KT sözlüğü · madde
bar- fiil
Tanım
- Gitmek; bir yere varmak, ulaşmak: “anta kėrü barıp” oradan geri gidip; “yaġru barıp, üküş kişi ölt(ü)g” yaklaşıp çok kişi öldün; “teŋri yėrinte barġu yolug aç” tanrı yurduna gidecek yolu aç; “barır men, saŋa ḳaldı ornum” gidiyorum, yerim sana kaldı; “beglerke barma yaġuḳ” beylere yakın gitme; “ḳaçan barsa siz ġanimetler tapa” ganimetlere doğru gittiğinizde; “sü barıŋ” ordu, yürüyün; “tün kün barmaḳı kelmeki” gecenin ve gündüzün gidip gelmesi. Tanıklar: KÇKTBKTMaitKuT2KB2
- Ölmek, göçmek; (bir şey) gitmek, yok olmak: “ḳaġanım uça barmış” babam kağan uçup gitmiş (ölmüş); “ḳılḳ ḳança bardı, uḍu men barayı” (iyi) huy nereye gitti, ardından ben de gideyim; “neçe ḳalmışıḳ hem ḳaçan barmışıḳ” ne kadar kaldığını ve ne zaman göçtüğünü. Tanıklar: KB2
- Yardımcı fiil olarak sürme, yönelme bildirir: “körü barsa” bakıp incelendiğinde; “türk bodun atı yoḳ bolu barmış” Türk halkının adı yok olup gitmiş; “arta barsa” artıp gitse. Tanıklar: OKB2
- “baru” biçimiyle: (-tın/-dın ile) -den beri: “ilki ajuntın baru bu ajunḳategi” önceki varoluştan bu varoluşa dek; “biltükümüzde baru” bildiğimizden beri; (yönelme ile) -e doğru, -e: “maġat ėlke baru yarlıḳadı” Magadha ülkesine gitti; “balıḳka baru yarlıḳadı” kente gitti; (KB) gittikçe: “baru körki artar” gittikçe güzelliği artar; “künde aŋar baru” her gün ona giderek. Tanıklar: HuastMait2UKBDLT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Çekimli biçimleri dizinde ayrı ayrı maddelere dağılmıştı; bu maddede toplandı. Köktürk yazıtlarındaki “igid barġu” (yalan var mı) örneğinde barġu ‘var’ anlamındaki bar sözcüğüyle ilgili olabilir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bar- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bardı 128 (KB, Mait, BK, AH) · barḍı 1 (KB)
- barıgma 4 (KT, BK) · barıġma 1 (O)
- barġuluq 2 (ShoR) · barġuluḳ 2 (Mait)
Çekimli biçimler (87):
bardı 128
barır 94
barsa 53
barıp 43
baru 27
barmış 24
barmiş 22
barġu 22
barayın 18
barur 18
barġıl 15
barmaz 9
bardıŋ 9
bardım 8
barma 8
bardıg 8
barsar 8
barırlar 7
barıġlı 7
bardılar 6
barġalı 6
barġuçı 6
barġay 6
baralım 4
bardaçı 4
bardımız 4
barmasun 4
barmasa 4
barıgma 4
barıŋlar 4
barsu 3
barmaḳ 3
barmışın 3
barayı 3
barḳu 3
barmışta 2
barmaḳıġ 2
baruu 2
barzun 2
barġa 2
barda 2
barġaylar 2
barġuluq 2
barġuluḳ 2
barġusı 2
barmaġay 2
barduḳ 2
barıpan 2
barduḳta 2
barmaḳı 1
barmasu 1
barurlar 1
barmıslarḳa 1
baruġay 1
baryuḳ 1
bardıġız 1
barürlar 1
barduḳuŋ 1
barmışım 1
barġalır 1
barmasunlar 1
bardıŋız 1
bardukınta 1
barmışıġ 1
barġuluġ 1
barmıs 1
barġum 1
barġusuz 1
barmışḳa 1
barduḳı 1
barmaġu 1
barmaġıl 1
barınglar 1
barmadım 1
barmadımız 1
barmaḳları 1
barırbız 1
barsun 1
barırmen 1
barmaḳım 1
barıġlıḳa 1
barıġma 1
barmaḳın 1
barḍı 1
bardamaz 1
baıp 1
barmışıḳ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →KT Kül Tigin Yazıtı
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 7 | bil(i)g : bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g : (a)l(ı)p : y(a)gru : | b(a)r(ı)p | : ük(ü)ş kişi: ölt(ü)g : |
| KT G 8 | ol y(ė)rg(e)rü : | b(a)rs(a)r | : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : |
| KT G 9 | … n : iġ(ı)dm(i)ş : ḳ(a)ġ(a)n(ı)ŋ(ı)n : s(a)bin : (a)lm(a)tin : yėr s(a)yu : | b(a)rd(ı)g | : ḳoop (a)nta : (a)lḳ(ı)nt(ı)g : (a)r(ı)lt(ı)g : |
| KT G 10 | (a)zu bu s(a)b(ı)mda : iġ(ı)d | b(a)rġu | : |
| KT D 10 | … bod(u)n : / ölür(e)yin : ur(u)gs(ı)r(a)t(a)yin : tėr (e)rm(i)ş : yoḳ(a)du : | b(a)rır | : / (e)rm(i)ş : |
| KT D 16 | ḳ(a)ŋ(ı)m ḳ(a)ġ(a)n : (a)nça ėl(i)g] törüg : ḳ(a)zġ(a)n(ı)p : uça : | b(a)rm(ı)ş | : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)ġ(a)nḳa : / b(a)şl(a)yu : b(a)z ḳ(a)ġ(a)n(ı)g : b(a)lb(a … |
| KT D 23 | … kür(e)güŋ(i)n : üçün : iġ(ı)dm(i)ş : bilge : ḳ(a)ġ(a)n(ı)ŋ(ı)n : (e)rm(i)ş | b(a)rm(ı)ş | : |
| KT D 24 | ıduḳ ötük(e)n : y[iş bod(u)n | b(a)rd(ı)g | : ėlg(e)rü : b(a)r(ı)gma] b(a)rd(ı)g : ḳuurıġ(a)ru : b(a)r(ı)gma : b(a)rd( … |
| KT D 24 | ıduḳ ötük(e)n : y[iş bod(u)n b(a)rd(ı)g : ėlg(e)rü : | b(a)r(ı)gma] | b(a)rd(ı)g : ḳuurıġ(a)ru : b(a)r(ı)gma : b(a)rd(ı)g : |
| KT D 24 | ıduḳ ötük(e)n : y[iş bod(u)n b(a)rd(ı)g : ėlg(e)rü : b(a)r(ı)gma] | b(a)rd(ı)g | : ḳuurıġ(a)ru : b(a)r(ı)gma : b(a)rd(ı)g : |
| KT D 24 | … iş bod(u)n b(a)rd(ı)g : ėlg(e)rü : b(a)r(ı)gma] b(a)rd(ı)g : ḳuurıġ(a)ru : | b(a)r(ı)gma | : b(a)rd(ı)g : |
| KT D 24 | … )rd(ı)g : ėlg(e)rü : b(a)r(ı)gma] b(a)rd(ı)g : ḳuurıġ(a)ru : b(a)r(ı)gma : | b(a)rd(ı)g | : |
| KT D 24 | b(a)rduḳ | : yėrde : (e)dgüg : ol (e)r(i)nç : ḳ(a)n(ı)ŋ : subça : yüg(ü)rti : sünüküŋ … | |
| KT D 24 | … ilm(e)dük üç(ü)n [y(a)bl(a)ḳ(ı)ŋ(ı)n : üç(ü)n : (e)ç(i)m ḳ(a)ġ(a)n : uça : | b(a)rdı] | |
| KT D 28 | m(e)n [öz(ü)m : ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)rtuḳ(u)ma : yėr s(a)yu] | b(a)rm(ı)s | : |
| KT D 34 | ul(u)g irḳ(ı)n : (a)zḳıńa : (e)r(i)n : t(e)z(i)p : | b(a)rdı | : |
| KT K 13 | … )ŋ(ı)zda : t(a)yġun(u)ŋ(ı)zda / : y(e)gdi : iġ(ı)dür : (e)rt(i)ġ(ı)z : uça | b(a)rd(ı)ġ(ı)z | : |
Aynı gövdeden maddeler
“bar” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).
bar isim 641barça zamir 413barḳ isim 67barım isim 26bars isim 15barımlıġ sıfat 7barḳın isim 6barnas özel ad 5barçın isim 5bari zarf 4barış isim 4barış- fiil 3baradvaçi özel ad 2barlıḳ isim 2barçuq özel ad 2baranḳa 1bardaḳlar isim 1barik 1barḳlıġ sıfat 1barlıġ 1barnaslıg sıfat 1barımlık isim 1barınur 1barla- fiil 1