Derlem sözlüğü · madde
altı sayı
Tanım
- Altı: “altı yıl” altı yıl; “altı yüz” altı yüz; “altı ḳaçıġ” altı duyu organı; “altı paramit” altı mükemmellik; “altı ėrig sançdı” altı eri mızrakladı. Tanıklar: BKSekMait3AbhUTTShoR
- Orhon yazıtlarında onlukla sayma: “altı otuz yaşıma” yirmi altı yaşımda; “altı yėgirmi yaşıŋa” on altı yaşında; “altı çub soġdaḳ” altı Soğd kabilesi (?). Tanıklar: KTBK2ŞU
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
KÇ’deki “ėlin altı” (ilini aldı) al- fiilinin geçmiş zamanıdır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): altı — yalın hâliyle 2.750 kez
Çekimli biçimler (0):
Bağlamlar
Bütün geçişler (124) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
43 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.25–28 | evde ünüp | altı | yıl tapavan berkte duşkaraçar emgek emgenmişin viçrazan örgün üze olurup t … |
| Mai.Tek.031.24–31 | / nü turur.. teg ögrünçülelegülüg ögenler bolur.. alku üstün ötrüki | altı | nyapaḳı yėriŋe tegi altunlug kümüşlüg vayturilag sapirlag bolur ol yėme ka … |
| Mai.Tek.051.34–36 | inçe / / arka / | altı | yigirminç tört yigirmi uḳuŋlar sizler tözünlerim ayag--ka tegimlig maytrı … |
| Mai.Tek.083.24–29 | ne yėme yalaŋuḳlarnıŋ elig yėti kolti | altı | yüz tümen yıllar ertser tėmin ök raurap tamuda bir kün bir tün bolur.. ol … |
| 1a-11–16 | neçe bu | altı | ḳat tŋri yėrinte erigme tŋriler tŋri ḳatunları tünün künün tŋri meŋisiŋe e … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
24 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.8.R /3–6 | alqu qamaġ [tınlıġla]r birle tört törlüg ülgüsüz köŋüllerig | [altı | para]mıtlarıġ : on törlüg tegiŋülük bışrunġuluq [dyanlar]ıġ : üç törlüg qu … |
| Sho.Rosia 3.2.1.V/9 | [béşinç ] /// /// [mün]süz qadaġsız | altı | qaçıġq[a tegi tüke ] /// emgekinte ozġurduŋuz qutġardıŋız |
| Sho.Rosia 5. 1 | at öŋ bolmasar | altı | qaçıġ oronlar bolmazlar |
| Sho.Rosia 5.3.5a.V/1–2 | at öŋ öçser : altı | altı | oron öç[er] tép : anta meniŋ montaġ saqınçım boltı |
| Sho.Rosia 8.3 /19 | asanki-lıġ 三 -nüŋ kürdük-lerig yoḳurup | altı | paramit-larıġ arḍıġ({艹+廾}) eşip. |
Abh Abhidharma (Shogaito)
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 326–328 | … geli> tınlġ-lar-ḳa anın adamış erür yarad -ayın tėp或六百行頌是論azu-ça erser yme | altı | yüz kez-ig karik erür şasdr. |
| Abh.Sho. 529 | … üü-lüg üçün admaŋgal üçün又lıġ yme/tėr ulatı yėg ayaġul üçün munı munçulayu | altı | türlüg yörüg-ler üz-e adrılmaḳ-ındın. |
| Abh.Sho. 1919–1920 | altı | türlüg adır-a ḳabşuru yörgülük samaz-lar -nıŋ ar-a-sında üçünç üküş tavar- … | |
| Abh.Sho. 2716 | tayaḳ ermez üçün又 (yene bu) | altı | erklig-ler otġuraḳ aḳıġ(-lıġ) -ḳa tayaḳ bolur ermez. |
| Abh.Sho. 3704–3707 | … n taplamaz siz-ler tükel bolur bu üç basudçı-lar tėp 又未来yene kelmedük ödki | altı | bilig-ler yme ök bolur sansız saḳış-sız ḳayu tıldaġ-ın tükel bolmamaḳ üz-e … |
U Uigurica I-IV
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II S.2b-1-18 | altı | ḳaçıġ orunlar bolmasar bürtmek bolmaz | |
| U II, T II S.2b-1-26–27 | at öŋ öçser | altı | ḳaçıġ orun--lar öçer |
| U II, T. III M. 207 b.-35–38 | anta ötrü ol tŋri urı-sı yėtinç kün--kedegi .. | altı | kün altı tün bu darnı-ta ḫatıġlanıp .. anıŋ alḳu-sı tolu . . . . . . . bol … |
| U II, T. II, Y., 48-47–51 | … ki ḫum sanınça burḫan-lar ödinte ayaġ-ḳa tekimlig pintola brtvaçi-da ulatı | altı | ygrmi mḫsiravik arḫint-lar ödinte tujit tŋri yėrinteki maitri bodistv-ta u … |
| U II, T. II Y 42.-66–70 | … inteki ḳum sanınça burḫanlar ödinte ayaġġa tekimlig pintolabardvçide ulatı | altı | ygrmi maḫa şraviklar üskinte tuzit ordu-daġı maitri bodisvt-da ulatı tört … |
Sek Sekiz Yükmek
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.95 (IIc) | bars küntün ḳızıl saġızġan taġdın ḳra yılan | altı | ḳav yaraşmazı |
| Jut.Sek.T-1.134–135 (Ib) | busı ulatı | altı | paramitḳa ḳatġlanur erti ançulayu ḳataġlanıp burḫan yolın |
| Jut.Sek.T-1.156 (Ia) | bilser --- öŋ körk ulatı | altı | törlüg yaġılarda öŋi ḳurtulur |
| Jut.Sek.T-1.428 (Ib) | -larnıŋ | altı | paramit yorıġınça ḳataġlantılar bulunçsuz törüke |
| Jut.Sek.T-1.429–430 (Ia) | teginmiş ergeyler ulatı | altı | tümen altı miŋ toyınlar şmnançlar wpasi |
BK Bilge Kagan Yazıtı
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 5 | kül tėgin : (a)zm(a)n (a)ḳ(ı)g : bin(i)p : opl(a)yu t(e)gdi : | (a)ltı | (e)r(i)g : s(a)nçdı : sü [t](e)gişinte : yėt(i)nç (e)r(i)g : kıl(ı)çl(a)dı … |
| BK D 1–2 | … ḳ(a)g(a)n : / s(a)b(ı)m : [k](a)ŋ(ı)m : türük bilg[e] [ḳ(a)g(a)n […..……………. | (a)l]tı | / sir : toḳ(u)z oġ(u)z : (e)ki (e)d(i)z k(e)r(e)kül(ü)g : b(e)gl(e)ri : bo … |
| BK D 25 | s(e)k(i)z y(ė)g(i)rmi: y(a)ş(ı)ma : | (a)ltı | çub [soġd(a)k] t(a)pa : sül(e)d(i)m : |
| BK D 26 | (a)ltı | ot(u)z : y(a)ş(ı)ma : çıḳ : bod(u)n : kıırḳ(ı)z : birle : y(a)ġı boltı : | |
| BK D 28 | (a)ltı | yolı : süŋ(ü)şd(ü)m : |
ŞU Şine Usu Yazıtı
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU K 4 | tür[ük ḳaġan] çaḳ elig yıl olurmış türük ėliŋe | altı | otuz yaşıma ıduḳ . o/u .. g (...) bėrti anta bu[yruḳ] |
| ŞU K 9 | ozmış tėgin ḳan bolmış ḳony yılḳa yondim ėkinti süŋüş [eŋ il]ki ay | alt[ı] | yaŋıḳa t[oḳıdım] / (...) |
| ŞU G 5 | .. ı/i anta t[oḳıdım] .... [b]işinç [ay] | altı | otuzḳa süŋüşdim anta sançdım içüy k[eçip] g toġuru sançdım anta ötrü türgi … |
| ŞU B 4 | … . ygl ... [b]odumg ḳo/uo/u . -dım alġaçḳa? buyl[a?] (...) ebime ėkinti ay | altı | yaŋıḳa tüşdim taḳıġu yılḳa o/u .... -ḳa .... kö/ü -dim .. birmiş o/u .. g' … |
| ŞU B 7 | ……………. üç tümen .. r sançduḳ yėrd[e] saḳınmış (...) d . çö/ü . ėkinti ay | altı | yėgirmike uç tuglıg |
KT Kül Tigin Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 31 | … : ög(ü)m : ḳ(a)tun : ḳuut(ı)ŋa : in(i)m : kül tėġ(ı)n : (e)r (a)t bultı : | (a)ltı | y(e)ġ(ı)rmi : y(a)şıŋa : (e)çim ḳ(a)ġ(a)n : ėlin : törüsin : (a)nça ḳ(a)zġ … |
| KT D 31 | (a)ltı | çub : sogd(a)k t(a)pa : sül(e)d(i)m(i)z : buzd(u)m(ı)z : t(a)bġ(a)ç : oŋ t … | |
| KT K 1 | kül tėġ(ı)n | [(a)ltı | : ot(u)z] t(e)ŋri t(e)g : t(e)ŋride : bolm(ı)ş : türük. bilge ḳ(a)ġ(a)n : … |
TT TT I-X
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.8.-148 | T II Y 36.1. | altı | ḳırḳ / saŋa [.] ton üze ton ketilti saŋa [.] özüŋe öŋ işin başlaġıl [.] aş … |
| T II Y 36.11-173 | birök bu kün 25. T II Y 36.9. | altı | elig / kirü barır . suw adası saŋa öŋdürti utru k(e)lir . kösemiş kösüşüŋ … |
| T III 2602-57 | altı | ḳaçıġ öze azmış -larḳa . aġmaḳ inmek ajun-larıġ körkittiŋiz . |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 21–22 | [ḳar]luḳuġ s[anç]ġalı sü kelti. Süsin sançdı, elin | altı | . Oġlin kisisin bulnad[ı] .... Işbara B(i)lge Küli Çor [...s]üke tusa bol[a … |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 15 | [süsi: | (a)ltı | biŋ] (e)rm(i)ş : biz : (ė)ki bıŋ: (e)rt(i)m(i)z : süŋ(ü)şd(ü)m(ü)z / : t(e … |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 37/79b2 | 38 çın-oḳ törüttümiz köklerni yerlerni ol iki ara | altı | kün içinde tegmedi bizke armaḳdın |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 110 | Tüŋür ḳaḍın boluştı / Ḳırḳın taḳı ḳoluştı / Emdi tişim ḳamaştı / | Altı | Turumtayımnı |
Sukh Uigurische Sukhāvatīvyūha-Fragmente (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II-14 | … m buyan [. . . ] [. . . . .] köŋülümin boşġurayın tŋri[m . . . ] [. . . . . | a]ltı | paramit-[ḳ]a büteyin t[ŋrim . . . ] -larıġ meniŋ yėr s[u]vda toşġuray[ın . … |
Aynı gövdeden maddeler
“altı” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).