Derlem sözlüğü · madde
til
Tanım
Bu maddenin tanımı henüz yazılmadı. Aşağıdaki bağlamlar sözcüğün derlemdeki kullanımını gösterir.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): til — yalın hâliyle 119 kez
Çekimli biçimler (28):
Bağlamlar
Bütün geçişler (337) →KB Kutadgu Bilig
237 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 51 | ‘atik erdi aşnu ḳamuġda oza / bayatḳa bütügli köŋül | til | tüze |
| KB 623 | ayıttı ilig tegme türlüg bilig / yanut birdi ay toldı açtı | tilig | |
| KB 1571 | bayudı boḍun hem itildi ili / iligke du’a ḳıldı boḍnı | tili | |
| KB 2692 | ḳızıl | til | kara başḳa yawlaḳ yaġı / bu yawlaḳ yaġıġ bekle inçin salın |
| KB 4329 | ḳara ḳarnı toḍsa | tili | başsırar / basa tutmasa bek özi erk sürer |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
32 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.019.47–55 | … vaybaş şastarlarag arsayın içmiş aryaçntri bodis(a)v(a)t kşi açarı enetkek | tilintin | tohrı tilinçe yara--tmış prtiraḳşit krmavaziki tohrı tilin--(tin) (tü)rk t … |
| Mai.Tek.034.14–18 | … açarı enetkek tilintin tohrı tili--nçe yaratmış.. prtnayaraḳşt açarı tohrı | tilintin | türk tilinçe aḳtarmış mayrtrısimit nom bitigde |
| Mai.Tek.046.10–16 | … igirmi (vityastan) ..... ... künte ilkis(iz) .. - / / tınlıglarnıŋ ajunlug | til-() | ... ... (e)mgek körmiş ... öyü(r) saḳınur |
| Mai.Tek.069.43–48 | … oş suvsuş iç(miş) (kutlug) (aryaçan)ri bodis(a)v(a)t kşi aça(rı) (enetkek) | (tilintin) | (to)hrı tili--nçe (yaratmış) (prtyaraḳşit) (açarı) (tohrı) (tilintin) (tür … |
| Mai.Tek.087.13–20 | … (in) tohrı tilinçe yaratmış ėl balıḳda tugmış pratyaraḳşit kşi açarı tohrı | tilintin | türk tilinçe evirmiş |
AH Atebetü’l-Hakâyık
29 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 41–42 | aya | til | törüt mėdh ötüngil ḳanı men artut ḳılayın şahımḳa anı |
| AH 133–136 | … n til unulmaz yaġı sözüŋ boşlaġ ıḍma yıġa tut tiliŋ yeter başḳa bir kün bu | til | boşlaġı |
| AH 145–148 | ne kim kelse erke | tilindin | kelür tilindin kim eḍgü kim isiz bolur eşit büt bu sözke ḳamuġ taŋda tėn t … |
| AH 153–156 | … sen me ‘umrüŋ könilik öze aġız til bezeki köni söz turur köni sözle sözni | tiliŋni | beze |
| AH 233–236 | … mez köŋülni aḳı er eger tegilmez muradḳa aḳı er teger baḫıllıḳnı ḳanı öger | til | ḳayu aḳılıḳnı ‘am ḫas tözü ḫalk öger |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/20b3 | … eşittimiz taḳı ḫilaf ḳıldımız eşitgil eşitmegüni taḳı küḍezgil bizni tolap | tillerini | taḳı taʿn ḳılu din içinde. eger kim anlar aysalar eşittimiz boyun sudumız … |
| Ku. T. 28/49b2 | … eŋzeki it meŋzeki teg eger kötü[r]se sen anı til çıḳarur azu ḳoḍsa sen anı | til | çıḳarur ol boḍunnuŋ meŋzeki anlar kim yalġan tuttılar biziŋ ayatlarımıznı … |
| Ku. T. 30/87a2 | … gretür aŋar bir yaŋluḳ [til] ol kim ḳışarlar anıŋ birle tazi ermes bu tazi | tili | ol belgülüg. / 104 bütünlükin anlar kim kirtgünmesler taŋrı belgü--leriŋe … |
| Ku. T. 31/42b3 | 27 yeşe bėrgil baġnı | tilimdin | |
| Ku. T. 37/32b2 | … meşġul ḳıldı bizni mallarımız hem boḍnumız yarlıḳatu ḳolġıl bizni ayurlar | tilleri | birle ol kim yoḳ köŋülleri içre ayġıl: kim kim erklig erür sizke taŋrıdın … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 831–836 | … dig ḳılmaḳ-lıġ küçi (kösüni) uġur -ında anın yrlıġ-sız (bolmış ödte) et’öz | til-te | ulatı-lar(-ı) bu yene yügerü turur. |
| Abh.Sho. 988–993 | … tarġarsar-lar yme biligsiz-te ulatı niz-vanı-lar-ıġ起身口意 行turur et’öz-teki | til-teki | köŋül-teki yorıḳ-ı又ḳılınç-ı yme/tėr öŋdünki tüşüt ögredig<-i-niŋ> küçi uġu … |
| Abh.Sho. 1029–1034 | … k tėp munı üçünç üz-e vibakdi üz-e yöre tükedmiş ol nedegin tėptėser et’öz | til-te | ulatı-lar üz-e ögmiş külemiş üçün tŋri burḫan-ıġ tėp. |
| Abh.Sho. 1320–1325 | … k-ta söz-lemeki erser ayayu aġırlayu yükünüp tėgü -çi savıġ ḳaltı tek erür | til-teki | ḳılınç amtı vardi-ta söz-lemeki erser yinçürü töpün yükünüp adaḳ-ın tudmış … |
| Abh.Sho. 1329–1330 | azu-ça yme | til | üz-e uḳıdur-uġ uḳıdu口業低 屈者輕til-teki ḳılınç üz-e eŋidmek töŋidmek yėnik erü … |
Sek Sekiz Yükmek
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.121 (Ia) | tilinteki | bo tört törlüg müninte ḳadaġınta kirer tört | |
| Jut.Sek.T-1.122 (Ia) | törlüg tıdıġsz ḳadaġsz arıġ | til | bulur taḳı yme ḳanyu tınlġ |
| Jut.Sek.T-1.398 (Ia) | burun bilig törtünç | til | bişinç et’öz bilig altınç koŋül |
| Jut.Sek.T-1.408 (Ib) | tili | nom tatıġı tigme |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.1.1.V/8–9 | ///sl’p aġır tsuy ayıġ qılınçlar barça öçer [et’özdeki | t]ildeki | köŋüldeki üç törlüg ay[ı]ġ qı[lınç]ı arın[u]r : |
| Sho.Rosia 3.1.4.R /4–6 | … qata ög [darniġ] // üçer qata sözleser montaġ qılı yéti kün tolsar //[ne] | tileki | küsüşi erser barçanı bulır : |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/2–7 | iki [lakşan] /// [a]t-nıŋ qınınta kizleglig 7) /// o[l] lakşa[n] /// | [t]ili | : qulqaq tilkek-in bürütüp /// kim meniŋ yoqadturz-un ikirç[gü] /// séz-ik … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … 離 et’öz isig öz bö[lülmek /// 滅盡定] 者 öçmek d(i)yan-daḳı-lar-nıŋ et’öz-deki | til-deki | köŋül-deki 行滅 tay[anmaḳlar öçüp yaşamaḳ isig] öz-leri titilmez 不離於暖 isig-l … |
TT TT I-X
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.15-72–76 | uluġ iş ködüg yme ögrüçlüg ermez . kiçig iş kötügler yme büdün ermez . | til | talaşur çasut yoŋaġ tikileşir [.] ed twar saçılur . yala yaŋaru ökliyür [. … |
| T II Y 36.17.-107 | etüz 15. T II Y 36.5. iki ḳırḳ / törügei [.] üntedeçi | til | aġız tapġai [.] |
| T III D 2608.-108 | eş -siz ıduḳ | tiliŋiz | öze . edgü tityük nomluġ rtnig [.] esirkençsizin üleyü yrlıḳatıŋız . |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarU Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II S.2b-9–10 | azunlarıy baru avırdaçı etöz-–deki köŋüldeki | tilteki | ḳılınçlar ol bolmaḳ tėtir |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 343 | Çaġrı birip ḳuşlatu / Tayġan ıdıp tışlatu / | Tilki | toŋuz taşlatu / Erdem bile öglelim |
Aynı gövdeden maddeler
“til” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).