Derlem sözlüğü · madde
balıḳ isim
Tanım
- Kent, şehir: “balıḳ uluşug” kenti ve ülkeyi; “toġu balıḳda süŋüşdümiz” Toğu kentinde savaştık; “şantuŋ balıḳḳa, taloy ügüzke tegmiş yoḳ ermiş” Şantung kentine, denize ulaşan olmamış; “balıḳdaḳı taġıḳmış, taġdaḳı inmiş” kentte olan dağa çıkmış, dağda olan inmiş; “ulusuġ balıḳıġ ėki yartım ḳıltım erser” ülkeyi, kenti ikiye böldümse; “uluş sayu balḳ sayu” her ülkede, her kentte. Tanıklar: KTBK2TSekMaitU
- Balık: “balıḳ ḳudruḳındın ḳozı burnıŋa” Balık burcunun kuyruğundan Koç burcunun burnuna; “ḳaltı balak suv içre yüzerçe” balığın suda yüzmesi gibi. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): balıḳ — yalın hâliyle 430 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- balık 391 (EÇS, Man) · balıḳ 38 (Mait, KB, Abh, BK) · balıq 1 (ShoR)
- balıḳḳa 6 (U, Mait, KP, Abh) · balıḳka 5 (T, Mait, O)
- balıqtaqı 1 (ShoR) · balıḳtaḳı 1 (Mait)
- balıḳdakı 1 (BK) · balıḳdaḳı 1 (KT)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (87) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
37 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.57–61 | … ŋridem kutı küçi çog yalınları aşıl--maḳı bolzun teŋridem közin berü kayıp | balıḳ | uluşug burkan şazının kop adada küyü küzedü tutmaḳı bolzun.. |
| Mai.Tek.029.01–06 | … i balıḳ teŋr(i) ... yiti kat altunın kü(müşin) (vayturin) sapririn itiglig | balıḳ | kent--leri bolur tört erdnilig kerpiçlerin yapmış yėti kat karımları bolur … |
| Mai.Tek.045.13–15 | turkaru antag küsüşüm er(ür) toyın bolayın / d- ... tėp.. amtı | balıḳ | uluş ... / / / d / - ... |
| Mai.Tek.060.20–22 | yėme bir oġurda ... aġarlag içlig udçı kızı ... - / / / / satġalı | balıḳka | baru (yarlıḳadı).. |
| 4a-2–6 | ol | balıḳlar | ara taluy ögüz ortusınta sumir taġ turmış osuġluġ ḳopta ḳutluġ alḳuda adru … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2282 | andaġ atlġ | balıḳ-ta | andaġ atlġ orun-ta andaġ atlġ ötde. |
| Abh.Sho. 2488 | balıḳ | . | |
| Abh.Sho. 2493–2496 | kėn bar erti balıḳ-çı kişi anıŋa san-ı mıŋ | balıḳ | tudġu tıldaġ-ında basa toor yadıp此魚拽之不出bu balıḳ-ıġ tar -tıp ündürmetin kėn … |
| Abh.Sho. 2499 | orun töldep oluru tüketdükte oḳıyu ol | balıḳ-ıġ | söz -ledi dripidakė-y-a sen neçük’ol. |
| Abh.Sho. 2502 | adı ködrülmiş nomladuḳ-ta öŋreki ajun-taḳı tıldaġ-ın ol | balıḳ | köŋül-inde tuġurup ökünmek ḳınanmaḳ-ıġ. |
BK Bilge Kagan Yazıtı
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 4 | bir yılḳa : beş yolı : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : (e)n ilk : toġu | b(a)lıḳda | : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : |
| BK D 11 | … e)r(i)n : t(a)ş[(ı)k]m[(ı)ş t(a)şra] yo[rı]yur tėy(i)n : kü (e)ş(i)d(i)p : | b(a)lıḳd(a)kı | : t(a)ġıḳm(ı)ş: t(a)gd(a)kı inm(i)ş : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r : bolm … |
| BK D 28 | ot(u)z : y(a)ş(ı)ma : b(e)ş | b(a)lıḳ | / : t(a)pa : sül(e)d(i)m : |
| BK D 28 | b(e)ş | b(a)lıḳ | : (a)nı / üç(ü)n : ozdı: |
| BK D 30 | bir yılḳa : tört : yolı : süŋ(ü)şd(ü)m : (e)ŋ ėlki : toġu : | b(a)lıḳda | : süŋ(ü)şd(ü)m : toġla : / üg(ü)z(ü)g : yüz(ü)ti : k(e)ç(i)p : süsi [ ] (e … |
Sek Sekiz Yükmek
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.07 (IIc) | nomluġ törülüg | balıḳta | kiŋ alḳıġ orduda ontın |
| Jut.Sek.T-1.9 (IIc) | ------ emgek [ ]ler uluş --- | balıḳ | sayu kim begleri |
| Jut.Sek.T-1.138 (IIc) | burḫan bolurlar klp ödi uluġ tolu atlġ uluşı | balıḳı | ḳıdıġsız |
| Jut.Sek.T-1.257–258 (Ia) | uluş sayu | balḳ | sayu birür ol --- kim amtı işletirler tolu tip tüz tip bütmek |
| Jut.Sek.T-1.427 (Ib) | uluşı | balıḳı | bulunçsuz buçġaḳsız tip ḳamaġ bodunı turḳaru bodisvt- |
KB Kutadgu Bilig
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 66 | yaşıḳ yandı bolġay yana ornıŋa / | balıḳ | ḳudruḳındın ḳozı burnıŋa |
| KB 141 | basa keldi oġlaḳ könek hem | balıḳ | / bular toġdı erse yarudı ḳalıḳ |
| KB 5366 | uçuġlı yorıġlı suw içre | balıḳ | / ḳutulmaz seniŋdin aya sarp ḳılıḳ |
| KB 5418 | bu | balıḳ | bilirde uḳuşluġ kişi / negü teg uḍır inç neteg yir aşı |
| KB 5430 | negü tir eşitgil ay ḳılḳı arıġ / bu öḍlek oḳı birle köŋli | balıḳ |
U Uigurica I-IV
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … ḳatılıp ı-duḳ ḳutluġ tınlġ-lar-ġa trs yaŋluḳ saḳınç saḳıntım erser ulusuġ | balıḳıġ | ėki yartım ḳıltım erser balıġ-tın balıḳ-ḳa ulus-tın ulus-ḳa ėltin ėlke tiŋ … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … luḳ saḳınç saḳıntım erser ulusuġ balıḳıġ ėki yartım ḳıltım erser balıġ-tın | balıḳ-ḳa | ulus-tın ulus-ḳa ėltin ėlke tiŋçi paḫuaiçı bolup yorıtım erser .. bu munçu … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | … ıduġ ḫutluġ-larġa trs yrrılġ (yrlıġ) yaŋıluḳ saġınç saġıntım erser ulusuġ | balıḳıġ | ėki yartam ḫılu turḳurtum erser balıġtın balıḳḳa ėltin ėlke tegürgüçi yorı … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | … ınç saġıntım erser ulusuġ balıḳıġ ėki yartam ḫılu turḳurtum erser balıġtın | balıḳḳa | ėltin ėlke tegürgüçi yorıtım erser bu munçulayu üküş türlüg tınlıġlaraġ in … |
T Tunyukuk Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 15 | … ürk bod(u)n : ḳı[l(ı)n- / g](a)lı: türk ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)rġ(a)lı: ş(a)ntuŋ | b(a)lıḳ(k)a | : t(a)loy üg(ü)z- / ke: t(e)gm(i)ş yoḳ (e)rm(i)ş : ḳ(a)ġ(a)n(ı)ma: öt(ü)n( … |
| T 15 | ş(a)ntuŋ | b[(a)lıḳ(k)a] | t(a)loy [üg(ü)zk] e : t(e)gürt(ü)m : üç ot(u)z b(a)lıḳ : / sıdı: usın bunt … |
| T 15 | ş(a)ntuŋ b[(a)lıḳ(k)a] t(a)loy [üg(ü)zk] e : t(e)gürt(ü)m : üç ot(u)z | b(a)lıḳ | : / sıdı: usın bunt(u)tu : yurtda : y(a)tu ḳ(a)lur (e)rti: t(a)bġ(a)ç ḳ(a) … |
TT TT I-X
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-5–9 | toz topraḳ özin söndi . öŋdün kidin yėr öz tapıŋça [.] küntün taġ-tın | balıḳ | uluş kentü köŋlüŋçe . asra atıŋ yigedtiŋ . kiçig atıŋ bedütüŋ . kim bolġai … |
| T II Y 36.15-66–69 | adaŋ ertgei edgü kelgei . bu ırḳ kim-ke kelser süü-de erser sançıtur . | balıḳda | erser ḳorayur . buyan edgü ḳılınç ḳılġu ol . birök bu ḳatḳa birmek atlġ ır … |
| T III D 2599-87–93 | … armış köŋül-lüg monḳul . . . [.] . . ḳıfırḳaḳ saran-lar . talui ögüz-tekii | balıḳlar | [.] . . . ünkürintekii yek oŋjın-lar . ///mz /k/integ/ . . . . . [.] taḳıı … |
KP Kalyanamkara Papamkara
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP I-2 | balıḳ | taştın tarıġçı-laraġ körür ėrti | |
| KP III-5–8 | … ıġ ḳılınçlıġ(=lar?) ḳılmışın körüp ertüŋü buşuş-luġ ḳadġu-luġ bolup ıġlayu | balıḳ-ḳa | kirdi .. |
| KP XVII-1–2 | talım | balıḳ | oduġ ėrken saḳlamadın tuşar |
KT Kül Tigin Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 12 | … r(i)n : t(a)ş(ı)km(ı)ş : t(a)şra : yor(ı)yur : tėy(i)n : kü (e)ş(i)d(i)p : | b(a)lıḳd(a)ḳı | : t(a)ġıḳm(ı)ş : t(a)gd(a)ḳı : inm(i)ş : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r bol … |
| KT K 8 | … g(i)n : (a)z y(a)ġ(ı)zin : bin(i)p : t(e)gdi : (e)ki (e)r(i)g : s(a)nçdı : | b(a)lı(k)a | / : b(a)s(ı)kdı : ol sü : (a)nta öl[ti] : |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173d-359–365 | k(a)ltı o:t kurug otuŋug köyür-gürçe t(a)kı k(a)ltı | balak | suv içre yüzerçe k(a)ltı urug evin yöpük yėrde örerçe ançulayuma az yek et … |
| T II D 172a-548–550 | biz az(a)nd sözleyin öŋreki ertmiş ödün bir ulug | balık | bar erti |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 28/39b2 | … ryaḳa keligli ançada haddin keçtiler şenbe içinde ançada kelür erdi olarḳa | balıḳları | şenbe künleri körünü sürügün ol kün şenbe ḳılmaz erdiler kelmez erdi olarḳ … |
| Ku. T. 34/38b2 | 142 yuttı anı | balıḳ | ol melametlıġ |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 258 | Balçıḳ | balıḳ | yuġrulur / Çıġay yawuz yıġrılur / Erŋekleri oġrulur / Oḍġuç bile ewrişür |
| DLT I, 73 | Etil suwı aḳa turur / Ḳaya tüpi ḳaḳa turur / | Balıḳ | telim baḳa turur / Kölüŋ taḳı (ol) küşerür |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.2.1.V/7 | ikinti örüg [uzatı é]lde edgü | balıq | uluşta tuġar : |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … tasın anas[ın] /// 10) /// çḫşpt-ıġ 颇聞四文 neçök ol eşid[ür mü] 11) üç qıdıġ | balıq-taqı | ıraq el-teki /// 11) [ulatı adın] üç qıdıġ yérdeki kişi-lerig |
KÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 12 | Beş | Balıḳda | tört sü[ŋüş s]üŋüşdökde Küli Çor oplayu tegip bulġayu / [Tab]ġaçḳa bunça s … |
O Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 9 | ḳam[ıl] | balıḳ(k)a | tegdim ḳunladım altım süsi kelti ḳar(a)s(i)n y(ı)gdım begi ḳaçdı |
ŞU Şine Usu Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU B 5 | … n] tėdi .. içıḳmedi (...) m kö/ü ançıp sçgn sog[da]k tabġaçḳa seleŋede bay | balıḳ | yapıtı bėrtim |
Aynı gövdeden maddeler
“balık” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).