arı- fiil

31 geçiş 11 biçim 9 eser Abh KB U AH Man TT Sek KuT Anlam haritasında göster

Tanım

Temizlenmek, arınmak: “bu er ölmeginçe arımaz kiri” bu adamın kiri ölünceye dek arınmaz; “arıġsız arır yumaḳın” kirli yıkanmakla temizlenir; “alḳu ayıġ yavız ajunları artuġraġ arıyu kėtip” bütün kötü varoluşları iyice arınıp gidip. Tanıklar: U KB AH
Açılmak, dağılmak (sis, toz): “tuman toz arıdı, açıldı taŋuḳ” sis toz dağıldı, (göğün) yüzü açıldı. Tanıklar: KB
“arımaġı bolur” arınması olur: “örtüklerniŋ arımaġı bolur” örtülerin arınması olur. Tanıklar: U

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): arı- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (11):

arıdı 15 arımaz 3 arır 3 arımaġı 2 arıyurça 2 arımadı 1 arımış 1 arıyu 1 arızun 1 arıġay 1 arıḍı 1

10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Abh.Sho. 63–65	amdı bu şastr-ta	arıdı	yoḳ erür bu mün ḳadaġ-lar anın bar şlok-ta söz-lemiş-i比論无過離繁文 bu şastr mü …
Abh.Sho. 1967–1968	yene bar yaradmış lasdr	arıdı	asıġ-sız tusu -suz如相鵶齒論等ḳaltı kakadanta-parikş şasdr-ta ulatı-lar erür.
Abh.Sho. 2047–2048	kim-ler bir nomuġ ödgür -meser bilmeser men	arıdı	söz-lemez men uyur köni-sinçe alḳġalı.
Abh.Sho. 2813–2816	… öçmek-li yol-lıġ adḳanıp turmış-ı erser inçip öçmek-li yol-lı kėrtü-ler-te	arıdı	ėyin üklimez隨増者 azu-ça yme ėyin üklimek erser.
Abh.Sho. 3533–3539	… yörüg(-i) bolur yėg tėp 疏主云estiramati baḫşı söz-ler nedegin ıya taya ödte	arıdı	saḳınmatın bögünmetin mundaġ tėp söz-leyür siz-ler ḳaltı ol bir bilip öçme …

KB 876	toga isiz ol kör munıŋda biri / bu er ölmeginçe	arımaz	kiri
KB 2108	arıġsıznı yalŋuḳ suwun yup	arır	/ ḳalı artasa suw negün yup arır
KB 2108	arıġsıznı yalŋuḳ suwun yup arır / ḳalı artasa suw negün yup	arır
KB 5351	kimiŋ boġzı egni bar erse arıġ /	arıdı	anıŋdın yazuḳı arıġ
KB 5951	tuman toz	arıdı	açıldı taŋuḳ / tüzüldi süzüldi ḳamuġ bulġanuḳ

U II, T. III M. 207.-11–13	… esidser .. yüz miŋ k(a)lp--lerte yıḳmıs ḫasġanmıs ḫılınçlıġ örtük-leri-niŋ	arımaġ-ı	bolur
U II, T. III M. 207.-8–9	alḳu örtük tıtıġ-ları-nıŋ	arımaġ-ı	bolur ..
U II, T. III M. 207 b.-24–28	… anı üze ol tŋri urı-sı-nıŋ yėti kün-te alḳu ayıġ yavız azun-lar-ı artuġraġ	arıyu	kėtip öz-i yas-ı usun bolur..
U II, T. II, Y., 48-52–53	kşanti ḳılıp ḳılınçım	arımadı	alḫınmadın ḳalır erser adiştit üze tuta teginür-mn ..

AH 109–112	… zke haḳ söz tatıġsız erür aŋar pėnd nasihat asıġsız erür ne türlüg arıġsız	arır	yumaḳın cahil yup arımaz arıġsız erür
AH 109–112	… ür aŋar pėnd nasihat asıġsız erür ne türlüg arıġsız arır yumaḳın cahil yup	arımaz	arıġsız erür
AH 325–328	… p mihriban saŋa sanduḳuŋ teg musulmanḳa san cefa ḳıldaçıŋḳa yanut ḳıl vėfa	arımaz	neçe yusa ḳan birle ḳan

T II D 172a-553	… talar eliginte igidürçe takı yme inçe k(a)ltı elig tonı uz yuguçı eliginte	arı(y)urça	takı yme inçe k(a)ltı katıklıg al[tu]n kısada arıyurça takı inçe [k(a)ltı] …
T II D 172a-553	… z yuguçı eliginte arı(y)urça takı yme inçe k(a)ltı katıklıg al[tu]n kısada	arıyurça	takı inçe [k(a)ltı] üstüz kapakug yme yügürügli akıglı suvka k(e)mişip … [ …

T III D 2601-4	yüz yüzegütin berü kirtgünçin . yükünmiş sayu	arızun	.
T III D 2607.-119–120	san -sartın .	arımış	köŋül-lüg ḳutluġ-lar [.] ayı trkkie tuyunup [.] ayıġ -ların bastılar.