Derlem sözlüğü · madde
bėş sayı
Tanım
- Beş: “bėş pançaḳi toyınlar” (Buda’nın) ilk beş rahibi; “bėş ajun” beş varoluş yolu; “ḫormuzta teŋri bėş teŋri birle” Ormuzd tanrı beş tanrı (ışık öğesi) ile; “bir yılḳa beş yolı süŋüşdimiz” bir yılda beş kez savaştık; “ainıŋ bės ygrmisinte” ayın on beşinde; “bės uluġ mudurlar” beş büyük mudra; “béşegü” beşi birden. Tanıklar: BKMaitU3ShoR
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bėş — yalın hâliyle 3.687 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beş 3.456 (EÇS, Abh, BK, KT) · bėş 202 (Abh, Mait, Huast, Man) · béş 25 (ShoR) · bêş 4 (ShoR)
Çekimli biçimler (4):
Bağlamlar
Bütün geçişler (268) →Abh Abhidharma (Shogaito)
92 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 36–39 | … -niŋ uġur-ında anın bolur üçün olar-nıŋ aḳılmaḳ-ı evrilmeki üç uġuş-lar-ta | beş | ajun-lar-ta tört tuġum-lar-ta tınlġ yėr -tinçü-nüŋ idiş yėrdinçü-te ulatı- … |
| Abh.Sho. 725 | alḳu bölük-ler erser azu-ça yme | bėş | bölük-ler. |
| Abh.Sho. 1738 | ėyin yorıdaçı-lar-ı tükel-lig erser | bėş | yükmek-ler-ke bu eşidmek saḳınmaḳ bışrunmaḳ. |
| Abh.Sho. 3413–3416 | … -layur öçmekin bu iki kşan-lar-ta ödrü tanuḳ-lap bulġu kergek üç uġuş-taḳı | bėş | bölük-teki alḳu bilip öçmekig tanuḳ-lap bulu tüketser alḳu bilip öçmekig即従 … |
| Abh.Sho. 3885–3892 | yme ök bolur | bėş | türlüg. |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
77 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.29–34 | nomlug tilgen tevirip | bėş | pançaḳi toyınlarag sekiz tümen teŋrilerig kutġarmışın ulatı bėş yigirmi as … |
| Mai.Tek.010.37–43 | … aḳı yoḳ çıġay ınka erü(r-) -men bėş baḳar teŋinçe tavarı(m) yoḳ kanta taḳı | bėş | yüz yaratmaḳ bėrü uġay-men burkıraḳ yüzin ... inçe (tėp) tėdi men ... -z ü … |
| Mai.Tek.035.19–20 | arka / bir yigirminç | bėş | p(a)t(a)r ... - üdün men bėş türlüg ... -k tüller körüm erdi.. |
| Mai.Tek.081.01–02 | bėş | otuzunç ülüş üç p(a)t(a)r erki kim muntag yürek yarılınçıg emgek tolġaḳ te … | |
| 2a-21 | … g[lig ḳolın ḳoy]numta [ḳuç]a tutarmn tėp saḳı[nur anıŋ ara] artu-ḳta artuḳ | [bėş | ajun tınlġlar] üze [isig amraḳ köŋüli turur . . ḳaltı ] bir oḫşa-[ġu bilig … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 1.3/4–5 | amtı bo öŋ erser | béşegü-nüŋ | yumdaru-qı atı üçün iki törlüg yörüg -leri neçe bütser yme oq sama[z üz]ek … |
| Sho.Rosia 3.1.1.R /6 | … r erser : kimler birök [bo] amduq darni nomuġ tutġalı kö [zetse]r yürüŋ ay | béş | yégirmide // midik yaŋı arıġ ton kedip se[kiz] tözün baçaġ çaḫşaptın ilip … |
| Sho.Rosia 4.2.2/13–16 | altınç énç qut qolu küsüş öritü teginürmn tört tuġum | béş | ajun tınlġlar miŋ tümen törlüg ig aġrıġ adalarıntın ozzunlar qurulz -unlar … |
| Sho.Rosia 7.2 /161 | [bêş | küsüşler tükellig] bolup :: | |
| Sho.Rosia 8.3 /57 | yapa ḳamaġ | béş | aj-un tınlġ oġlan-ların 悲心 -lüg ḳovuḳ-ında köḍürü yorıḳlar-ḳa tılḍaġ bolda … |
Huast Huastuanift
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-1–3 | ḫormuzta-h t(e)ŋri-i | bėş | t(e)ŋri-i birle ḳam(a)ġ t(e)ŋriler süzinlüg(ü)n yekke söŋüşkeli k[e]lti-i- … |
| T. II D. 178 IV.-7–9 | ḫormuzta t(e)ŋri-i-h oġlan[ı-ı] | bėş | t(e)ŋri-i bizniŋ üzüt(ü)müz suin y[ek]lügün söŋüşüp bal(ı?)ġ başl(ı?)ġ bol … |
| T. II Y. 60 b.-37 | yme | bėş | t(e)ŋri [yaruḳın ḳuvra]tıġlı b(e)riştiler .. |
| T. II D. 178 V.-7–8 | bėş | y(i)g(i)rminç kü[n sayu] neçe y(a)vlaḳ saḳınç s[aḳınur biz] . | |
| T. II D. 178 VI.-8–11 | bėş | t(e)ŋri-i y(a)r[u]ḳ[ı ḳa]-h ḳuruġ öl yėrke . bėş t[ü]rlüg tınl(ı)ġḳa tural … |
Man Manichaica I-III
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 173b1-8–12 | … kapagın yėrde aça bėrürçe ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike | beş | t(e)ŋrike kapagın aça bėrdi |
| T. II K. 2a-123–125 | bu | bėş | yar[uk t(e)ŋri ] sınları barça … … … … … inçe … … … … … … … … kutlug bolzu … |
| T II D 171-169–173 | … mani burhan amarı burhanlar freştiler bu e[tözke] … … … … kelserler [ötr]ü | bėş | türlügün b(e)lgülüg bol[ur]lar |
| T II D 173 a1-306–307 | kişi oza | bėş | t(e)ŋrilerde ötrü bėş türlüg ıda ıgaçda tugdı |
| T II D 173 a1-308–310 | T II D 173 a1 : U 168 Seite 2 / yme | bėş | türlüg ıda agaçda ötrü bu ögsüz etözde tugdılar |
U Uigurica I-IV
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.32-4–5 | ötrü ol oġurd[a] .. mn ḳamaġ | bėş | ajun tınlġ oġl .. [anı] üze uluġ y ……[rlıḳanç]uçı ajun köŋül turġurup körd … |
| U II, T II S.2b-31 | ol tutyaḳ nızvanı yme negüde Überschrift: | bėş | ygminç yėti = XV. 7. / ötkürü blgürer |
| U II, T II S.2b-1-31 | az Überschrift: | [bėş] | ygrmnç [o]n = XV. 10. / bėlig . . . . [öçse]r amrılsar tutyaḳ öçer amrılur |
| U II, T. III M. 225.-24-5 | … . . . . . . . . . . . . . . varuni-ḳa .. yükünürmn edgülüg naraya[n]-ḳa .. | bės | uluġ mudur-lar üze yüküntürülmis-ke .. |
| U II, T. II, Y., 48-47–51 | … v-ta ulatı tört yüz toġuz on altı örki bdraklpiki bodistvlar üskinte ḳamıġ | bėş | azun tınlġ oġlanı üçün ylvara ötünür-mn |
BK Bilge Kagan Yazıtı
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 4 | bir yılḳa : | beş | yolı : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : (e)n ilk : toġu b(a)lıḳda : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : |
| BK D 16 | … e)n (a)şa : kıırḳ(ı)z : yėr(i)ŋe : t(e)gi : sü[l(e)d(i)m(i)z] : ḳ(a)m(a)ġı | beş | ot(u)z : sü[l(e)d(i)m](i)z [üç y(ė)g(i)mi [süŋ(ü)şd(ü)m(ü)z : ėll(i)g(i)g … |
| BK D 25 | t(a)b[g(a)ç o]ŋ to-toḳ : | b(e)ş | tüm(e)n : sü k(e)lti : |
| BK D 28 | ot(u)z : y(a)ş(ı)ma : | b(e)ş | b(a)lıḳ / : t(a)pa : sül(e)d(i)m : |
| BK D 28 | b(e)ş | b(a)lıḳ : (a)nı / üç(ü)n : ozdı: |
TT TT I-X
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 2. -28 | bėş | yek talaşur . üç üzüt öklesür [.] | |
| T II Y 36.1.-159 | … üg yoluŋ alp . künikeki işiŋ tıdıġ-lıġ [.] kiçig oġlan 23. T II Y 36.11. | bėş | elig. / y-a ḳurup oḳ atḳalır . yalıŋ ḳılıç tutup oḳ üzkelir . tıt sögüt bu … |
| T III D 2601-1–2 | alḳu | bėş | ajunlarnıŋ umuġı [.] aryayışa töz nom ///////çı/// [.] ayançaŋ köŋülin yük … |
| T III D 2603.-31 | bėş | ajun-taḳıı tınlġ-larıġ . biligsiz biligdin öŋii ötür -tüŋüz . | |
| T III D 2606-46 | bėş | ajunuġ irkletip ozḳurtuŋuz [.] |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.4 [U 3116]-14–19 | … gi şarulumi ḳarini-ta ula--tı et yėdeçi ḳan içdeçi ḳad(a)r ḳaşl(ı)ġ tumlıġ | bėş | ptr / yüzlüg yavlaḳ yek içgekler-de taḳı artuḳraḳ tsuy irinçü ḳıltım(ı)z e … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | yme birök ḳıltım erser: | bėş | tür--lüg anantiras atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım erser : inçe ḳaltı … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … er : ölürmek saḳınçın t(e)ŋri burḳan et’özinte ḳan ün--türtümüz erser : bo | bėş | türlüg an(a)ntaraas atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z erser : amtı … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | taḳı yme m(ė)n tar küset birle | bėş | türlüg anantarasasabag atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z erser: inç … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … yėdim(i)z yuŋlatım(ı)z erser : vrġar saŋram buz--tumuz söktümüz erser : bo | bėş | türlüg anantirassa-yazuḳumuznı körür-biz : |
Sek Sekiz Yükmek
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.93 (Ia) | tavsuy sarġ uruŋuluġ irbis ḳudruḳı yumuzuġluġ | biş | törlüg |
| Jut.Sek.T-1.221 (IIc) | ol ödün | biş | yuz tŋri oġlanı ol ḳuvraġda erür ertiler tŋri tŋrisi |
| Jut.Sek.T-1.323 (Ia) | biş | ajun tınlġ titir tınsız erser ḳamaġ ı ıġaç yaş ot ------ | |
| Jut.Sek.T-1.448–449 (Ib) | biş | törlüg yini yme kentün bolmış -- titir ulġadsar kentün ulġadur ḳarısar |
ŞU Şine Usu Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU D 6 | … ḳa çıġıltır / költe ḳasuy kezü süŋüşdim anta sançdım anta udu yondim ol ay | bėş | yėgirmike keyre başı üç birküde tatar birle ḳatı toḳıdım sıŋarı bodun |
| ŞU G 3 | ,.. [ta]gda körti yaġı ... il tėp ayu kelti | bėş | yėgirmıḳe (...) tayġan költe tėriltim / bitgüçi er anta ıt[<t>ım er ke]lti … |
| ŞU G 9 | meniŋ süm üç (...) -p bėrti tug [taşıḳa]r | bėş | yüz kedimlig yadag bir ėki şaşıp kelti küŋim ḳulım bodunıg teŋri yėr anta … |
KÇ Küli Çor Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKT Kül Tigin Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| 8 | 41 ... taŋrıḳa ol | bėşde | biri hem yalavaçḳa hem yaġuḳluḳ iḍisiŋe yetimlerke çıġaylarḳa hem yol oġlı … |
| Ku. T. 31/30a2 | … rur taŋrı anlarḳa kim köni yolḳa köndiler köni yolnı körklüg baḳiler yaʿni | bėş | namaz eḍgürek iḍiŋ üskinde yanutın hem eḍgürek asıġdın |
KB Kutadgu Bilig
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarT Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 51 | oġ(u)zḳa : | b(ė)ş | süŋ(ü)şdi: (a)nta (a)yġuçı[si?]: / y(ė)me: b(e)n : ök (e)rt(i)m : y(a)ġıçı … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 65 | b(a)rs yıl (ė)kinti (a)y | bėş | yig(i)rmikė t(a)ygünt(a)n m(a)nıs-t(a)nt(a)kı kiç(i)g di<n>t(a)r burua gur … |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP XVI-8 | bėş | törlüg ada bar |
Aynı gövdeden maddeler
“beş” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).