üz-e | ertmış-in | aşmış-ın adın tüz-ün-ler-te netegin uġay erti tuġurdup tınlġ-lar-nıŋ aġır … |
| Abh.Sho. 901–902 | bar üçün kirsiz bilmemeki極遠時者erde ıraḳ erser ḳaltı | ertmiş | kelmedük üç asankė kalp-ta taş şiravak-lar-nıŋ pratika -bud-lar-nıŋ bilge … |
| Abh.Sho. 957–962 | küsemiş üçün erür uḳıdġalı adı ködrülmiş-niŋ | ertmiş-in | (aşmış-ın) şiravak-lar-ta piradikabud-lar-ta azu -ça yme <anda yene> adruḳ … |
| Abh.Sho. 1504–1505 | … ġu -luḳ al aldaġ-ḳa ḳavır-a-sınça söz-leyü tükedip tört türlüg yörüg-lerig | ertdi | :: |
| Abh.Sho. 1852 | alḳu asıġ-lar-ta yoḳ üçün | ertdeçi | nirvan-ta anın nirvan-nıŋ adı bolur yėg yörüg tėp. |
| Abh.Sho. 2172–2173 | aŋ’ilki uḳıdur | ertmiş | ödüg ikinti uḳıdur taplamamış tapırḳanmamış-ın iki abi -piray-lar-ta. |
| Abh.Sho. 2194–2195 | köŋül-te öŋi nom-larıġ ulatı söz-leyür | ertmiş | kelmedük ödüg taplayur bolur arḫnt ḳudın-tın taymaḳ tėp. |
| Abh.Sho. 2500 | ermez mü erdiŋ | ertmiş | ödki burḫan. |
| Abh.Sho. 2581 | 上辯異説意üsdürdi berü öŋi söz-ledeçi-lerig uḳıdıp | ertdi | . |
| Abh.Sho. 2694 | nedegin tėptėser öŋi kėdergülüki | ertmemiş | üçün tėp. |
| Abh.Sho. 2866–2867 | ḳaltı | ertmiş | kelmedük közünür ödte ḳayu neçe bar erser öŋ tuġurdaçı bedütdeçi yüüz yüge … |
| Abh.Sho. 2925 | bu üsdünki-ler üz-e yörüp aŋ -başlayu-ḳı karikıġ | ertdi | :: |
| Abh.Sho. 3602–3603 | 釋日 | ertmiş | közünür ödki nom -larıġ bu oḳ inçip tıdmaz yindem tıdıp kelmedük ödkig kim … |
| Abh.Sho. 3643–3644 | köz erklig bilig birle adḳanu örgürmetin ḳuruġ -ın tüşürülür üçün | ertmiş | öd-ke adı bolur erdmek tėp nedegin adatı adḳanu örgürmetin tėptėser. |
| Abh.Sho. 3657 | ertmiş | ödki öŋ-te ulatı adḳanġu -larıġ bolmaz adḳanmaḳ-lıġ iş-i küdüki. | |
| Abh.Sho. 3663 | adḳanġu-sı birök | ertmiş | ödte bolsar egsük bolur. |
| Abh.Sho. 3675–3678 | … lar köŋül-i-niŋ ikigü-nüŋ birle egsük üçün basudçı -sı tüşürülüp kemişilip | ertmiş | öd-ke. |
| Abh.Sho. 3680 | anın söz-lemiş ol yarım-ça köŋül orun nom orun | erttükde | öç -tükde bululur bilmetin öçmek tėp. |
| Abh.Sho. 3694–3696 | … ig birle uġrayu adḳanu tükedmek üz-e öŋüg更有何 餘識ikileyü bar ḳayu adın bilig | ertdükte | barduḳ-ta bolġuluḳ bilmetin öçmek birök當kėn turdaçı bilig ol tėptėser. |
| Abh.Sho. 3759 | alḳu basudçı-lar idlinür | erter | közün -ür ödlüg tuş-ta. |
| Abh.Sho. 3768–3772 | … -lar-ta yindem bululur bilip öçmek ol ḳayu ol tėptėser ḳaltı alḳu aḳıġ-sız | ertmiş | közünür ödki tuġdaçı törü-lüg nom-lar erür tėp ulatı釋日ḳavır-a-sınça söz-le … |
| Abh.Sho. 3782–3783 | ḳaltı alḳu aḳıġ-lıġ | ertmiş | közünür ödki tuġdaçı törü-lüg nom-lar erür. |
| Abh.Sho. 3784–3785 | bu tuġmadaçı törü-lüg nom-larıġ tuda bululur üçün bu | ertmiş | közünür öd -ki tuġdaçı törülüg nom-lar erür tuġ-a tükedmiş nom. |
| Abh.Sho. 3792 | öz kezig -teki | ertmiş | kelmedük ödki kirlig nom-lar-nıŋ. |
| Abh.Sho. 3808–3810 | … ḳoşuġ-lar-nıŋ tėrin-i ḳuvraġ-ı tarġarduḳ-ta niz-vanı -lar-nıŋ pirapdi-sın | ertmiş | kelmedük ödki-sindin bululur bilip öçmek. |
| Abh.Sho. 3817 | tuġmadaçı törülüg tėgüçi sav üz-e tıdġalır üçün erür | ertmiş | közünür ödkig. |
| Abh.Sho. 3857–3858 | ḳaltı alḳu aḳıġ-sız | ertmiş | közünür ödkı tudaçı törü-lüg nom-lar erür tėptėmiş-i erser. |
| Abh.Sho. 3859–3860 | erür üçün | ertmiş | közünür ödki tuġdaçı törü-lüg bululmaz bilmetin öçmek. |
| Abh.Sho. 3917–3920 | ḳaltı | ertmiş | ödki köŋül uġuşı kelmedük ödki nom közünür ödki biliglig過去意ertmiş ödki köŋ … |
| Abh.Sho. 3936–3937 | 論bu ėdiglig nom-lar-nıŋ yme ök adı ol öd yol-ı tėp釋日問 | ertmiş | közünür ödki-si-niŋ bululu tükedmek üz-e iş-i küdüki adı bolz-un ėdiglig t … |
| Abh.Sho. 3973 | ertmiş | ödki öçe tükedmiş-i-niŋ. | |
| Abh.Sho. 4040 | ḳaltı | ertmiş | ödki sav tayaḳ-ı kelmedük ödki sav tayaḳ-ı. |
| Abh.Sho. 4059–4062 | … ler-te aḳılur evrilür或名在現 在azu-ça yme adı tursar közünür ödte yörügi turur | ertmiş | kelmedük ödte azu-ça yme adı tursar ertmiş kelmedük ödte yörügi turur közü … |
| Abh.Sho. 4059–4062 | … ursar közünür ödte yörügi turur ertmiş kelmedük ödte azu-ça yme adı tursar | ertmiş | kelmedük ödte yörügi turur közünür ödte nedegin tėptėser ad-lı yörüg-li bi … |
| Abh.Sho. 4120 | ertmiş | kel -medük öd-ler çınkėrtü bar ermez üçün tėp. | |
| Abh.Sho. 4173 | tegşildürüp kigürmek üz-e | ertmiş | öd-ke yme ök adamış ol nirvan tėp. |
| Abh.Sho. 4527–4529 | … adak ḳılmış kergek bar munda yėrdinçü bolur buzuldaçı ardataçı ermez ḳaltı | ertmiş | kelmedük ödki aḳıġ-lıġ ed-ler erür. |
| Abh.Sho. 4530 | aḳıġ-lıġ ed üçün anın erür yėrdinçü | ertmiş | ödki-si öç-e tüketmiş. |
| Abh.Sho. 4537 | ḳaltı | ertmiş | ödki yok kėrtü ulatı ėdigsiz-ler erür tėp. |
Aynı gövdeden maddeler
“ert” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).