Tanım
- Artmak, çoğalmak: “ḳutı künde arttı” kutu günden güne arttı; “iliŋ arta barġay” ilin artıp gidecek; “künde arta turur bu bida‘” bu bidat günden güne artıyor; “artmaz buzulmaz” artmaz, bozulmaz. Tanıklar: SekKB2AH
- “artur-” artırmak: “munı artur aŋar ḳın iki ança” ona azabı iki kat artır. Tanıklar: KuT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): art- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (11):
Bağlamlar
Bütün geçişler (26) →KB Kutadgu Bilig
26 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 438 | bu saḳlıḳ bile kör ilin başladı / ḳutı künde | arttı | örü yoḳladı |
| KB 459 | du‘a | arttı | ilde kör eḍgü atı / beḍüdi küniŋe atı hem ḳutı |
| KB 618 | tapuġḳa süçindi bu ay toldı keḍ / ilig me açındı yarı | arttı | eḍ |
| KB 1043 | telim | arttı | ilde yaŋı kend uluş / ilig ḳaznaḳı toldı altun kümüş |
| KB 1062 | asıġ ḳılmadı künde | arttı | igi / ḳoradı küçi künde yitti ögi |
| KB 1205 | nelük tirdiŋ erdi bu ḳalġu neŋiŋ / negüke ülemediŋ | artġu | neŋiŋ |
| KB 1566 | ata pendi tuttı yorıdı köni / ḳutı künde | arttı | yarudı küni |
| KB 1654 | ḳutuldı ilig kitti emgekleri / boḍun asġı | arttı | yenip yükleri |
| KB 2021 | bu saḳlıḳ bile | arttı | begler ili / usallıḳ körü buzdı beglik ulı |
| KB 2178 | ḳalın ḳaznaḳ ursa bu altun kümüş / itilse ili | artsa | ol kend uluş |
| KB 2750 | közi toḳ kerek hem ḳılınçı bütün / barı | arta | barsa küniŋe ḳutun |
| KB 3022 | kişike birür men tilep eḍgü at / du‘a | artsu | atım yorıtsu bayat |
| KB 3611 | ḳarın toḍsa arpa ya halva bir ol / ḳalur barça | artıp | tulur kirgü yol |
| KB 4622 | isig | artsa | terkin soġıḳ iç üze / soġıḳ artar erse isigin tüze |
| KB 4626 | ḳuruġ tumlıġ | artsa | isig öl anut / bu iki aŋar ḳılġa ewre yanut |
| KB 4627 | bu öl tumlıġ | artsa | saŋa ḳılsa yas / isigin ḳuruġun anı yandru bas |
| KB 5428 | neçe | artsa | dünya baş aġrıġları / takı artuḳ artar ay ersig urı |
| KB 5796 | kimiŋ sen aşın yise sen ḳıl işin / baġırsaḳlıḳ | artur | ḫalal yi aşın |
| KB 5802 | bu küç tutġıl emdi ilig işiŋe / du‘a | artsu | eḍgü uzun yaşıŋa |
| KB 5807 | sen emdi du‘a | artur | eḍgü adaş / seniŋ bolsu devlet uzun bolsu yaş |
| KB 5915 | turu itlü barġay ḳamuġ işleriŋ / iliŋ | arta | barġay kiŋügey yiriŋ |
| KB 6329 | ol andaġ tirildi tükedi ajun / taḳı ḳaldı | artıp | ay ḳılḳı tüzün |
| KB 6331 | üküş bolsa | artmaz | bu dünya neŋi / neçe me az erse yeter öz teŋi |
| KB 6351 | … CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ay beg / boḍun ḫali eḍgü du‘a | artġu | teg |
| KB 6424 | itildi ajun | arttı | eḍgü du‘a / ḳutaḍtı küni künde eḍgü du‘a |
| KB 6486 | tiriglik ḳısıldı uzadı saḳınç / baru | arttı | suḳluḳ ḳoradı sewinç |
Aynı gövdeden maddeler
“art” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).