Man sözlüğü · madde
bėr- fiil
Tanım
- Vermek: “ıraḳ erser yablaḳ aġı berür, yaġuḳ erser edgü aġı berür” uzakta isen kötü armağan, yakında isen iyi armağan verir; “teŋri ėl berigme teŋri” ülke veren Tanrı; “teŋri küç birtük üçün” Tanrı güç verdiği için; “isig özin satag yulug bėrip” canını fidye olarak verip; “barça poşı bėriŋ” hepsi sadaka verin; “bayat birge şeksiz saŋa küç” Tanrı sana elbette güç verecek; “kiçiglerke birgü aş içgü yigü” küçüklere yiyecek içecek vermeli; “ḳalı alp atım erse birgül kümüş” adım yiğit ise gümüş ver. Tanıklar: KT3BK2KPMaitKB3
- (Adlarla) “yanut bėr-/bir-” cevap vermek; “kikinç bėr-” cevap vermek; “yari bėr-” yardım etmek; “destur bėr-” izin vermek; “arḳa bėr-” sırt çevirmek (kaçmak); “köŋül bėr-” gönül vermek: “yanut birdi ögdülmiş” Ögdülmiş cevap verdi; “kikinç bėrü sözlemiş ol” cevap vererek söylemiştir; “tiren arḳa birme yaġıḳa” düşmana sırt çevirme; “öz asġı tiler dostḳa birme köŋül” kendi çıkarını gözeten dosta gönül verme. Tanıklar: AbhKB3
- (Yardımcı fiil, -u/-ü ile) bir işi başkası için yapmak, lütfetmek: “ayu birdi yol” yolu söyleyiverdi; “kşanti bêrü yarlıḳaŋ” bağışlayıverin; “nomlayu bireyin” öğretivereyim; “tüketi bėrü umadımız” tümüyle veremedik; “birü tur” vermeyi sürdür. Tanıklar: HuastKB2
KB ve öteki eserlerdeki “bir-” yazımı (birdi, birür, birge …) da bu maddede toplandı; yazılışlar metinde olduğu gibi korunur.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bėr- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bėrür 59 (KuT, Mait, KİP) · berür 11 (KT, BK, Abh, ShoR) · bérür 1 (ShoR)
- bėrdimiz 49 (KuT, Mait, Huast) · berdimiz 1 (KuT)
- bėrü 48 (Abh, Mait, Man, Huast) · bêrü 1 (ShoR)
- bėrmiş 21 (Abh, Mait, KuT, O) · bermiş 14 (KT, BK, KÇ)
- bėrürler 18 (KuT, Mait, Abh) · berürler 1 (Abh)
- bėrip 15 (Abh, Mait, U, KP) · bêrip 2 (ShoR) · bérip 1 (ShoR)
- bėrser 12 (Mait, Abh) · bêrser 2 (ShoR)
- bėrti 11 (ŞU, T, Man, O) · berti 1 (BK)
- bėrgen 11 (KuT) · bergen 4 (Mait, KuT)
- bėrtim 11 (ŞU, Man, T, Sü) · bertim 11 (BK, KT)
- bėrmez 6 (KuT, Mait) · bérmez 1 (ShoR)
- birgey 6 (KB, Sek) · birgėy 1 (IB)
- bertük 3 (BK, Mait) · bėrtük 1 (T)
- bėrgeli 3 (Huast, Mait, Abh) · bêrgeli 1 (ShoR)
- bėrmeklig 2 (Abh) · bêrmeklig 1 (ShoR)
- bérelim 1 (ShoR) · bėrelim 1 (Mait)
- bérgü 1 (ShoR) · bergü 1 (KP)
Çekimli biçimler (165):
birdi 226
birse 60
bėrür 59
bėrdi 50
birsü 49
bėrdimiz 49
bėrü 48
birür 48
birge 34
bėrürmiz 26
bėrgil 26
bėrmiş 21
bėrmek 18
birgü 18
bėrürler 18
birme 16
bėrse 15
bėrip 15
bermiş 14
birdim 14
birgil 13
birdiŋ 12
bėrser 12
bėrgey 12
bėrti 11
berür 11
birmez 11
bėrgen 11
birip 11
bėrtim 11
bertim 11
bėriŋ 10
bėrgelir 10
birmese 9
bėriŋler 9
birmiş 8
bireyin 7
birmegü 6
bėrmez 6
birmişin 6
birü 6
bėrzün 6
birgey 6
birigli 6
bertimiz 5
bėrdiler 5
bėrdim 5
bėrigli 5
bėrigliler 5
bėrseler 5
birürler 5
birmegil 4
bėrdiŋ 4
birgüke 4
bergen 4
bėreyin 3
bertük 3
bėrgeymiz 3
bėrgeli 3
bėrmeki 3
bėrmekiniŋ 3
bėrmedi 3
bėrmişniŋ 3
birdiler 3
birmedi 3
birmedim 3
birtük 2
bireyi 2
bėrmedimiz 2
birmişindin 2
bėrgülük 2
bėrgüçilerke 2
bėrmekke 2
bėrmeklig 2
birmegen 2
bėrmezler 2
birgeler 2
bėrgenler 2
birsüni 2
bėriglilerke 2
berigme 2
bėrdiŋiz 2
birmegeymü 2
bireyn 2
bêrip 2
bêrser 2
bėrdeçi 2
birmediŋ 2
bėrgenge 1
bėreŋ 1
birmişiŋe 1
birgeli 1
birseler 1
berdimiz 1
bėrgenke 1
birdüki 1
bėrgenlerde 1
bėrgenlerdin 1
bėrgetiler 1
bėrgetimiz 1
birmedimü 1
bėrgeyler 1
birtiŋiz 1
birtrür 1
bėrginçeke 1
birgeyler 1
bėrgüçi 1
bėrgüçiler 1
birtükgerü 1
birtükkerü 1
birdükinde 1
bėriglilerde 1
bėriglilerdin 1
birmegey 1
berürler 1
birürmn 1
bérelim 1
bérgü 1
bėrmedim 1
bérip 1
… ve 45 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (13) →Man Manichaica I-III
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 173b1-2 | ekinti yme k(a)mag t(e)ŋri yernin eseŋüsin | bėrti | |
| T. II D. 173b1-3 | üçünç edgü umug | bėrti | |
| T. II D. 173b1-8–12 | inçe k(a)ltı suv ı ıgaç kapagın yėrde aça | bėrürçe | ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike beş t(e)ŋrike kapagın aça … |
| T. II D. 173b1-8–12 | … ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike beş t(e)ŋrike kapagın aça | bėrdi | |
| T I - 52–53 | ş(i)mnug neçökleti ölürdi tėp sezik ay(ı)tsar inçe kikinç | bėrgil | |
| T I - 54–56 | ş(i)mnu öz tilin tegşürüp kamag yeklerke inçe tėp tanuklayu sav | bėrdi | |
| T II D 176-83–86 | amrak oglanım öŋ sakınıŋ ol ozakı sav yörüglerin kim m(e)n sizlerke ayu | bėrtim | |
| T II D 176-88–98 | … ri üçünç [arı]g nom kutı kim k(e)ntü ol k(a)mag nom eligi yme sizlerke ayu | bėrtim | |
| T II D 176-106–109 | … bilge biligig m(e)n sizlerke üküş körkün üküş yörügün tanukun sözleyü ayu | bėrtim | |
| T II D 171-174–225 | … köni kertü yaŋlag türülüg üç üdki ad(ı)rtlag üdürtlüg [y]örüglüg tirig öz | bėrigli | y(a)ruk t(e)ŋri yėriŋe tegürdeçi noşda tataglagrak t(e)ŋridem bilge bilig … |
| T II D 173d-337 | ogul kız | bėrü | umagay |
| T II D 173b2-384–388 | yme m(e)şiha burhan kėrtgünyük buşi | bėrigli | özütin tilegli kişilerig k(e)ntünüŋ edgü öglisiŋe edgü ögli tėp atadı inçe … |
| T II D 173b2-401–408 | ol eşmer yek sanlag agıg bar(ı)mag ataŋ anıg muŋlug dintarka buşi | bėreŋ | açın(ı)ŋ agrın(ı)ŋ yme tolturuŋ ol m(e)ŋülüg bar(ı)mlık agılıkıŋ(ı)z-ka ym … |
Aynı gövdeden maddeler
“ber” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).