bėr- fiil

Tanım

1. Vermek: “ıraḳ erser yablaḳ aġı berür, yaġuḳ erser edgü aġı berür” uzakta isen kötü armağan, yakında isen iyi armağan verir; “teŋri ėl berigme teŋri” ülke veren Tanrı; “teŋri küç birtük üçün” Tanrı güç verdiği için; “isig özin satag yulug bėrip” canını fidye olarak verip; “barça poşı bėriŋ” hepsi sadaka verin; “bayat birge şeksiz saŋa küç” Tanrı sana elbette güç verecek; “kiçiglerke birgü aş içgü yigü” küçüklere yiyecek içecek vermeli; “ḳalı alp atım erse birgül kümüş” adım yiğit ise gümüş ver. Tanıklar: KT3BK2KPMaitKB3
2. (Adlarla) “yanut bėr-/bir-” cevap vermek; “kikinç bėr-” cevap vermek; “yari bėr-” yardım etmek; “destur bėr-” izin vermek; “arḳa bėr-” sırt çevirmek (kaçmak); “köŋül bėr-” gönül vermek: “yanut birdi ögdülmiş” Ögdülmiş cevap verdi; “kikinç bėrü sözlemiş ol” cevap vererek söylemiştir; “tiren arḳa birme yaġıḳa” düşmana sırt çevirme; “öz asġı tiler dostḳa birme köŋül” kendi çıkarını gözeten dosta gönül verme. Tanıklar: AbhKB3
3. (Yardımcı fiil, -u/-ü ile) bir işi başkası için yapmak, lütfetmek: “ayu birdi yol” yolu söyleyiverdi; “kşanti bêrü yarlıḳaŋ” bağışlayıverin; “nomlayu bireyin” öğretivereyim; “tüketi bėrü umadımız” tümüyle veremedik; “birü tur” vermeyi sürdür. Tanıklar: HuastKB2

KB ve öteki eserlerdeki “bir-” yazımı (birdi, birür, birge …) da bu maddede toplandı; yazılışlar metinde olduğu gibi korunur.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): bėr- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

• bėrür 59 (KuT, Mait, KİP) · berür 11 (KT, BK, Abh, ShoR) · bérür 1 (ShoR)
• bėrdimiz 49 (KuT, Mait, Huast) · berdimiz 1 (KuT)
• bėrü 48 (Abh, Mait, Man, Huast) · bêrü 1 (ShoR)
• bėrmiş 21 (Abh, Mait, KuT, O) · bermiş 14 (KT, BK, KÇ)
• bėrürler 18 (KuT, Mait, Abh) · berürler 1 (Abh)
• bėrip 15 (Abh, Mait, U, KP) · bêrip 2 (ShoR) · bérip 1 (ShoR)
• bėrser 12 (Mait, Abh) · bêrser 2 (ShoR)
• bėrti 11 (ŞU, T, Man, O) · berti 1 (BK)
• bėrgen 11 (KuT) · bergen 4 (Mait, KuT)
• bėrtim 11 (ŞU, Man, T, Sü) · bertim 11 (BK, KT)
• bėrmez 6 (KuT, Mait) · bérmez 1 (ShoR)
• birgey 6 (KB, Sek) · birgėy 1 (IB)
• bertük 3 (BK, Mait) · bėrtük 1 (T)
• bėrgeli 3 (Huast, Mait, Abh) · bêrgeli 1 (ShoR)
• bėrmeklig 2 (Abh) · bêrmeklig 1 (ShoR)
• bérelim 1 (ShoR) · bėrelim 1 (Mait)
• bérgü 1 (ShoR) · bergü 1 (KP)

Çekimli biçimler (165):