büt- fiil

111 geçiş 37 biçim 9 eser KB KuT TT ShoR DLT AH Mait Sek Anlam haritasında göster

Tanım

Tamamlanmak, bitmek, gerçekleşmek; yetişmek: “kişi yaŋılsar iş bütmez” insan yanılırsa iş gerçekleşmez; “yaş turḳaru ekini bütmez” ekini hiç yetişmez; “büte boldı ilig yüzin körmedim” hükümdarın yüzünü görmeyeli (uzun zaman) tamam oldu; “saqınçı büte tüketser” düşüncesi tamamlanıp bitince; “yaġuḳ taḳı is bütüdi edgü” yakındaki iş tamamlandı, iyi; “saŋram taḳı bütmezken” manastır daha tamamlanmadan. Tanıklar: Sek Mait TT2 ShoR KB
İyileşmek, kapanmak (yara için): “bütmiş başıġ ḳartadı” iyileşmiş yarayı kaşıdı; “bu til başıḳtursa bütmez, büter oḳ başı” dilin açtığı yara kapanmaz, (başka) yara kapanır. Tanıklar: DLT
İnanmak, güvenmek: “köŋül bütti şeksiz” gönül şüphesiz inandı; “maŋa birmegeymü munu sözke büt” bana vermez mi, bu söze inan; “ayurlar: büttümiz” ‘inandık’ derler; “kimke büteyi” kime güveneyim; “maŋa bütsü mindin tiyü” bana güvensin diye; “sınamış bütülmiş kişig tut ḳatıġ” sınanmış, güvenilir kişiyi sıkı tut. Tanıklar: KuT KB5
(Giysi için) örtmek, yetmek: “egin bütgü ton hem ḳarın toḍġu aş” sırtı örtecek giysi ve karnı doyuracak yemek. Tanıklar: KB

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

KuT’taki bit- (inanmak) yazımı ayrı maddededir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): büt- — yalın hâliyle 13 kez

Çekimli biçimler (36):

büter 10 bütmez 10 büte 9 bütse 8 bütüp 5 bütmese 4 bütmiş 4 bütti 4 büttümiz 4 bütme 3 bütülmiş 3 bütür 3 büteyi 2 büteyin 2 bütgü 2 bütmegü 2 bütsü 2 büttiler 2 bütügli 2 bütgey 1 bütgüke 1 bütmegil 1 bütmedim 1 bütmek 1 bütmeki 1 bütmeyük 1 bütmezken 1 bütsüni 1 bütmezler 1 büttüm 1 büttüŋizler 1 büttüŋüz 1 bütüdi 1 bütügliler 1 bütümiz 1 bütser 1

69 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 25	aya birke	bütmiş	tiliŋ birle ög / köŋül bütti şeksiz amul tutġıl ög
KB 1244	sini ol törütti saŋa birdi ḳut / maŋa birmegeymü munu sözke	büt
KB 2211	könilik bütünlük kerek işçike / anın	bütse	begler işin birgüke
KB 3635		büte	boldı munda tiriglik yidim / öḍ öḍlek ıḍıp nefs butını sıdım
KB 4946	bitig	bütmegü	teg kişike bolur / seniŋde bütünrek aḍın kim bulur

11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Ku. T. 27/46b2	… lavaç ḳaḍġurtmasun sėni anlar kim ėwişürler küfr içinde anlar kim ayurlar:	büttümiz	. aġızları birle yime bitmez köŋülleri anlardın kim cuhud boldılar üküş eşi …
Ku. T. 28/14b2–3	… anı bizke nişandın caduluḳ ḳılmaḳ üçün bizke anıŋ birle ermez-miz biz saŋa	bütügliler
Ku. T. 33/32a2	… oḳıdı taŋrı üze yalġannı azu anıŋ birle divanelıḳ mu andaġ ermez kim anlar	bütmezler	aḫiretḳa ʿazab içre ıraḳ yolsuzluḳ içre
Ku. T. 35/29a3	12 ol anıŋ üçün ḳaçan ündense [taŋrı] yaŋluz tėp tandıŋız eger ortaḳ ḳılsa	büttüŋizler	hükm ol taŋrıḳa uluġ ol taŋrı
Ku. T. 37/54a1	2 ey ol kimerseler kim	büttiler	kötürmeŋ ünleriŋizni yalawaç ünindin üstün ḳıġırmaŋ çaḳırmaŋ aŋa sözledükd …

T II Y 36.13. -33	kişi yaŋılsar iş	bütmez	.
T II Y 36.13. -35–38	ötüg saw-ḳa yorıma [.] ögüz ertgeli oġratıŋ [.] işiŋ	bütmez	. beg bolġalı ḳılıntıŋ [.] yrlıġıŋ yorımaz . ḳılmış işiŋ yaġı-lıġ [.] söz …
T II Y 36.15-72–76	… t yoŋaġ tikileşir [.] ed twar saçılur . yala yaŋaru ökliyür [.] oġramış iş	bütmez	edikmez . ḳılmış ḳılınç sıġmaz yaḳmaz .
T II Y 36.8.-137–138	tawarı telim . tebretük sayu ḳut kelir [.] ḳılıntuḳ sayu iş	büter	.
T II Y 36.11-173	… rti utru k(e)lir . kösemiş kösüşüŋ ḳanmaz . köŋlüŋ saḳınçlġ . oġramış işiŋ	bütmez	[.]

Sho.Rosia 1.3/4–5	… mtı bo öŋ erser béşegü-nüŋ yumdaru-qı atı üçün iki törlüg yörüg -leri neçe	bütser	yme oq sama[z üz]eki-si yég ol :
Sho.Rosia 2.2.1 /10	iki(niŋ) saqınçı	büte	tüketser : üçerig saqınġu ol :
Sho.Rosia 2.2.1 /13	bir evde tolu saqınçı	büte	tüketser : bir yoçanda toluġ saqınġu ol :
Sho.Rosia 2.2.1 /14–15	bir yoçanta tolu saqınçı	büte	tüketser bo çambodivipta toluġ saqınġu ol :
Sho.Rosia 3.1.1.R /6	… // // t’ sürü /// [bur]ḫan alıp yérke tört[kil] ol çindan türtmiş [man]dal	büter	:

DLT I, 245	Köŋlüm için örtedi /	Bütmiş	başıġ ḳartadı / Keçmiş öḍüg irtedi / Tün kün keçip irtelür
DLT I, 219	… eldi berü arturu / Birdi ilin ertürü / Munda ḳalıp olturu / Bükri bolup ün	büter
DLT III, 240	Ḳorday ḳuġu anda uçup yumġın öter / Ḳuzġun yaŋan sayrap anın üni	büter
DLT III, 137	Kölüm ḳomı ḳopsa ḳah tamıġ iter / Körse anı bilge kişi sözke	büter

AH 137–140	… elim başnı yidi bu söz til boşı öçüktürme erni tilin bil bu til başıḳtursa	bütmez	büter oḳ başı
AH 137–140	… şnı yidi bu söz til boşı öçüktürme erni tilin bil bu til başıḳtursa bütmez	büter	oḳ başı
AH 145–148	ne kim kelse erke tilindin kelür tilindin kim eḍgü kim isiz bolur eşit	büt	bu sözke ḳamuġ taŋda tėn turup tilke yüknüp tazarru‘ ḳılur
AH 329–332	yaraġlıġ aşıŋnı kişike yitür yaraġ bulsaŋ opraḳ yalıŋnı	bütür	küç emgek tegürme kişike ḳalı saŋa tegse emgek kişidin kötür

Mai.Tek.052.18–23	arşi--dati arhant inçe tėp sözleyür.. saŋram taḳı	bütmezken	ite başladuḳta oḳ altı kat teŋri yėrinte siziŋe olurġulug teŋ(ri)d(em) ord …
Mai.Tek.083.19–23	kim yėme adın kişiniŋ tapıġın uduġın alıp iş bütür--meserler	bütmiş	işig artatġuçı--lar.. bu munça türlüg tsuylug yazuḳlug tınlıglar alku raur …
4b-29	… iswt onunç ülüş bėş ptr bu bėş türlüg burḫan ḳutıŋa yiweg bolmış törülerig	bütmiş	tükemiş bolu tükel bolmışın uḳup yrlıḳançuçı biligin ḳop ḳamaġ tınlġlarḳa …

Jut.Sek.T-1.14 (Ia)	tüşer neŋ bulmaz yaş turḳaru ekini	bütmez	yalıŋ boġuzı todmaz
Jut.Sek.T-1.257–258 (Ia)	uluş sayu balḳ sayu birür ol --- kim amtı işletirler tolu tip tüz tip	bütmek

… . . . .] köŋülümin boşġurayın tŋri[m . . . ] [. . . . .a]ltı paramit-[ḳ]a

büteyin

t[ŋrim . . . ] -larıġ meniŋ yėr s[u]vda toşġuray[ın . . . ] ülü -güm orınt …

“büt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).