Derlem sözlüğü · madde
aya- fiil
Tanım
- Saymak, saygı göstermek, ağırlamak; çoğunlukla “aġırla-” ile ikileme: “ayayu aġırlayu yükünür men” saygıyla, hürmetle eğilirim; “ayayu aġırlayu tutmış kergek” saygı ve hürmetle tutmalı; “burḫanag ayap aġırlap” Buda’yı sayıp ağırlayarak; “burkanag ayaġalı aġırlaġalı kelirler” Buda’yı saygıyla ağırlamaya gelirler; “bramanlarıġ ayayur aġırlayurlar” brahmanları sayar, ağırlarlar; “aġar ayamaḳın” büyük bir saygıyla; “ayamaḳ aġırlamaḳ” saygı ve hürmet; “edremlig kişilerig ayaġıl” erdemli kişilere saygı göster; “yėrtinçülügler üze ayaḳalı tekimlig bolur” dünyalılarca saygı görmeye layık olur; “yirig orunuġ ayamış aġırlamış kergek” o yeri sayıp ağırlamalı. Tanıklar: KİPMait4UTT
- (KB) Esirgemek: “ayama oġul ḳızḳa berge” oğula kıza sopayı esirgeme. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
ShoR 7.2 “ayımışımın” (parçalı bağlam, Çince 放捨 ‘bırakıp vazgeçme’ yanında) bu fiile bağlandı; okunuş kesin değil.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aya- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (56) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00256 | … (bo)z bay tirek yidleg birle (ė)lgimizni kavşurup töpümin (yėr)ke tegürüp | ayayu | aġırlayu (yinçürü) (y)ükünür-mėn taḳı yėme yüz kalp üç asanki üdte berü pa … |
| Mai.Tek.022.01–03 | ? 133 290 376 ... kamag bursoŋ ... buşı bėrzün mėni yėme | ayamış | bolġay.. |
| Mai.Tek.054.01–04 | … ... köŋülin v(i)rhar i(tser) burkan körkin boduġın bezep kim--bag yapşurup | ayasar | aġırlasar |
| 5a-15–17 | ol sawaġ işidip uluġ küçlüg tŋriler ayaların ḳawşurup aġar | ayam[aḳın] | maitri bodiswtḳa inçe tėp tėyürler . . |
| Mai.T-11.11b.08–12 | … n]taġ sawlar sözlep üs- tün kök-teki altın yaġıztaḳı tŋri yalŋuḳ uluġ aġar | ay-amaḳın | maitri bodiswtḳa yükü-nürler .. |
Abh Abhidharma (Shogaito)
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 73 | ayayu | aġırlayu yükünüp ol andaġ osuġ-luġ çınkėrtü töz-lüg baḫşı-ḳa. | |
| Abh.Sho. 446–449 | … in tėp論şasdr-ta söz -ledi erti anın aşnu-ça ögüp külep edgü-ler basa tėmin | ayayu | aġırlayu yükünmiş-in uḳıdur tėp釋日yöre söz-ler yükünmek bolur iki türlüg. |
| Abh.Sho. 471–472 | aşnu-ça öge tükedip üsdünki teg tıldaġ-lıġ tüş-lüg edgü-ler-ig basa tėmin | ayayu | aġır-layu yükünmiş-in uḳıdmiş erür. |
| Abh.Sho. 1301–1303 | … çürü töpün yükünüp adaḳ -ın tudmış üçün又ḳuçmış üçün yme/tėr anın adamış ol | ayayu | aġır -layu yükünüp tėp諸有具前 (kim) tükel-lig üçün öŋdünki teg öz-li adın-lı- … |
| Abh.Sho. 1333–1334 | yme ök tükel üç türlüg ḳılınç-lar üz-e aġır ayançaŋ -lıġ-ın | ayayu | aġırlayu yükünmiş üçün anın amtı varti-ta söz -lemiş ol yinçürü töpün yükü … |
U Uigurica I-IV
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-1 | anı üçün ḳamaġ yalŋḳuḳlar | ayayu | aġrlayu tutmış kergek |
| U II, T. III M. 207.-104 | ayamaġ | aḳırlamaġ tapınmaġ udunmaġ ḫılıp ḫu-a yavışḳu . . küsi tütsük . . ḫu-a-lıġ … | |
| U II, T. III M. 207.-51–54 | … kün kün sayu birer otuz ḫata sözleser .. ol inçip uluġ yėrtinçü-lügler üze | ayaḳalı | tekimlig bolur .. |
| U II, T. III M. 207.-82 | … [miŋ] sekiz on sekiz keŋ ögüz--teki ḫum sanınça alḳu ançulayu kelmis-lerig | ayamıs | aġır-lamıs .. tapınmıs udunmıs .. tapıġ uduġ-luġ bulıt üze tapınmıs bolur |
Sek Sekiz Yükmek
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.53 (Ib) | ------ bitiser oḳısar tüketi törüsinçe | ayayu | aġarlayu tapınu udunu |
| Jut.Sek.T-1.74 (Ia) | örletser yme bo nom bitigig oḳıtsar | ayayu | aġrlayu tapınu |
| Jut.Sek.T-1.132 (Ia) | tutar erdiler bitiyü oḳıyu | ayayu | aġrlayu tapınur udunur ertiler |
| Jut.Sek.T-1.144 (IIc) | yavışġun yıdın yıparın inçe | ayayur | aġırlayurlar tapınur udunur |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.10.V/4 | bo uluġ quvraġ bükünte ınaru çaḫşaptıġ arıġın süz -ökin | ayayu | küzedip : kirsiz tapçasız köŋülin uzatı tözün yavaş ayançaŋ töröte bışrunu … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … e[yüki] /// 1) /// [無事] ΟΟ yoq erser antaġ sav 2) uqmayuqı 彼行不善 /// 2) /// | [a]yap | aġır-lap negülük ol 父 3) 專正 atası bir uçluġ k[ön]i erip /// 3) /// [er]ser … |
| Sho.Rosia 7.2 /251–254 | 伺便 körür erti oḳ-uġ yıḳ-ıġ 喜所我問 [/// meniŋ] | ayımışımın | 放捨 sımtap ḳotayın 如餘天神 ḳ(a)lti a[eŋri /// teg ///] 車謍 ḳaŋlı-lıġ ḳutu-ların … |
| Sho.Rosia 7.2 /272 | arıġ çḫşput-ıġ | ayayu | aġırlayu tutdaçı-larıġ :: |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 71 | anı üçün ḳamaġ yalaŋuḳlar | ayayu | aġırlayu tutmış kergek |
| KİP 78–80 | kim ḳayu kişi ḳuanşi im pusarḳa tapıġ uduġ | ayamaḳ | çitlemek atamaḳ (kirt) günmekte ulatı tėgürgeli emgek emgenser ol emgeki n … |
| KİP 152–153 | anın ḳamaġ tınlıġlar | ayayu | aġırlayu tapınu udunu atayu tutmış kergek alḳuḳa ḳorḳunçsuz buşı bėrgüçi t … |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.15-65 | örki kişi-lerke ıçanġıl . edrem-lig kişi -lerig | ayaġıl | . |
KB Kutadgu Bilig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1494 | ayama | oġul ḳızḳa berge yitür / oġul ḳızḳa berge bilig ögretür |
Aynı gövdeden maddeler
“aya” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).