Derlem sözlüğü · madde
asıġ isim
Tanım
- Yarar, fayda, kazanç; “asıġ tusu” yarar ve fayda: “nomḳa ulaġ sapaġ asaġ tusu ḳılmış bolalım” öğretiye sürekli yarar sağlamış olalım; “tınlıġlarḳa asıġ tusu ḳılmaḳı” canlılara fayda sağlaması; “asıġı bar, edgü ol” yararı var, iyidir. Tanıklar: IBKİP2SekMait2AbhTTShoR
- KB’de sık olarak “asġı”: “uḳuş bolsa erke kör asġı üküş” ere akıl olursa yararı çok olur; “boḍun asġı” halkın yararı; “öz asġı tiler” kendi çıkarını ister; “asġı yası” yararı ve zararı. Tanıklar: KB4
- Kazanç, faiz: “almakları birle ribanı asıġ” faiz kazancını almaları yüzünden. Tanıklar: KuT
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): asıġ — yalın hâliyle 222 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- asıġı 19 (Abh, ShoR, U, KİP) · asıgı 1 (IB)
- asag 17 (Mait) · asaġ 4 (Sek, Mait)
- asıġlar 7 (KB, KuT, Abh) · asıglar 1 (KB)
- asıġḳa 4 (KuT, KB, Abh) · asıgka 1 (Mait)
Çekimli biçimler (30):
Bağlamlar
Bütün geçişler (446) →KB Kutadgu Bilig
245 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 106 | asıġ | ḳolsa barça özüŋ yassızın / berü kel tapuġ ḳıl köŋül bir ısın | |
| KB 1169 | tirigliki toldı bu ay toldınıŋ / ökünçün ulır kör | asıġ | yoḳ anıŋ |
| KB 2976 | boġuz toḍrur aşnu kişi yılḳınıŋ / basa | asġı | kötrür bu yalŋuḳ anıŋ |
| KB 3691 | köŋül taplamasa ḳayu işlerig / | asıġ | bolmaz anda ay köŋli tirig |
| KB 5140 | olarḳa negü ḳıldı erse | asıġ | / bu kün sen anı ḳıl yarın bul tatıġ |
Abh Abhidharma (Shogaito)
110 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 15–16 | asıġ-lıġ tusu-luġ ḳılġu üçün tınlġ-lar -ıġ又 | asıġ | tusu ḳıġu üçün tınlġ-lar-ḳa yme/tėr nomuġ şaz-inıġ ür kėç turġur -ġu üçün … |
| Abh.Sho. 395 | tıŋlġ-lar-ḳa | asıġ | ḳılġu üçün erti. |
| Abh.Sho. 1023–1025 | … sdün(-ki ḳayu) yörgüçi(-ler) üz-e ögüp adı ködrülmiş-niŋ iki türlüg öz -ke | asıġ | ḳılmaḳ-lıġ edgü-ler-in erdmiş üçün anın adamış ol tükedmiş boldı tėp自利者öz- … |
| Abh.Sho. 1185–1196 | … ur-lar adın-lar-ḳa asıġ ḳılġalı amramaḳ ėrinçkemek -te taş öŋi adın-lar-ḳa | asıġ | ḳılur tėptėser bu oḳ inçip erür öz -ke asıġ ḳılmaḳ-nıŋ al-ı aldaġ-ı如世間人ḳal … |
| Abh.Sho. 1482–1483 | asıġ | ḳılmaḳ erser. |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 27/5a1–3 | 161 almakları birle ribanı | asıġ | çın-oḳ yıġıldılar andın yėmekleri birle boḍun mallarını batıl birle anuttı … |
| Ku. T. 31/30a2 | … ı körklüg baḳiler yaʿni bėş namaz eḍgürek iḍiŋ üskinde yanutın hem eḍgürek | asıġdın | |
| Ku. T. 33/56a2 | 42 bu kün umaslar amarıŋız amarıge | asıġ | ḳılmaḳ azu ziyan ḳılmaḳ aytur-miz anlarḳa kim küç ḳıldılar: tatıŋlar ot ḳı … |
| Ku. T. 35/72a3 | 85 | asıġ | ḳılmaz olarḳa olarnıŋ imanları ḳaçan kim körseler biziŋ ḳınımıznı taŋrınıŋ … |
| Ku. T. 31/80b1 | … re ornatmadımız sizni anıŋ içinde ḳıldımız olarḳa ḳulaḳlar közler köŋüller | asıġ | ḳılmadı olardın ḳulaḳları közleri ap köŋülleri nersedin ançada tanar erdil … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | … ken kayu erser bir nom bitig biti--telim burkan şazınınta nomka ulag sapag | asag | tusu kılmış bolalım |
| Mai.Tek.004.38–39 | üçünç manoçap atlıg kü kelig erdemin | asag | tusu kılma--kı antag erti.. |
| Mai.Tek.005.33–37 | … ka köligesi üze asag tusu kılu yarlıḳadı.. bėşinç klyaḳasaprş börtmeki üze | asag | tusu kılmaḳ antag erti.. |
| Mai.Tek.015.17 | … r (ayagka) tegimlig / / ? = 146b 171 264 ... törüde et-özümin ... (n)eŋ | asaġın | bulmadın ... (a)junlug taluy ögüztin ... / l / ... / m aŋ kėninte ... - / … |
| Mai.Tek.058.28–34 | … sın kodup teŋri burkanıg ölürgeli saḳıntı anı körüŋler sizler toyın--lar.. | asag | tusu kıltaçılar ara anada yėgrek bultuḳmaz.. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.5.R /4 | emgek -liglerig ozġurup edgülüg | asıġ | bérteçi : |
| Sho.Rosia 8.3 /2–3 | … gu tétyük tayşiŋ maḫayan nom 宝-ig eşidmek-niŋ tügüp ḳavırıp 言 iki törlüg 大 | asıġ-ları | bar erur 何 -lar ol 二 tépḍéser :: |
| Sho.Rosia 8.3 /4 | munda yene 世 -lüg | asıġ-ı | erser. |
| Sho.Rosia 8.3 /28 | bo térir/nom esidmek 二世 -lügde yég | asıġ-ı | :: |
| Sho.Rosia 8.3 /269–270 | … a 二小kölüklüg töz-ün-ler-ke mitik partagçan tınlġ-larḳa 八 törlüg bar belgün | asıġ | (tusu) ḳıldaçı :: |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 1–4 | … saŋ (ḳuanşi i) m pusar alḳudın sıŋar etüz körkin (körtgürü) p tınlıġlarḳa | asıġ | tusu ḳılmaḳı bėş otuzunç … ornınta ün ėşitgüçi tėp atantı |
| KİP 94–95 | ḳuanşi im pusar atın atamış oġrınta edgü | asıġı | tususı antaġ tėtir . . |
| KİP 148–149 | bu pusar munçulayu taŋ adınçıġ alp erdemin kamaġ tınlıġlarḳa | asıġ | tusu ḳılu ḳutġarur .. |
| KİP 151 | asıġ | tusu ḳılur .. | |
| KİP 163–165 | … teŋrili kişili ḳalın ḳuvraġḳa yarlıḳançuçı köŋül turġuruŋ bu busışın alıŋ | asıġ | tusu ḳılu bėriŋ |
Sek Sekiz Yükmek
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.245 (Ia) | keze yrutı tınlġlarġ igidür | asġ | tusu ḳılur |
| Jut.Sek.T-1.248 (Ib) | ḫanlar tigme barça bodisvtlar titir tınlıġlar üçün | asaġ | tusu ḳılġalı |
| Jut.Sek.T-1.295 (IIc) | ada tuda bolmaġay ev barḳ asılġay | asıġ | tusu bolġay tip yrlıḳadı |
| Jut.Sek.T-1.366 (IIc) | ol tarni küçiŋe bo yirtinçüdeki ḳamaġ tınlġlarḳa ertiŋü üküş | asaġ | |
| Jut.Sek.T-1.395 (Ib) | yolıŋa kirürür | asaġ | tusu ḳılur anı |
TT TT I-X
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.3.-58 | tegirmi-leyüki yaġıŋ telim boltı . | ası -ġıŋ | ayaġıŋ egsüdi . ediŋ twariŋ ḳoḳtı . |
| T II Y 36. 5. -113 | utruŋda | asıġ | tusu yiterü kelti . |
| T III D 25925. 26020.-98–99 | … ı sefer -çe . uluġ yrlıḳançuçıı köŋülüŋ öze . olarnıı barca sıḳurup . uluġ | asıġ | tuzu ḳıltıŋız [.] |
| T III D 25925. 26020.-104 | uzatıı üzüksüz munıtek [.] uluġ | asıġ | tuzu ḳıltıŋız . |
| T III D 2607.-121–122 | … fişailiġ meŋiler [.] al altaġ uzanmaḳlarıġ öntürüp . aŋa yr/ . . . . . [.] | asıġ | tuzu ḳıltıŋiz . |
U Uigurica I-IV
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-18–19 | … öd nomlasar alḳınmaḳai ḫuanşı im pusar atın ata--miş oġrınta edgü ḫılınçlġ | asıġı | tususı antaġ tėtir |
| U II, T II Y 10-22–23 | … pusar neçükin ne alın ne çevişin bu çmbudvip yėr suvda yorıyur tınlġlarḳa | asġ | tusu ḳılur nom nomlayur |
| U II, T. III M. 225.-24-5 | sp alkıs T. III M. 225. üze | asıġ | ḳılḳalı utaçı-lar-ḳa .. yükünür--mn alḳu vıtyadarı-lar-ḳa yükünürmn ezrua … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 77–78 | bezedim kitabnı nėvadir sözün baḳıġlı oḳıġlı | asıġ | alsu tip |
| AH 285–288 | tavar birle erse uluġsınduḳuŋ uluġluḳ taparu elig sunduḳuŋ tavar | asġı | ne ol barur sen yalıŋ ḳalur munda kiḍin sėpėd sanduḳuŋ |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 32 | (a)nça biliŋl(ė)r: | (a)s(ı)gı | b(a)r, (ė)dgü ol. |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 494 | Utru turup yaġdı aŋar kiş oḳı çıġılwar / Aydım | asıġ | ḳılġu emes sen taḳı (bar) yalwar |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-71–74 | … uġuş-ı-nıŋ aşaġuluḳ yaşaġuluḳ buyan-ları asılıp üsdelip alḳu tınl(ı)ġ-lar | asıġ-ı | üçün burḳan bolz-un-lar |
Aynı gövdeden maddeler
“asıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).