Tanım
- Hitap ünlemi, ey: “aya bir birikmez saŋa bir aḍın” ey (Tanrım), sana bir başkası eş olmaz; “oḳıġıl munı sen aya bilgüçi” ey bilen, bunu oku; “köni sözlediŋ söz aya eḍgü fal” doğru söyledin, ey iyi talihli; “aya hırs idisi” ey hırs sahibi; “aya yavaşım” ey eşim. Tanıklar: MaitKB3AH
KuT “sıġırmaḳ aya urmaḳ” (ıslık çalmak, el çırpmak) ‘avuç içi’ anlamındaki aya² sözcüğüne aittir; ShoR “aya-ġuluq” satır bölünmesiyle kopmuş ayaġuluḳ biçimidir; DLT “Alp Aya” bir kişi adı olarak geçer.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aya — yalın hâliyle 252 kez
Çekimli biçimler (0):
Bağlamlar
Bütün geçişler (97) →KB Kutadgu Bilig
97 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 8 | aya | bir birikmez saŋa bir aḍın / ḳamuġ aşnuda sen sen öŋdün kiḍin | |
| KB 164 | til arslan turur kör işikte yatur / | aya | ewlig er saḳ başıŋnı yiyür |
| KB 333 | eşitgil negü tir bügü bilge teŋ / bu söz işke tutġıl | aya | ḳızġu eŋ |
| KB 714 | İLİG CEVABI AY TOLDIḲA / / ilig aydı uḳtum | aya | ḳut sini / ḳatıġ sewdim erdi irer sen mini |
| KB 1100 | yine yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ / eşitgil munı sen | aya | ḳızġu eŋ |
| KB 1181 | muŋar meŋzetü aydı şi’r ayġuçı / oḳıġıl munı sen | aya | bilgüçi |
| KB 1759 | aya | beg işig iş biliglike bir / yaraġlıġ köni tüz yorıġlıḳa bir | |
| KB 2020 | aya | ilçi begler ilig ḳolsa saḳ / bu saḳlıḳ bile sen tözü ilke baḳ | |
| KB 2689 | aya | er atanmış biliglig bügü / köŋül sırrı artuḳ ḳatıġ kizlegü | |
| KB 2718 | muŋar meŋzetü keldi emdi bu söz / eşitgil munı sen | aya | eḍgü öz |
| KB 2936 | aya | beg erej ḳolma emgek kötür / erej birle emgek aḍaḳşu yatur | |
| KB 3046 | aya | beg kümüş saç tirilsü keḍ er / kümüş yıġsa saçlur ḳılıçlıġ ḳur er | |
| KB 3089 | aya | yolda azmış başı tezginük / ayı sewme dünyaġ tüpi ol üyük | |
| KB 3254 | iḍi yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ / munı işke tutġıl | aya | elgi kiŋ |
| KB 3373 | oġulsuz ölürde ökündi tilin / | aya | kin keligli oġul ḳız ḳılın |
| KB 3487 | … CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / ayıtma maŋa sen | aya | ḳutluġ öz |
| KB 3529 | nelük arsıḳar sen | aya | öldeçi / özüŋ iki künlük ḳonuḳ boldaçı |
| KB 3646 | … ḲAZĠANĠUSIN AYUR / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / eşittim sen aydıŋ | aya | ḳutluġ öz |
| KB 3764 | mini bir bayatım küḍezmişi teg / küḍezümegey sen | aya | aslı beg |
| KB 4005 | … CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / yime eḍgü ermez | aya | köŋli tüz |
| KB 4027 | … CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı tükel / köni sözlediŋ söz | aya | eḍgü fal |
| KB 4150 | aġırlıḳ tilese özüŋke tuçı / aġırla kişig sen | aya | ḳoptaçı |
| KB 4314 | … SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / yanut birdi oḍġurmış ayda bu söz / eşittim men emdi | aya | köŋli tüz |
| KB 4373 | yörügke barır tüş tüşüg yaḳşı yör / | aya | tüş yörügli tüşüg yinçke kör |
| KB 4493 | aya | körk tilegli kişi eḍgüsi / kisi körki ḳolma boḍun külgüsi | |
| KB 4507 | oġulḳa kisi al ḳızıġ erke bir / saḳınçsız tėrilgil | aya | ḳutluġ er |
| KB 4691 | ne eḍgü bilig bėrdi bilgi ögüz / eşitgil munı sen | aya | köŋli tüz |
| KB 4878 | barayın men emdi esen eḍgü ḳal / ikigün ajunluḳ | aya | eḍgü fal |
| KB 4941 | … İŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / osuġluġ turur çın | aya | ḳutluġ öz |
| KB 5057 | muŋar meŋzetü keldi emdi bu söz / eşitgil munı sen | aya | köŋli tüz |
| KB 5233 | ölümüg unıtma saḳınç ḳısġa tut / ölümke basıḳma | aya | ilçi ḳut |
| KB 5288 | aya | beg ḳatıġlan bu taḳat teŋi / törü ḳıl boḍunḳa tegürgil oŋ | |
| KB 5298 | aya | beg boluġlı boḍunda burun / burun ıḍ bu beglik sen itgil orun | |
| KB 5388 | közi suḳ kişike bayup asġı yoḳ / suḳuḳ yarlıḳaġıl | aya | köŋli toḳ |
| KB 5613 | bayat birsü arzu tilekiŋ tükel / tükel ḳıldıŋ arzum | aya | eḍgü fal |
| KB 5854 | … Ş CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ay beg / bayat birsü tevfik | aya | erde yig |
| KB 5989 | … CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / yime eḍgü ermez | aya | köŋli tüz |
| KB 6167 | aya | kiŋ yorıḳlıġ boḍun öktemi / ölüm yetgelir terk otı ḳıl emi | |
| KB 6184 | kereklig tutuzdum saŋa barça söz / unıtma sözümni | aya | köŋli tüz |
| KB 6508 | aya | meŋü muŋsuz iḍim sen uluġ / sen ök yarlıḳaġıl bu muŋluġ ḳuluġ |
Aynı gövdeden maddeler
“aya” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).