İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

arı- fiil

31 geçiş 11 biçim 9 eser AbhKBUAHManTTSekKuT Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Temizlenmek, arınmak: “bu er ölmeginçe arımaz kiri” bu adamın kiri ölünceye dek arınmaz; “arıġsız arır yumaḳın” kirli yıkanmakla temizlenir; “alḳu ayıġ yavız ajunları artuġraġ arıyu kėtip” bütün kötü varoluşları iyice arınıp gidip. Tanıklar: UKBAH
  2. Açılmak, dağılmak (sis, toz): “tuman toz arıdı, açıldı taŋuḳ” sis toz dağıldı, (göğün) yüzü açıldı. Tanıklar: KB
  3. “arımaġı bolur” arınması olur: “örtüklerniŋ arımaġı bolur” örtülerin arınması olur. Tanıklar: U

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): arı- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • arıdı 15 (Abh, KB, Sek, KuT) · arıḍı 1 (ShoR)

Çekimli biçimler (11):

Man Manichaica I-III

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II D 172a-553 … talar eliginte igidürçe takı yme inçe k(a)ltı elig tonı uz yuguçı eliginte arı(y)urça takı yme inçe k(a)ltı katıklıg al[tu]n kısada arıyurça takı inçe [k(a)ltı] …
T II D 172a-553 … z yuguçı eliginte arı(y)urça takı yme inçe k(a)ltı katıklıg al[tu]n kısada arıyurça takı inçe [k(a)ltı] üstüz kapakug yme yügürügli akıglı suvka k(e)mişip … [ …

Aynı gövdeden maddeler

“arı” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).