İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

boş sıfat

Tanım

  1. Boş, serbest, özgür: “boş azad kişi barça eḍgü ḳulı” özgür, hür kişi iyiliğin kuludur; “üç ḳata oḳısar alḳu boş bolur” üç kez okursa hepsinden kurtulur; “tili boş kişi” dili gevşek (boşboğaz) kişi. Tanıklar: SekKBAH
  2. (Suçtan) kurtulmuş, bağışlanmış; “boşunu ötün-” bağışlanma dilemek: “tsuida yazuḳda boş bolayın” günahtan, suçtan kurtulayım; “yazuḳda boşunu ötünürbiz” suçumuzdan bağışlanmayı dileriz. Tanıklar: HuastU
  3. “boşuġ” izin, müsaade: “teŋri teŋrisi burkantın boşug yarlıḳap” Tanrılar Tanrısı Buda’dan izin alıp; “boşuġ birgü” izin vermeli. Tanıklar: MaitKB

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): boş — yalın hâliyle 126 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • boşuġ 6 (KB, ShoR) · boşug 1 (Mait)

Çekimli biçimler (7):

KB Kutadgu Bilig

12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 2307 boş azad kişi barça eḍgü ḳulı / sen eḍgü ḳılu aç könilik yolı
KB 2406 boş azad kişiler muŋar ḳul bolur / bu ḳul can yuluġlar sewinçin ḳolur
KB 2408 küler yüz isig söz ille neŋ tawar / boş azad kişiler bu üçke awar
KB 2495 ya yat baz yalawaç keliş ya barış / boşuġ birgü açıġ olarḳa tegiş
KB 2987 iki türlüg ol bu tapuġ ḳılġuçı / biri boş biri ḳul umınç tutġuçı
KB 2989 boşuġ kör bu tapnur özin ḳul ḳılıp / munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip
KB 2990 boş azad kişi barça eḍgü ḳulı / bularḳa aça birgü eḍgü yolı
KB 2991 boşuġ ḳul bile tutsa bolmaz bu tüz / boşuġ boş teŋi tut ḳuluġ ḳulça üz
KB 2991 boşuġ ḳul bile tutsa bolmaz bu tüz / boşuġ boş teŋi tut ḳuluġ ḳulça üz
KB 2991 boşuġ ḳul bile tutsa bolmaz bu tüz / boşuġ boş teŋi tut ḳuluġ ḳulça üz
KB 4556 boşuġ ḳul ḳılayın tise belgülüg / aḳı bol üle neŋ kötürdüŋ ülüg
KB 6010 sarıġı küçenmiş bolur ay bügü / özini boş utġu terengbin yigü

Aynı gövdeden maddeler

“boş” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).