Huast sözlüğü · madde
bar- fiil
Tanım
- Gitmek; bir yere varmak, ulaşmak: “anta kėrü barıp” oradan geri gidip; “yaġru barıp, üküş kişi ölt(ü)g” yaklaşıp çok kişi öldün; “teŋri yėrinte barġu yolug aç” tanrı yurduna gidecek yolu aç; “barır men, saŋa ḳaldı ornum” gidiyorum, yerim sana kaldı; “beglerke barma yaġuḳ” beylere yakın gitme; “ḳaçan barsa siz ġanimetler tapa” ganimetlere doğru gittiğinizde; “sü barıŋ” ordu, yürüyün; “tün kün barmaḳı kelmeki” gecenin ve gündüzün gidip gelmesi. Tanıklar: KÇKTBKTMaitKuT2KB2
- Ölmek, göçmek; (bir şey) gitmek, yok olmak: “ḳaġanım uça barmış” babam kağan uçup gitmiş (ölmüş); “ḳılḳ ḳança bardı, uḍu men barayı” (iyi) huy nereye gitti, ardından ben de gideyim; “neçe ḳalmışıḳ hem ḳaçan barmışıḳ” ne kadar kaldığını ve ne zaman göçtüğünü. Tanıklar: KB2
- Yardımcı fiil olarak sürme, yönelme bildirir: “körü barsa” bakıp incelendiğinde; “türk bodun atı yoḳ bolu barmış” Türk halkının adı yok olup gitmiş; “arta barsa” artıp gitse. Tanıklar: OKB2
- “baru” biçimiyle: (-tın/-dın ile) -den beri: “ilki ajuntın baru bu ajunḳategi” önceki varoluştan bu varoluşa dek; “biltükümüzde baru” bildiğimizden beri; (yönelme ile) -e doğru, -e: “maġat ėlke baru yarlıḳadı” Magadha ülkesine gitti; “balıḳka baru yarlıḳadı” kente gitti; (KB) gittikçe: “baru körki artar” gittikçe güzelliği artar; “künde aŋar baru” her gün ona giderek. Tanıklar: HuastMait2UKBDLT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Çekimli biçimleri dizinde ayrı ayrı maddelere dağılmıştı; bu maddede toplandı. Köktürk yazıtlarındaki “igid barġu” (yalan var mı) örneğinde barġu ‘var’ anlamındaki bar sözcüğüyle ilgili olabilir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bar- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bardı 128 (KB, Mait, BK, AH) · barḍı 1 (KB)
- barıgma 4 (KT, BK) · barıġma 1 (O)
- barġuluq 2 (ShoR) · barġuluḳ 2 (Mait)
Çekimli biçimler (87):
bardı 128
barır 94
barsa 53
barıp 43
baru 27
barmış 24
barmiş 22
barġu 22
barayın 18
barur 18
barġıl 15
barmaz 9
bardıŋ 9
bardım 8
barma 8
bardıg 8
barsar 8
barırlar 7
barıġlı 7
bardılar 6
barġalı 6
barġuçı 6
barġay 6
baralım 4
bardaçı 4
bardımız 4
barmasun 4
barmasa 4
barıgma 4
barıŋlar 4
barsu 3
barmaḳ 3
barmışın 3
barayı 3
barḳu 3
barmışta 2
barmaḳıġ 2
baruu 2
barzun 2
barġa 2
barda 2
barġaylar 2
barġuluq 2
barġuluḳ 2
barġusı 2
barmaġay 2
barduḳ 2
barıpan 2
barduḳta 2
barmaḳı 1
barmasu 1
barurlar 1
barmıslarḳa 1
baruġay 1
baryuḳ 1
bardıġız 1
barürlar 1
barduḳuŋ 1
barmışım 1
barġalır 1
barmasunlar 1
bardıŋız 1
bardukınta 1
barmışıġ 1
barġuluġ 1
barmıs 1
barġum 1
barġusuz 1
barmışḳa 1
barduḳı 1
barmaġu 1
barmaġıl 1
barınglar 1
barmadım 1
barmadımız 1
barmaḳları 1
barırbız 1
barsun 1
barırmen 1
barmaḳım 1
barıġlıḳa 1
barıġma 1
barmaḳın 1
barḍı 1
bardamaz 1
baıp 1
barmışıḳ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →Huast Huastuanift
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-4 | antadda-ta | baru | t(e)ŋrim yek ḳılınçıŋa-h anıġ ḳılınçl(ı)ġ şmnu-u ögümüzni-i saḳınçım(ı)znı … |
| T. II D. 178 IV.-4 | … [t(e)ŋrili-i ş]mnulı-ı inili-i içili-i ol [tidim(i)z] erser t(e)ŋrim suida | baru-u | [b]ilmetin t(e)ŋrike igdeyü-ü muntaġ uluġ çulvu-u sav sözledim(i)z erser m … |
| T. II D. 178 III.-2–11 | … yėr [suv ?] y(a)ruḳnuŋ tözi-i yiltizi-i tirneg[üli] t(e)ŋri-i yėringerü-ü | barsar | öŋü[-ü] ḳapıġı-ı kün ai-i t(e)ŋri-i ol bėş t(e)ŋrig boşuġalı yaruḳuġ ḳaraġ … |
| T. M. 303-11 | m(a)nastar ḥırz(a) . . . . yėtinç yme suida | baru-u | [yme yekke içkekke t(e)ŋri tėpen] tınl(ı)ġa[ġ tural(ı)ġaġ ölü]rüp yüküntüm … |
| T. II Y. 60 a.-5–6 | … )nas]tar ḫırz(a) . . . . sekizinç [kirtü t(e)ŋrig arıġ nomuġ] biltükümüzde | baru | . . t(e)ŋrim ėki-i [yiltizig üç ödk]i nomuġ bilt(i)m(i)z . . |
| T. II Y. 60 a.-21–23 | toḳuzunç on ç(a)ḫşap(a)t tutduġumuzda | baru | üç aġzın üç köŋülün . . üç elgin .. bir ḳamaġ özin töketi tutmaḳ k(e)rgek … |
| T. II Y. 60 b.-38–40 | ḫroştag p(a)dwaḫt(a)g t(e)ŋri] .. [t(e)ŋrigerü] | bardaçı | boşuntaçı bėş t(e)ŋri y(a)ruḳın biziŋerü [kelürdi erser] .. biz adruḳ adru … |
| T. II Y. 60 b.-41–46 | … i tür]lüg [pu]şi arıġ nomḳa tüketi bėrü [umadı]m(ı)z [ers]er [t(e)ŋri]gerü | bardaçı | boşuntaçı bėş t(e)ŋri y(a)ruḳın evke barḳḳa [bad(ı)m(ı)z ers]er anıġ ḳılın … |
| T. M. 183-12–14 | … ig[in erksizin arınıp ermegürüp] işke ködügke tıltanı[p yazuḳda boşunġalı] | barmad(ı)m(ı)z | erser .. t(e)ŋrim [amtı] yazuḳda boşunu ötünür [biz |
| T. II D. 178 V.-2–5 | … ki[-i] olurup . baça[ġ] baç[ap t(e)ŋri-i] burḫanḳa bir biligi[n] köŋ[ül]ta | baru | bir yılḳı yazuḳu[muzn]ı-ı [boş]uyu-u ötünmek k(e)rgek erti-i . |
| T. II D. 178 V.-6–5 | … ser . Rückseite. / [bir yılḳı-ı] yazuḳumuznı-ı-h bir b[iligin] köŋ[ü]lte | baru | boşuyu-u-h [ḳolmadımz] erser . neçe eksük k(e)rgek [b]olt[ı-ı] erser . amt … |
| T. II D. 178 VI.-2–6 | … otunç-suz ovutsuz soḳ yek s(e)vdüginçe yorıtuḳ üç[ün] . y(a)vlaḳ yėrgerü-ü | barır | . |
Aynı gövdeden maddeler
“bar” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
bar isim 641barça zamir 413barḳ isim 67barım isim 26bars isim 15barımlıġ sıfat 7barḳın isim 6barnas özel ad 5barçın isim 5bari zarf 4barış isim 4barış- fiil 3baradvaçi özel ad 2barlıḳ isim 2barçuq özel ad 2baranḳa 1bardaḳlar isim 1barik 1barḳlıġ sıfat 1barlıġ 1barnaslıg sıfat 1barımlık isim 1barınur 1barla- fiil 1