igiḍ- fiil

59 geçiş 37 biçim 13 eser KB KT Sek BK TT U Mait Man Anlam haritasında göster

Tanım

Beslemek, büyütmek, yetiştirmek: “törütgen igiḍgen keçürgen iḍim” yaratan, besleyen, bağışlayan Rabbim; “yimi birle igḍür sen sansız özüg” sayısız canı yiyecekle beslersin; “sütin emizip igitdi beltürtdi” sütüyle emzirip büyüttü; “OĠUL ḲIZ TOĠSA NETEG İGİḌGÜSİN AYUR” oğul kız doğarsa nasıl yetiştirileceğini söyler; “ewiŋde igiḍgil igiḍme öŋin” onu evinde yetiştir, başka yerde yetiştirme; “kürgeŋin üçün igidmiş bilge ḳaġanıŋın” sizi besleyen Bilge Kağan’ınızı; “artuḳ yılḳıġ igitti” fazla hayvan yetiştirdi. Tanıklar: KÇ Mait KB4
Doyurmak, geçindirmek, (halkı) kalkındırmak: “bodunuġ igideyin tėyin” halkı besleyeyim diye; “ölteçi bodunuġ tirgürü igittim” ölecek halkı diriltip besledim; “yiçe ėtdi yiçe igitti” yeniden düzenledi, yeniden besledi; “ḳut birmez igidmez” kut vermez, beslemez; “kntü özümin igidtim erser” kendimi (başkasının malıyla) beslediysem. Tanıklar: KT2 Sek U
Mecazen geliştirmek: “bilge biligin igidür” bilgisini geliştirir; “şeker birle igdür birür kin aġu” şekerle besler, sonra zehir verir. Tanıklar: Man KB

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

igit- (yazıtlar, TT, Mait), igid-, iġıd- ve igd- (igḍür, igḍip) yazımları ve lemmatizer’ın ayırdığı biçimler bu maddede toplandı; U II’deki igdilen-, igtüle- ve Sek’teki igitüt okuması belirsiz biçimler de şimdilik burada.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): igiḍ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

igidmiş 3 (BK, KB) · igiḍmiş 1 (KB)
igdür 2 (KB) · igḍür 1 (KB)
igidtim 1 (U) · igiḍtim 1 (KB)

Çekimli biçimler (37):

igiḍgen 6 igidür 4 igiḍti 4 igidmiş 3 igitmek 3 igidürçe 2 igdür 2 igideyin 2 igitdi 2 igittim 2 iġıdmiş 2 igiḍtiŋ 2 igidtim 1 igdilentim 1 igidmez 1 igit 1 igiiti 1 igitdim 1 igitken 1 igitmekde 1 igitti 1 igitüt 1 igiḍgey 1 igiḍgüsin 1 igiḍmiş 1 igiḍgil 1 igiḍme 1 igtüledem 1 igḍileyü 1 igḍilmişe 1 igḍip 1 igḍür 1 igiḍtim 1 iġıdü 1 iġıdür 1 iġıtti 1 igitdeçi 1

Bağlamlar

Bütün geçişler (59) →

KB Kutadgu Bilig

25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 1	… AZZE VE CELLE ÖGDİSİN AYUR / / bayat atı birle sözüg başladım / törütgen	igiḍgen	keçürgen iḍim
KB 1343	bayat atı birle sözüg başladı / törütgen	igiḍgen	keçürgen iḍi
KB 3549	sewinç birle	igḍip	tükel semritür / saḳınç ḳaḍġu birle yana yawrıtur
KB 4504	LXIII. OĠUL ḲIZ TOĠSA NETEG	İGİḌGÜSİN	AYUR / / oġul ḳız törüse seniŋ ay teŋin / ewiŋde igiḍgil igiḍme öŋin
KB 5780	ilig aldı köril	igiḍti	sini / anın bolduŋ emdi kişiler sanı

KT Kül Tigin Yazıtı

6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KT G 9	(a)nt(a)ġ(ı)ŋ(ı)n : üçün :	iġ(ı)dm(i)ş	: ḳ(a)ġ(a)n(ı)ŋ(ı)n : s(a)bin : (a)lm(a)tin : yėr s(a)yu : b(a)rd(ı)g : ḳo …
KT D 16	… ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)r(u)p(a)n : türük : / bod(u)n(u)g : yiçe : itdi : <yiçe>	iġ(ı)t(t)i	: çıġ(a)ń(ı)g [b(a)y kėltı : / (a)z(ı)g ük(ü)ş kėltı]
KT D 23	türük : bod(u)n : (e)rt(i)n] ökün : kür(e)güŋ(i)n : üçün :	iġ(ı)dm(i)ş	: bilge : ḳ(a)ġ(a)n(ı)ŋ(ı)n : (e)rm(i)ş b(a)rm(ı)ş :
KT D 28	bod(u)n(u)g :	ig(i)d(e)yin	: tėy(i)n : yır(ı)ġ(a)ru : oġ(u)z bod(u)n : t(a)pa : ėlg(e)rü : ḳııt(a)ń : …
KT D 29–30	… (a)r üç(ü)n : ülüg(ü)m : b(a)r üçün : ölt(e)çi : bod(u)n(u)g : tirg(ü)rü :	ig(i)t(ti)m	: y(a)l(a)ŋ : bod(u)n(u)g : tonl(u)g : çıġ(a)ń bod(u)n(u)g : b(a)y ḳılt(ı) …

Sek Sekiz Yükmek

6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Jut.Sek.T-1.18 (Ib)	ilke ḫanḳa begke işike irinür öpkileyür ḳut birmez	igidmez
Jut.Sek.T-1.36 (Ia)		igidür	nom uġrınta kotrülür aġrlġ bolur yene ol’oḳ
Jut.Sek.T-1.37 (IId)	nom törü yene ol oḳ kişig aġırlayur	igitüt
Jut.Sek.T-1.245 (Ia)	keze yrutı tınlġlarġ	igidür	asġ tusu ḳılur
Jut.Sek.T-1.250 (Ib)	köŋülüg üçün ḳamaġ bodunuġ inçe saḳınur inçe	igidür

BK Bilge Kagan Yazıtı

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

BK D 14	… : ol(u)rtı : ol(u)r(u)p(a)n : türük : / bod(u)n(u)g : yiçe : ėtdı : yiçe :	ig(i)i(t)i	: çıġ(a)ń(ı)g : b(a)y kıltı : / (a)z(ı)g ük(ü)ş : kelti :
BK D 19	türük : bod(u)n : (e)rt(i)n : ökün : kür(e)güŋ(i)n : üç(ü)n :	ig(i)dm(i)ş	: < bilge> ḳ(a)g(a)n(ı)ŋa : (e)rm(i)ş : b(a)r[m(ı)ş :
BK D 35	üds(i)g : ötül(ü)g : ki[şi]	ig(i)dm(i)ş	: (a)l[p ḳ(a)g(a)nıŋa y](a)ŋ(ı)ltı :
BK D 35		ig(i)d(e)y(i)n	: t ey(i)n : s(a)- / k[(ı)nt(ı)m
BK D 38	ol yılkıġ : (a)l(ı)p /	ig(i)t(ti)m	:

TT TT I-X

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

T II Y 36.1.-154–157	… eŋ sewinçlig ol . ḳonşı ḳız utlı-lıġ . ḳop işiŋ yaraġ -lıġ [.] birök kiçig	igitmek	atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr .
T II Y 36.1.-158	kiçig	igitmek	kelti .
T II Y 36 .16. -205	birök bu	igitmek	atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr [.]
T II Y 36 .16. -206–209		igit -mekde	ıçansar etüz ertigei [.] ig aġrıġ -ta yek içkek tarınsar öŋregen aç / . . …

U Uigurica I-IV

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

T. III M. 225-2	… ış-sızın yaşıḳıp adınlar-nıŋ ed tvar üzeki ėsig özin üzüp kntü et’öz--ümin	igidtim	erser .. er yutuzıŋa yazındım erser .. tilin azuk ylġan sav sözledim erser …
U II, T. II, Y., 48-21–38	… arıġ suvda kemişip ölürdüm erser .. adınaġu-nuŋ ėsig özin üzüp kntü özümin	igdilentim	erser .. azu yme suu suulep yarıḳ kedip yaġı sançıp yti ḳılınçın bıçıp y-a …
U II, T. II Y 42.-38–57	… ḳdaġı tınlıġlaraġ suvda kemişip ölürtüm erser atnaġu özin üzüp kntü özümin	igtüledem	erser azu suu suulep yarıġ ketip suvri söŋün sançıp yėti ḫılıçın bıçıp ya …

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Mai.Tek.021.25–28	kenç / / - ... ... ögüŋüztin adrılmışta ... - / sütin emizip	igitdi	beltürtdi ... - ög amranmaḳın bözin ... (yar)lıḳap kede yarlıḳazun
Mai.Tek.022.14–16	ol meniŋ etlig terlig kanlıg et-özimin	igitdi	beltürtti erser.. men ... nomlug et-özin igitdim bel(türttüm)
Mai.Tek.022.14–16	… ig terlig kanlıg et-özimin igitdi beltürtti erser.. men ... nomlug et-özin	igitdim	bel(türttüm)

Man Manichaica I-III

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

T II D 171-151–155	d[in]tarag nigoşakag bilge biligin	ig(i)dür	… … … … neteg yme köz ad[akka] s(e)vüg neteg yme elig agazka s(e)vüg erür
T II D 172a-553	… … … … … … ançulayu k(a)ltı elig oglı teginig av(ı)rtalar eliginte	igidürçe	takı yme inçe k(a)ltı elig tonı uz yuguçı eliginte arı(y)urça takı yme inç …