AH sözlüğü · madde
bėr- fiil
Tanım
- Vermek: “ıraḳ erser yablaḳ aġı berür, yaġuḳ erser edgü aġı berür” uzakta isen kötü armağan, yakında isen iyi armağan verir; “teŋri ėl berigme teŋri” ülke veren Tanrı; “teŋri küç birtük üçün” Tanrı güç verdiği için; “isig özin satag yulug bėrip” canını fidye olarak verip; “barça poşı bėriŋ” hepsi sadaka verin; “bayat birge şeksiz saŋa küç” Tanrı sana elbette güç verecek; “kiçiglerke birgü aş içgü yigü” küçüklere yiyecek içecek vermeli; “ḳalı alp atım erse birgül kümüş” adım yiğit ise gümüş ver. Tanıklar: KT3BK2KPMaitKB3
- (Adlarla) “yanut bėr-/bir-” cevap vermek; “kikinç bėr-” cevap vermek; “yari bėr-” yardım etmek; “destur bėr-” izin vermek; “arḳa bėr-” sırt çevirmek (kaçmak); “köŋül bėr-” gönül vermek: “yanut birdi ögdülmiş” Ögdülmiş cevap verdi; “kikinç bėrü sözlemiş ol” cevap vererek söylemiştir; “tiren arḳa birme yaġıḳa” düşmana sırt çevirme; “öz asġı tiler dostḳa birme köŋül” kendi çıkarını gözeten dosta gönül verme. Tanıklar: AbhKB3
- (Yardımcı fiil, -u/-ü ile) bir işi başkası için yapmak, lütfetmek: “ayu birdi yol” yolu söyleyiverdi; “kşanti bêrü yarlıḳaŋ” bağışlayıverin; “nomlayu bireyin” öğretivereyim; “tüketi bėrü umadımız” tümüyle veremedik; “birü tur” vermeyi sürdür. Tanıklar: HuastKB2
KB ve öteki eserlerdeki “bir-” yazımı (birdi, birür, birge …) da bu maddede toplandı; yazılışlar metinde olduğu gibi korunur.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bėr- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bėrür 59 (KuT, Mait, KİP) · berür 11 (KT, BK, Abh, ShoR) · bérür 1 (ShoR)
- bėrdimiz 49 (KuT, Mait, Huast) · berdimiz 1 (KuT)
- bėrü 48 (Abh, Mait, Man, Huast) · bêrü 1 (ShoR)
- bėrmiş 21 (Abh, Mait, KuT, O) · bermiş 14 (KT, BK, KÇ)
- bėrürler 18 (KuT, Mait, Abh) · berürler 1 (Abh)
- bėrip 15 (Abh, Mait, U, KP) · bêrip 2 (ShoR) · bérip 1 (ShoR)
- bėrser 12 (Mait, Abh) · bêrser 2 (ShoR)
- bėrti 11 (ŞU, T, Man, O) · berti 1 (BK)
- bėrgen 11 (KuT) · bergen 4 (Mait, KuT)
- bėrtim 11 (ŞU, Man, T, Sü) · bertim 11 (BK, KT)
- bėrmez 6 (KuT, Mait) · bérmez 1 (ShoR)
- birgey 6 (KB, Sek) · birgėy 1 (IB)
- bertük 3 (BK, Mait) · bėrtük 1 (T)
- bėrgeli 3 (Huast, Mait, Abh) · bêrgeli 1 (ShoR)
- bėrmeklig 2 (Abh) · bêrmeklig 1 (ShoR)
- bérelim 1 (ShoR) · bėrelim 1 (Mait)
- bérgü 1 (ShoR) · bergü 1 (KP)
Çekimli biçimler (165):
birdi 226
birse 60
bėrür 59
bėrdi 50
birsü 49
bėrdimiz 49
bėrü 48
birür 48
birge 34
bėrürmiz 26
bėrgil 26
bėrmiş 21
bėrmek 18
birgü 18
bėrürler 18
birme 16
bėrse 15
bėrip 15
bermiş 14
birdim 14
birgil 13
birdiŋ 12
bėrser 12
bėrgey 12
bėrti 11
berür 11
birmez 11
bėrgen 11
birip 11
bėrtim 11
bertim 11
bėriŋ 10
bėrgelir 10
birmese 9
bėriŋler 9
birmiş 8
bireyin 7
birmegü 6
bėrmez 6
birmişin 6
birü 6
bėrzün 6
birgey 6
birigli 6
bertimiz 5
bėrdiler 5
bėrdim 5
bėrigli 5
bėrigliler 5
bėrseler 5
birürler 5
birmegil 4
bėrdiŋ 4
birgüke 4
bergen 4
bėreyin 3
bertük 3
bėrgeymiz 3
bėrgeli 3
bėrmeki 3
bėrmekiniŋ 3
bėrmedi 3
bėrmişniŋ 3
birdiler 3
birmedi 3
birmedim 3
birtük 2
bireyi 2
bėrmedimiz 2
birmişindin 2
bėrgülük 2
bėrgüçilerke 2
bėrmekke 2
bėrmeklig 2
birmegen 2
bėrmezler 2
birgeler 2
bėrgenler 2
birsüni 2
bėriglilerke 2
berigme 2
bėrdiŋiz 2
birmegeymü 2
bireyn 2
bêrip 2
bêrser 2
bėrdeçi 2
birmediŋ 2
bėrgenge 1
bėreŋ 1
birmişiŋe 1
birgeli 1
birseler 1
berdimiz 1
bėrgenke 1
birdüki 1
bėrgenlerde 1
bėrgenlerdin 1
bėrgetiler 1
bėrgetimiz 1
birmedimü 1
bėrgeyler 1
birtiŋiz 1
birtrür 1
bėrginçeke 1
birgeyler 1
bėrgüçi 1
bėrgüçiler 1
birtükgerü 1
birtükkerü 1
birdükinde 1
bėriglilerde 1
bėriglilerdin 1
birmegey 1
berürler 1
birürmn 1
bérelim 1
bérgü 1
bėrmedim 1
bérip 1
… ve 45 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (9) →AH Atebetü’l-Hakâyık
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 5–6 | seniŋ barlıḳıŋḳa tanuḳluḳ | birür | cėmad canvar uçġan yügürgen neŋe |
| AH 245–248 | aya mal iḍisi aḳı eḍgü er bayat | birdi | erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip birür erseŋ ne … |
| AH 245–248 | … iḍisi aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip | birmegen | tirip birür erseŋ neçe tirse tir |
| AH 245–248 | … er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen tirip birmegen tirip | birür | erseŋ neçe tirse tir |
| AH 249–252 | … i‘atta yigi ‘adėt ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ | birigli | elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı |
| AH 249–252 | … ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp | birmegen | ol elig ḳutsuzı |
| AH 273–276 | … yiyümedi bardı körüŋ halini tişisi ḳalıp bir aḍın er bile ol anda yatıpan | birür | sanını |
| AH 429–432 | … züŋ köŋülde ġamıŋ ol tiliŋde sözüŋ barur sen bu malıŋ yaġıŋḳa ḳalur uyaḍıp | birürler | sarınġu bözüŋ |
| AH 461–464 | … se yügrük yügürmez urup ḳaza ḳaytarılmaz ḳatıġ ya ḳurup saŋa rėnc aŋa gėnc | birigli | uġan cėza‘ ḳılma ya rėnc iḍisi tarup |
Aynı gövdeden maddeler
“ber” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).