Derlem sözlüğü · madde
alḳın- fiil
Tanım
- Tükenmek, bitmek, yok olmak: “neçe tirse dünya tüker alḳınur” ne kadar toplanırsa toplansın dünya tükenir, biter; “aġı barım alḳınsar” mal mülk tükenirse; “kişi sözleser saw alḳınur” insan konuşursa söz tükenir. Tanıklar: KPTTKB
- “alḳınġınça” tükeninceye dek, sonuna kadar: “kelmedük öd alḳınġınçaḳadegi” gelecek zaman tükenene dek; “alḳınmaḳai” tükenmez: “tümen klp öd nomlasar alḳınmaḳai” on bin çağ boyunca anlatılsa tükenmez. Tanıklar: AbhU
- (Orhon) yok olmak, mahvolmak: “ḳop anta alḳıntıġ arıltıġ” hepiniz orada tükendiniz, yok oldunuz. Tanıklar: KTBK
- Ömrü tükenmek: “özi yası alġınmıs ol tınlıġnıŋ” ömrü tükenmiş o canlının. Tanıklar: U
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): alḳın- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- alḳınur 8 (KB, TT, Sek, KuT) · alkınur 1 (Mait)
- alḳınmaz 4 (Abh, Sek) · alkınmaz 1 (Mait)
- alḳıntı 2 (T, Mait) · alkıntı 1 (Mait)
- alkınmış 1 (Mait) · alḳınmış 1 (Mait)
- alḳınġınçaḳadegi 1 (Abh) · alḳınġınçaḳaḍegi 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (29):
alḳınur 8
alḳınmaz 4
alḳınsar 4
alḳıntı 2
alḳıntıg 2
alḳınu 2
alkınmaz 1
alkınmış 1
alkıntı 1
alkınur 1
alkınġınça 1
alġınmıs 1
alḫınmadın 1
alḳınmazmu 1
alḳınmazun 1
alḳınmaġay 1
alḳınmaḳai 1
alḳınmaḳdın 1
alḳınmış 1
alḳıntıŋ 1
alḳınġusuz 1
alknur 1
alḳınduḳta 1
alḳınmamaḳlıġ 1
alḳınmaḳ 1
alḳınġuḳa 1
alḳınġınçaḳadegi 1
alḳınġınçaḳaḍegi 1
alḳınıp 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (45) →Abh Abhidharma (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 201–202 | tuġurmazun-lar erinmek ermegürmekig kelmedük öd | alḳınġınça-ḳadegi | tutdaçı söz-ledeçi bışrunu yörıdaçı-lar birdemleti üzülmez-ün kesilmezün t … |
| Abh.Sho. 709–710 | tüz-ün yol-ta alḳu niz-vanı-lar-nıŋ pirapdi-sı barça tarıḳu | alḳınu | tükedür ikileyü bar ḳayu pirapdi :: |
| Abh.Sho. 3346 | bu aḳıġ-sız bilge bilig-te inçip bolur tudulup öçmek | alḳınmamaḳ-lıġ | mün ḳadaġ. |
| Abh.Sho. 3452–3454 | … lış -maḳ bulġalışmaḳ-ı iki kşan-lar-ta alḳu niz-vanı-lar bir ödte tarıḳsar | alḳınsar | ödrü birgerü boşġud-suz bolġu kergek nedegin bolur öŋdünki üç ḳud-lar. |
| Abh.Sho. 3718–3720 | kelmedük ödki alḳu bilig-ler ėyin kezigçe turup | alḳınduḳ -ta | tüz-ün yol öz-in ök turup öz-in ök tanuḳ-layur nirvan-ıġ birök söz-leser a … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.005.47–49 | ... | alkınġınça | tınlıglar ta(mu) ... -ta ulatı edgü kılınçt- ... -lar erser.. |
| Mai.Tek.006.14–16 | arka ... amal nırvan bult- ... nomlug şazın / - ... ... - yitilür | alkınur | .. |
| Mai.Tek.028.10–14 | … . / / arka üdün oŋmaz kavrılmaz kut küçinte tıdıgsız tut / / - ... yėme | alkınmaz | .. |
| Mai.Tek.103.27–36 | … er ertser ança ança edgülüg öz--leri teŋri meŋileri erter barır kaltı yaġı | alkınmış | yula teg taŋ başıntaḳı uyaḳur yulduzlar teg basa basa teŋri yėrintin tayar … |
| Mai.T-11.10a.23–25 | sansar-daḳı emgek alḳu | alḳıntı | .. eŋ mıntın üç tamuluġlar emgeklerinte inçke te[g]diler .. |
KB Kutadgu Bilig
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlarU Uigurica I-IV
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-18–19 | tümen klp öd nomlasar | alḳınmaḳai | ḫuanşı im pusar atın ata--miş oġrınta edgü ḫılınçlġ asıġı tususı antaġ tėt … |
| U II, T. III M. 185.-27–36 | … g kedip baçaġ-ta turup miŋ ḫata bu darnı-nı[!] sözleser anta kin özi yas-ı | alġınmıs | ol tınlġ-nıŋ yana özi yas-ı usanmaġ-ı bolur .. |
| U II, T. II, Y., 48-52–53 | kşanti ḳılıp ḳılınçım arımadı | alḫınmadın | ḳalır erser adiştit üze tuta teginür-mn .. |
TT TT I-X
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 2. -32 | kişi sözleser saw | alḳınur | . yol azsar ew tapmaz [.] |
| T II Y 36 .16. -204 | tebreser | alḳıntıŋ | [.] tebremeser yegediŋ [.] |
| T III 2602-64 | apam birög munıteg [.] arıġ nomlap ḳotmasar . amtıḳategii yėrtinçü. | alḳınmazmu | ertii |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 30/83b2 | 96 nė kim sizlerniŋ üsküŋüzde ol tüker | alḳınur | nė kim taŋrı üskinde turur ḳaldaçı ol yanut bėrgey ök men anlarḳa kim seri … |
| Ku. T. 31/89b2–3 | … k aydı: ey adem nek yolçılayın mu sėni cavidanelıḳ yiġaçı üze hem mülk üze | alḳınġusuz | |
| Ku. T. 34/67a3 | 54 bu biziŋ ruzimiz yoḳ aŋar | alḳınmaḳdın |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 7.2 /193 | alḳu a[ḳıġlar | alḳınıp | :: |
| Sho.Rosia 7.2 /281–290 | … 待遠使命来往 kütdürgülük ıraḳ-taḳı bar kel ḳ[ı]l[taçı-] larıġ 至初夜盡 baştınḳı yam | alḳınġu-ḳa | tegdük-te 中夜[已盡 ortun-] ḳı yam ’erte tükedtük-te 輙復開門 t(e)rkin tavratı y[a … |
| Sho.Rosia 8.3 /255–256 | kelmedük üd-ler-niŋ uç-ı ḳıdıġ-ı | alḳınġınça -ḳaḍegi | tutçı üz-ük-süz ulalu sapılu turup örüg amıl 不動 -in turġu nom meŋi-sin teg … |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.76 (IIc) | yavlaḳ bilig barça alḳu | alḳınur | söner amrılur edgü ögli köŋül |
| Jut.Sek.T-1.206 (Ia) | tegşilmez artmaz buzulmaz | alḳınmaz | yoḳadmaz ol burḫanlarnŋ |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarO Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 8 | ḳaŋım Şad ança ötünmiş Teŋriken | al[ḳınmaz(u)n | bodu]n anta [ḳut] ermezke t(u)ş[ulmaz(u)n ]……. |
KT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 9 | … (ı)ŋ(ı)n : s(a)bin : (a)lm(a)tin : yėr s(a)yu : b(a)rd(ı)g : ḳoop (a)nta : | (a)lḳ(ı)nt(ı)g | : (a)r(ı)lt(ı)g : |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 7 | … ı)ŋ(ı)n] s(a)bin : (a)lm(a)tin : yėr : s(a)yu : b(a)rd(ı)g : ḳoop (a)nta : | (a)lḳ(ı)nt(ı)g | : (a)r(ı)l[t(ı)g] (a)n[ta ḳ(a)lm[(ı)şı] yėr [s(a)y]u : ḳoop : toru : ölü : … |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 3 | … (ı)ḳdük üç(ü)n : t(e)ŋri: öl t(ė)- / m(i)ş (e)r(i)nç : türk bod(u)n : ölti | (a)lḳ(ı)ntı | : yoḳ boltı : türk : sir bo- / d(u)n: y(ė)rinte |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 93 | miŋ tümen klp öd nomlasar taḳı | alḳınmaġay |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 82 | Ḳışḳa itin kelse ḳalı ḳutluġ yay / Tün kün keçe | alknur | öḍlek bile ây |
Aynı gövdeden maddeler
“alkın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).