Mait sözlüğü · madde
bar- fiil
Tanım
- Gitmek; bir yere varmak, ulaşmak: “anta kėrü barıp” oradan geri gidip; “yaġru barıp, üküş kişi ölt(ü)g” yaklaşıp çok kişi öldün; “teŋri yėrinte barġu yolug aç” tanrı yurduna gidecek yolu aç; “barır men, saŋa ḳaldı ornum” gidiyorum, yerim sana kaldı; “beglerke barma yaġuḳ” beylere yakın gitme; “ḳaçan barsa siz ġanimetler tapa” ganimetlere doğru gittiğinizde; “sü barıŋ” ordu, yürüyün; “tün kün barmaḳı kelmeki” gecenin ve gündüzün gidip gelmesi. Tanıklar: KÇKTBKTMaitKuT2KB2
- Ölmek, göçmek; (bir şey) gitmek, yok olmak: “ḳaġanım uça barmış” babam kağan uçup gitmiş (ölmüş); “ḳılḳ ḳança bardı, uḍu men barayı” (iyi) huy nereye gitti, ardından ben de gideyim; “neçe ḳalmışıḳ hem ḳaçan barmışıḳ” ne kadar kaldığını ve ne zaman göçtüğünü. Tanıklar: KB2
- Yardımcı fiil olarak sürme, yönelme bildirir: “körü barsa” bakıp incelendiğinde; “türk bodun atı yoḳ bolu barmış” Türk halkının adı yok olup gitmiş; “arta barsa” artıp gitse. Tanıklar: OKB2
- “baru” biçimiyle: (-tın/-dın ile) -den beri: “ilki ajuntın baru bu ajunḳategi” önceki varoluştan bu varoluşa dek; “biltükümüzde baru” bildiğimizden beri; (yönelme ile) -e doğru, -e: “maġat ėlke baru yarlıḳadı” Magadha ülkesine gitti; “balıḳka baru yarlıḳadı” kente gitti; (KB) gittikçe: “baru körki artar” gittikçe güzelliği artar; “künde aŋar baru” her gün ona giderek. Tanıklar: HuastMait2UKBDLT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Çekimli biçimleri dizinde ayrı ayrı maddelere dağılmıştı; bu maddede toplandı. Köktürk yazıtlarındaki “igid barġu” (yalan var mı) örneğinde barġu ‘var’ anlamındaki bar sözcüğüyle ilgili olabilir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bar- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bardı 128 (KB, Mait, BK, AH) · barḍı 1 (KB)
- barıgma 4 (KT, BK) · barıġma 1 (O)
- barġuluq 2 (ShoR) · barġuluḳ 2 (Mait)
Çekimli biçimler (87):
bardı 128
barır 94
barsa 53
barıp 43
baru 27
barmış 24
barmiş 22
barġu 22
barayın 18
barur 18
barġıl 15
barmaz 9
bardıŋ 9
bardım 8
barma 8
bardıg 8
barsar 8
barırlar 7
barıġlı 7
bardılar 6
barġalı 6
barġuçı 6
barġay 6
baralım 4
bardaçı 4
bardımız 4
barmasun 4
barmasa 4
barıgma 4
barıŋlar 4
barsu 3
barmaḳ 3
barmışın 3
barayı 3
barḳu 3
barmışta 2
barmaḳıġ 2
baruu 2
barzun 2
barġa 2
barda 2
barġaylar 2
barġuluq 2
barġuluḳ 2
barġusı 2
barmaġay 2
barduḳ 2
barıpan 2
barduḳta 2
barmaḳı 1
barmasu 1
barurlar 1
barmıslarḳa 1
baruġay 1
baryuḳ 1
bardıġız 1
barürlar 1
barduḳuŋ 1
barmışım 1
barġalır 1
barmasunlar 1
bardıŋız 1
bardukınta 1
barmışıġ 1
barġuluġ 1
barmıs 1
barġum 1
barġusuz 1
barmışḳa 1
barduḳı 1
barmaġu 1
barmaġıl 1
barınglar 1
barmadım 1
barmadımız 1
barmaḳları 1
barırbız 1
barsun 1
barırmen 1
barmaḳım 1
barıġlıḳa 1
barıġma 1
barmaḳın 1
barḍı 1
bardamaz 1
baıp 1
barmışıḳ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (60) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
60 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.13–19 | muna ertimlig et-özümüz ertip | barsar | al(ku) ed tavar barça tolp karılsar alp bulġu--lug kişi et-özin bulmışım y … |
| Mai.Tek.00204–00206 | … e tayar ol antag (nız)vanı basınçıŋa ulınıp kentü (et)özin ölürüp nırvanka | barır | .. |
| Mai.Tek.003.44–46 | taḳı teŋri teŋrisi burkan nırvanka | barmışta | kin şazanta ulug tusu kıltı--lar.. |
| Mai.Tek.005.17–19 | tagda | barıp | çinaġantik atlıg ... -up başlarıŋa saçıp isig (özlerin ozġuru yarlı)kadı n … |
| Mai.Tek.010.05–06 | taḳı saŋa buşı tavar kergek erser badari bramannaŋ (ev)iŋe | barıp | buşı kolġıl.. |
| Mai.Tek.010.07–11 | bu savıg ėşidip niridani bramn yaġış--lıg yėrdin ünüp | bardı | .. anta ötrü badari bramn kentü evinte (o(luru kök kalıḳda kalır teg ... |
| Mai.Tek.012.49–55 | et-özümteki küçümin sen karımaḳ ėlitü | bardıŋ | kaŋa yatzun bükün ... ınaru / bė(rü) siz köŋülin k- ... tözün maytrı körün … |
| Mai.Tek.014.01–03 | … son = 218⟧ ... ar / / - ... ... - / / / sav s / / ... ... - / / oḳ itlinip | bardı | .. |
| Mai.Tek.016.29–31 | y-a yine maġat ėl(ke) | (baru) | yarlıḳadı anta sinayani bra(man)nıŋ suzaḳ / / ... -kı nant nantapala naġa … |
| Mai.Tek.019.14–25 | … -öz--in baḳşısı badarıḳa ol sav--larag ögrünçü ėştürgeli dkşanpt ilke önüp | bardı | anta ötrü ayagka tegimlig teŋri (teŋrisi) burkan tözün maytrı bo(disvt) ba … |
| Mai.Tek.019.40–46 | (anın) sizler | barıŋlar | .. öz et-öz--(üŋ(üzlerke edgülüg adnaġuḳa asaglag işke odug saḳ eriŋler men … |
| Mai.Tek.019.40–46 | … g saḳ eriŋler men yėme amtı urubilvaḳaşipte (ulat)ı tınlıglarag kutġarġalı | barı(r)-(men) | (bu) (ya)rlıg yarlıḳaduḳta ol sansız (tümen) (y)ıġılmış kuvrag yadılıp bar … |
| Mai.Tek.020.15–22 | şaravast (kent) (uluş).. çitavan saŋramta ... amtı men | baıp | şariputri (arhant-) -ka tuyuzayın kalın (kuvrag) ara kėŋ kelir üdnüŋ ... - … |
| Mai.Tek.020.15–22 | … kėŋ kelir üdnüŋ ... -şva teŋri teŋrisi burkanka ayıtzun siz yėme ançġınça | barıp | ... |
| Mai.Tek.023.06–08 | antag oġurı teŋi ... biziŋ yėme no mnomlay(u) ... -aġı anın köni | baral(ım) | nom ėşidelim.. |
| Mai.Tek.023.09–15 | … başlap sekiz t(ümen) şaḳilar işleri tükel bilge (teŋ)ri teŋrisi burkan(ka) | bardılar | ol iş(i-) -lerniŋ köŋüllerinteki s(aḳınç)ların uḳupanın toyınlarag oḳıpanı … |
| Mai.Tek.041.09–12 | bol- -maḳ yėme antag erür ajunlarıg | baru | evirdeki et-öz--deki köŋülteki tilteki kılınçlar ol bolmaḳ tėtir.. kılınçt … |
| Mai.Tek.046.23–24 | oḳ men yėme asaŋı sanınça tınlıglarıg ozġurup kutġarıp nırvan--(ka) | barmışım | kergek.... |
| Mai.Tek.047.06–10 | … or neŋ buzma artatma teŋri yėrinte barġu yolug aç üç tamu yolın tutġıl men | barıp | toyın dıntar bolup |
| Mai.Tek.049.09–13 | toyın bolmaḳ ... burkanka yaḳ(ın) | b(aru) | (yarlıḳadı) d- ... ayagka tegimlig ... ... sansız tümen kuvr(ag) ... -tın … |
| Mai.Tek.051.56–62 | … lig köl osuglug kayudın sıŋar teŋri teŋrisi burkan erser antın sıŋar yaḳın | barırlar | .. yaḳın teg--dükte teŋri teŋrisi burkan adaḳın--ta yinçürü töpün yükünüp y … |
| Mai.Tek.060.03–07 | … irgeli üçün ulug toyın et-özin belgürtüp ıḳi yigirmi bire yėrde ötrü yadag | baru | yarlıḳap k- ... |
| Mai.Tek.060.12–15 | ... bramn urimaya ... ... et-özin ... | (ba)ru | yarlıḳadı yalıŋ yorıyur |
| Mai.Tek.060.20–22 | yėme bir oġurda ... aġarlag içlig udçı kızı ... - / / / / satġalı balıḳka | baru | (yarlıḳadı).. |
| Mai.Tek.074.17–28 | … nçlıg yėl kelip yanturu evirip ulug tamularda kemişür karaŋġudın karaŋġuḳa | barmış | osuglug bolurlar kim yine tözün yumşaḳ kılınçlıg köni kirtü biliglig erser … |
| Mai.Tek.085.37–43 | ... ol tamuluglar yitlinip | bar- -ırlar | .. anı körüp kuḳ(t)apat (tag) ... d- ... -i kuvrag ... a / - ... -g korkup … |
| Mai.Tek.088.22–24 | üstün teŋri yėrinte tört uluşlarda | barmış | yuruḳlar burkanlar yėme antag türlüg nom nomlayurlar.. |
| Mai.Tek.091.10–15 | emgek tıltag--ın emgek öçmekin emgek öçmekiŋe | barġuluḳ | sekiz türlüg tözün yolug uḳıtıp iki yigirmi nayut sanı teŋri kuvraġı birle … |
| Mai.Tek.094.01 | (tu)rup eviŋe | bardı | ... |
| Mai.Tek.103.27–36 | … eçe neçe kşan üdler ertser ança ança edgülüg öz--leri teŋri meŋileri erter | barır | kaltı yaġı alkınmış yula teg taŋ başıntaḳı uyaḳur yulduzlar teg basa basa … |
| 1a-11–16 | … eçe neçe kşan ödler ertser .. ança ança edgülig özleri tŋri meŋileri erter | barır | . . |
| 5b-1 | . . anın amtı küçlügler terkin | barıŋlar | |
| Mai.T-11.3b.25–29 | … uġ küçlüg tŋriler tört-din yıŋaḳ ayayu aġarlayu yükünser-ler .. sizler yme | barıp | kntü kntü ḳuwraġ-ıŋızlar bėrle tünle kü[ntüz] tört yıŋaḳtın küyü küzedü [b … |
| Mai.T-11.3b.25–29 | … ıp kntü kntü ḳuwraġ-ıŋızlar bėrle tünle kü[ntüz] tört yıŋaḳtın küyü küzedü | [barın]glar | (.) |
| Mai.T-11.8a.09–17 | … ıp yaşru et’öz-in yaḳın turayın (.) şazi ḳatun inçe tėp tėyür .. m(e)n yme | barıp | … üskinte turayın .. ötrü santuşu-ti tŋri çintamanilaġ [kölige]lig kuşatar … |
| Mai.T-11.8a.18 | … ġ] budıḳ çıbıḳ yap yawış[ġu ḫua çeç]eklerin tegriklemiş çambu sög[üt] tapa | b(a)rdı | .. |
| Mai.T-11.9a.02–10 | … … … -miz … … … turur .. ü- … … yaḳın | barıp | inç[e tėp tiy]ür .. ne üçün m(e)n b- … … -d- … bėr budıḳ sıp almaz … … … o … |
| Mai.T-11.11a.12–19 | burḫanlar işin tüzü tüketi işlep ḳalısız nirwan-laġ uluşḳa | b(a)rġay | m(e)n (.) bu muntaġ ayaġḳa tegimlig bodiswt-n(ı)ŋ üni yüz kolti lokadatu u … |
| Mai.T-11.13a.24 | … n-tada basa brḫmawati ḳatun yiti-nç küni tüketükte et’öz ḳodup tŋri yiriŋe | barır | .. ötrü brḫmayu purohit yig yig ödürmiş talula-mış sekiz tümen tort mıŋ iç … |
| Mai.T-11.16b.18–27 | … nġu-u ödte bilge kişiler otġuratı edgü-lük yalŋuḳlarḳa aġar ayamaḳın yaḳın | barırlar | .. ayıturlar isteyür-ler .. negü ḳılsar edgü bolur .. ne ḳılsar ayaġ bolur … |
Aynı gövdeden maddeler
“bar” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
bar isim 641barça zamir 413barḳ isim 67barım isim 26bars isim 15barımlıġ sıfat 7barḳın isim 6barnas özel ad 5barçın isim 5bari zarf 4barış isim 4barış- fiil 3baradvaçi özel ad 2barlıḳ isim 2barçuq özel ad 2baranḳa 1bardaḳlar isim 1barik 1barḳlıġ sıfat 1barlıġ 1barnaslıg sıfat 1barımlık isim 1barınur 1barla- fiil 1