KB sözlüğü · madde
çın sıfat
Tanım
- Gerçek, doğru; gerçek olan: “tüzülse tadu çın tiriglik bolur” (bu dört unsur) düzenlenirse gerçek hayat olur; “eger çın erse sizler” eğer doğru söyleyenlerdenseniz; “ilig aydı uḳtum bu söz barça çın” hükümdar dedi: anladım, bu sözün hepsi doğru; “kişi tip titir yorügi çın” insan denmesinin anlamı gerçektir. Tanıklar: KuTKB2
- Gerçeklik, hakikat; “çın kertü” ikilemesiyle: “abidarim şastrtaḳı çın kertü yörügler” Abhidharma şastrasındaki gerçek anlamlar; “ḳolulamışı çın kirtü ḳolulamaḳ tėtir” onun düşünmesi gerçek düşünme denir; “çının yalġanın keḍ ayıt tüp tözin” doğrusunu yalanını, kökünü esasını iyice sor; “çınınça” gerçekte, gerçeğe göre. Tanıklar: KİPAbh2ShoRKB
çının biçimi de burada.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): çın — yalın hâliyle 155 kez
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (113) →KB Kutadgu Bilig
113 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 60 | bu tört iş maŋa tört tadu teg turur / tüzülse tadu | çın | tiriglik bolur |
| KB 352 | kişi iki ajunnı tutsa ḳutun / ḳutaḍmış bolur bu sözüm | çın | bütün |
| KB 763 | kör ay toldı ma bu aġırlıḳ bulup / tapındı bütün | çın | baġırsaḳ bolup |
| KB 868 | yorıġlı bu yalŋuḳ iḍi ök üküş / köni | çın | bütün er maŋa keḍ küsüş |
| KB 873 | eḍgü bolur kör anadın togup / yorır ol köni | çın | kör eḍgü bolup |
| KB 1011 | kimiŋdin eşitgü kerek söz | çını | / sözüg kimke ayġu maŋa ay munı |
| KB 1359 | baġırsaḳ kişi ol kişide | çını | / baġırsaḳ sözi tut beḍütgey sini |
| KB 1724 | negü tir eşitgil yetilmiş yaşı / tiriglikte ḳızraḳ bütün | çın | kişi |
| KB 1863 | ḳılınç oŋ tutar hiç solı yoḳ uḳuş / bütün | çın | turur hiç alı yoḳ uḳuş |
| KB 2038 | sözi | çın | kerek beg ne ḳılḳı bütün / ınansa aŋar ḫalḳ tirilse ḳutun |
| KB 2324 | sözi | çın | kerek bolsa ḳawli bütün / uluġ bolsa yalġan ınanmaz boḍun |
| KB 2585 | bütün | çın | sewigli baġırsaḳ kişi / yaḳın yortsa begke küḍezse başı |
| KB 2608 | baġırsaḳ tapuġçı beg asġın tiler / beg asġın tilegli begin | çın | sewer |
| KB 2744 | iḍi | çın | bütün keḍ kerek er köni / köŋül yaymasa ötrü tutsa munı |
| KB 2776 | saḳış saḳlıḳı | çın | bitig birle ol / bitip ḳoḍsa saḳış ḳapuġ açtı yol |
| KB 2830 | bu işke iḍi | çın | bütün er tile / baġırsaḳ tapuġsaḳ uwutı bile |
| KB 2849 | neçe me bütün | çın | er erse köni / anıŋda bütün çın özüŋ bil munı |
| KB 2859 | könilik kerek hem bütün | çın | ḳılıḳ / köni bolmasa er tüzümez yorıḳ |
| KB 2885 | bütün | çın | baġırsaḳ közi köŋli toḳ / köni bolsa ḳılḳı mesel atġu oḳ |
| KB 2966 | negü tir eşitgil uç ordu ḫanı / boḍunda talusı kişide | çını | |
| KB 3055 | neteg tapnuġay men bu ol | çın | sözüm / aya meŋü muŋsuz bu muŋluġ özüm |
| KB 3192 | uġan ol köni | çın | törü birgüçi / törümiş ḳamuġ ḫalḳḳa yetrür küçi |
| KB 3451 | OḌĠURMIŞ CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / yanut birdi oḍġurmış aydı | çın | ay / negü ol tilekiŋ aya körki ay |
| KB 3747 | bayat kapġı tuttum ḳılur men tapuġ / ḳamuġ ḫalḳ yumıtġu bu ol | çın | ḳapuġ |
| KB 3816 | yalawaçḳa mün yoḳ sözin ḳıymasa / tutuzmış sözüg | çın | tükel sözleşe |
| KB 3937 | bu aymış sözüm | çın | erürmü köre / çın erse hava bas berü kel tura |
| KB 4060 | saŋa söz ayıtsa ötün söz | çını | / cevab birse yarlıġ tegürgil köni |
| KB 4306 | aġırla sini ol aġırlasa | çın | / uçuzla uçuzlasa barma yaḳın |
| KB 4440 | bütün | çın | bolurlar ḳatı yoḳ büki / kişilerke tegmez bularnıŋ yüki |
| KB 4795 | negü tir işitgil süzülmiş kişi / iḍisi bile | çın | tüzülmiş kişi |
| KB 4847 | kim erse bu ḫalıġ bilür erse | çin | / aŋar bolġu ermez bu dünya yaḳın |
| KB 4941 | … DÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / osuġluġ turur | çın | aya ḳutluġ öz |
| KB 5095 | kişi bar ḳalın bol boġuz aġruḳı / köni | çın | baġırsaḳ yok ol ay aḳı |
| KB 5182 | negü tir eşitgil bu ḳarşı saŋa / baḳa körse | çın | oḳ ayur ay toŋa |
| KB 5330 | ikinçi ha‘ifet kerek | çın | bütün / boḍun bulsa inçlik tirilse ḳutun |
| KB 5421 | tünek ol bu dünya içi oḳ yılan / munı koḍ yaruḳ | çın | ajunḳa ulan |
| KB 5620 | kimiŋ köŋli kimke baḳın bolsa | çın | / aŋar bütgü özke yaḳın bolsa çın |
| KB 5873 | saŋa kim yoŋasa eşitgil sözin / | çının | yalġanın keḍ ayıt tüp tözin |
| KB 5878 | bu yalġan kişi birle artar ajun / köni | çın | kişi tut ay elgi uzun |
| KB 6084 | yana aydı ay | çın | baġırsaḳ ḳadaş / barır men uḍu sen kelir sen adaş |
Aynı gövdeden maddeler
“çın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).