İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yana

490
geçiş
181,6
milyonda
654.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
19
eserde
47
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Küli Çor Yazıtı25.882,4
Kül Tigin Yazıtı31.527,5
Bilge Kagan Yazıtı31.216,5
Tunyukuk Yazıtı21.640,7
Şine Usu Yazıtı108.410,4
Irk Bitig75.397,1
Saddharmapuṇḍarīka Sūtra52.809,0
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)3138,5
Abhidharma (Shogaito)125,2
Manichaica I-III62.914,0
Uigurica I-IV6950,6
TT I-X1392,5
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)4392,7
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası1273.333,9
Kutadgu Bilig2243.044,9
DLT’deki Türkçe parçalar82.757,7
Atebetü’l-Hakâyık51.812,9
Dede Korkut Kitabı6185,0
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi6727,4

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KÇ —
KT D 0,49
BK D 0,49
T —
ŞU —
IB D 0,52
KİP D 0,67
Mait D 0,49
Abh D 0,00
Man D 0,17
U D 0,56
TT D 0,00
ShoR D 0,33
KuT D 0,92
KB D 0,86
DLT D 0,69
AH D 0,67
DK D 0,17
EÇS D 0,84

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKÇKTBKTŞUIBKİPMaitAbhManUTTShoRKuTKBDLTAHDKEÇSToplam
yana2332107531661412722485667490
yaŋa·······2····521··4·14
yańa·12················3

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yana) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yan5326711,167,097,23427,9
ilig5260410,615,897,09327,4
toldı161569,666,143,94106,4
su‘ali11329,437,893,30102,7
ögdülmişke11989,266,273,2775,2
turup111769,085,433,2462,0
araba122898,984,843,3457,8
tandılar8868,836,002,7851,6
kirdi7488,746,652,6251,7
bardı81288,735,432,7645,1
bittiler7568,716,432,6249,4
ögdülmiş92158,714,852,9043,5
terk81518,685,192,7542,4
ḳıldı92788,584,482,8739,0
yandı6288,577,202,4349,4
erte6388,546,762,4345,4
tapa71278,545,252,5837,7
su’ali6428,536,622,4244,1
iligke71578,474,942,5634,7
oḍġurmış6848,425,622,4035,4
ḳarğaram548,379,752,2365,3
dimez588,368,752,2354,8
ma61098,365,242,3832,3
ḳarşıḳa5118,358,292,2350,2
ewre5158,347,842,2346,3
yandru5208,337,432,2242,9
sizler94328,323,842,7931,4
ögdülmişe5268,317,052,2240,0
terkin5328,296,752,2237,7
kiḍin61378,294,912,3729,5
çıḳtı5358,296,622,2136,7
keldi61508,264,782,3628,5
tegme5448,266,292,2134,3
taŋrı139098,253,303,2436,3
törütti5608,225,842,2031,1
anta72908,204,052,4926,3
ḳutı5698,205,642,1929,7
körse51098,104,982,1725,1
aldı62418,074,102,3122,9
topraḳdın428,0610,432,0052,3

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“yana” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (490) →
KB 3825 yana yandru terkin mini ıḍġa ol / eger barmasa sen köŋül koḍġa o …
AH 265–268 yana bir kereklig sözüm bar saŋa ayayın men anı ḳulaḳ tut manŋa …
KB 5149 tilep bulġu ermez tiriglik tuçı / yana yanġu ermez yigitlik küçi
KuT T. 30/65a3 70 taŋrı törütti sizlerni yana öldrür sizlerni sizlerde kimi yandurlur aşaġaraḳ tiriglikke …
EÇS IX Y265b … e döküp cümle asker-i İslâm pür-silâh olup on iki katâr yan yana huccâcı koyup taht-ı revânlar iki tarafda üç kat Türkmân hu …
IB 57 … a)nça biliŋl(ė)r: bu ırk b(a)şınta az (ė)mg(ė)ki b(a)r; kin y(a)na (ė)dgü bolur.
EÇS VI 112b Ve bu şehzâdenin istikbâline çıkan Serdâr Ali Paşa yan yana at başı berâber olup bu pençe-i âfitâb-ı mehtâb şehzâdeyi m …
EÇS IX Y216a … ve bâbü'l-Mütevazzeyn ve bâb-ı Silsilî. Bu kapu iki kat yan yana pirinç kanatlı kapulardır. Bu kapuya Mahkeme kapusu dahi de …
KuT T. 30/96a3 … lükin seniŋ iḍiŋ anlarḳa kim ḳıldılar ėsizlik biligsizlikin yana öknüp yandılar anda kiḍin ol eḍgülük ḳıldılar. bütünlükin s …
KuT T. 35/6a3 49 ḳaçan kim tegse ademiḳa ḳor yas ündeyür bizni yana ḳaçan bėrsemiz aŋa eḍgülük bizdin ayġay: anıŋ üçün bėrildim …