Mait sözlüğü · madde
ert- fiil
Tanım
- Geçmek, öteye geçmek; aşmak: “ögüz ertgeli oġratıŋ” ırmağı geçmeye niyetlendin; “anı ertdimiz yėnçü ügüzüg keçe” onu geçtik, İnci ırmağını aşarak; “yıraḳ barmış … ada ertgei edgü kelgei” tehlike geçecek, iyilik gelecek; “özini küḍezse ayı ertmese” kendini korusa, aşırı gitmese. Tanıklar: TTTKB
- (Zaman) geçmek; ölmek: “ertmiş ödün bir ulug balık bar erti” geçmiş zamanda büyük bir şehir vardı; “ertmiş kelmedük közünür” geçmiş, gelecek, şimdiki; “üç ai ertmekinge” üç ay geçince; “muna ertimlig et-özümüz ertip barsar” işte gelip geçici bedenimiz geçip gidince; “ertmiş aradın ajunḳa barmış” aramızdan geçip öbür dünyaya gitmiş. Tanıklar: MaitAbhManU2
- (Abhidharma çevirisinde) üstün gelmek, aşmak: “ertmişin aşmışın alḳu tüzünler ḳuvraġında” bütün soylular topluluğunu aşıp geçtiğini.
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ert- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ertmiş 48 (Abh, Mait, U, ShoR) · ėrtmiş 1 (Mait)
- ertgeli 1 (TT) · ėrtgeli 1 (KİP)
Çekimli biçimler (28):
Bağlamlar
Bütün geçişler (23) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | muna ertimlig et-özümüz | ertip | barsar al(ku) ed tavar barça tolp karılsar alp bulġu--lug kişi et-özin bul … |
| Mai.Tek.009.04–08 | … ser yüz (yıl) yaşadım tünüg adıra sanasar tört tümen üç mıŋ iki yüz tünler | ertdi | .. |
| Mai.Tek.009.17–27 | … rü moġarçi urı inçe tėp tėdi.. teŋri baḳş(ı) bu muntag bėş çöbik bulġanyuḳ | ėrtmiş | kısġa özte yaşta burkanlar yėrtinçüde belgürdi tėp tėmiş savag kirtgürürmu … |
| Mai.Tek.019.59 | … amtı titrü tıŋla kėŋürü ... muntada ınaru elig (k)olti altı yüz tümen yıl | ert--(ser) | |
| Mai.Tek.033.34–37 | ilkide | ertmiş | rtnaşiki artadrş--da ulatı bügü biliglig burkan--larnaŋ al- -kamış alkış-- … |
| Mai.Tek.050.33–34 | il--kide | ertmiş | burkanlar m(a)hastma(ç) atlıg sudurug nomladı.. |
| Mai.Tek.079.19–26 | … . / - ... inçe tėp / - ... ... (eşi)dip bėş ... / / arka türlüg krmaput | ertip | tamuda t(ugmadu)k erserler ol krmaputlarıg tükel (er)tmedü--k erse rol tsu … |
| Mai.Tek.079.19–26 | … rka⟧ türlüg krmaput ertip tamuda t(ugmadu)k erserler ol krmaputlarıg tükel | (er)tmedü--k | erse rol tsuy irinçü kılmışka sanur.. |
| Mai.Tek.083.24–29 | ne yėme yalaŋuḳlarnıŋ elig yėti kolti altı yüz tümen yıllar | ertser | tėmin ök raurap tamuda bir kün bir tün bolur.. ol antag uzun künin tünin t … |
| Mai.Tek.084.03–06 | ne yėme (tınlı)glarnıŋ iki yüz otuz kolti.. ... yüz tümen yıl | ertser | m(a)ha--raurap tamuda tėmin ök bir kün bir tün bol- -ur |
| Mai.Tek.084.41–46 | … ėme yalaŋuḳlar al(tı) tü(men) yüz bir otuz kolti al(tı) (miŋ) tümen yıllar | ertser | tėmin ök (tapan) tamuda bir gün bir tün bolur.. |
| Mai.Tek.103.08–13 | anta--da berü tujit teŋri yėrinteki yıl sanasar tükel tört mıŋ yıl | ertdi | ... yalaŋuḳ sanınça bükser elig yėti kolti altı yüz tümen yıl ertmiş erür … |
| Mai.Tek.103.08–13 | … ıŋ yıl ertdi ... yalaŋuḳ sanınça bükser elig yėti kolti altı yüz tümen yıl | ertmiş | erür ... ötrü santuşiti teŋri inçe tėp tėyür ... |
| Mai.Tek.103.27–36 | … ri meŋi--siŋe esürüp yoḳsuz üd ertürür--ler erser ... neçe neçe kşan üdler | ertser | ança ança edgülüg öz--leri teŋri meŋileri erter barır kaltı yaġı alkınmış … |
| Mai.Tek.103.27–36 | … ... neçe neçe kşan üdler ertser ança ança edgülüg öz--leri teŋri meŋileri | erter | barır kaltı yaġı alkınmış yula teg taŋ başıntaḳı uyaḳur yulduzlar teg basa … |
| 1a-11–16 | … künün tŋri meŋisiŋe eşürüp yoḳsuz öd ertürürler erser neçe neçe kşan ödler | ertser | .. ança ança edgülig özleri tŋri meŋileri erter barır . . |
| 1a-11–16 | … rser neçe neçe kşan ödler ertser .. ança ança edgülig özleri tŋri meŋileri | erter | barır . . |
| 1b-9–10 | andata berü tujit tŋri yėrinteki yıl sanın sanasar tük-el tört miŋ yıl | ertdi | .. |
| 1b-11–12 | yalŋuḳlar sanı-nça bükser elig yėti kolti altı yüz tümen yıl | ertmiş | erür .. |
| 1b-20 | … sözleyür ötrü ayaġḳa tegimlig [mait]ri bodiswt ol oḳ orunta olurup [ilkide | ert]miş | [r(a)]tnaşiki [artad(a)rşda ulatı bü]gü biliglig burḫan-[larnıŋ alḳamış al … |
| 3b-19–20 | öŋ[reki | ertmiş] | burḫanlar ḳanta burḫan ḳu[tın bultılar] kin kelteçi bur-ḫanlar [burḫan ḳut … |
| Mai.T-11.4b.09–17 | … nte erzi dintar olururça on <ay> köni ertürü yrlı-[ḳar] .. anta ötrü on ay | ertmiş-te | … bosiwtn(ı)ŋ küçinte brḫmawati ḳatun yimişlik ta[pa] üŋü küsüşi bolup brḫ … |
| Mai.T-11.15a.28 | inçip yme ilkide | ertmiş | burḫanlarn(ı)ŋ nom[ları] törüleri alḳu bu ujakın [bitilmiş] bolur .. kin k … |
Aynı gövdeden maddeler
“ert” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).